บทบาทการจัดการภัยพิบัติของคณะสงฆ์ : กรณีศึกษาอุทกภัยในจังหวัดเชียงราย
คำสำคัญ:
การจัดการภัยพิบัติ, บทบาทพระสงฆ์, การมีส่วนร่วม, สังฆะสาธารณสงเคราะห์เชิงรุก, ทุนทางศรัทธาบทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. ศึกษากระบวนการมีส่วนร่วมของพระสงฆ์ในการจัดการอุทกภัยในจังหวัดเชียงราย 2. วิเคราะห์ปัจจัยที่ส่งผลต่อประสิทธิภาพการดำเนินงาน และ 3. เสนอแนวทางการเสริมสร้างศักยภาพของพระสงฆ์ในการจัดการภัยพิบัติระเบียบวิธีวิจัยเป็นเชิงคุณภาพ ใช้วิธีการศึกษาบทเอกสาร การสัมภาษณ์เชิงลึก และการสนทนากลุ่มกับผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 40 รูปหรือคน ครอบคลุมพระสังฆาธิการ ผู้นำชุมชน เจ้าหน้าที่ภาครัฐ และประชาชนผู้ประสบภัยใน 5 อำเภอของจังหวัดเชียงราย ข้อมูลวิเคราะห์ด้วยวิธีการวิเคราะห์เนื้อหา
ผลการวิจัยพบว่า กระบวนการมีส่วนร่วมของคณะสงฆ์มีลักษณะเป็นระบบสองราง คือ 1. ระบบทางการ ผ่านเถรบัญชาของคณะสงฆ์ และ 2. ระบบไม่เป็นทางการที่ขับเคลื่อนโดยพระสังฆาธิการในพื้นที่ซึ่งมีภาวะผู้นำและทุนทางศรัทธาสูง ส่งผลให้เกิดการตอบสนองที่รวดเร็วและยืดหยุ่น ปัจจัยสำคัญต่อความสำเร็จประกอบด้วยภาวะผู้นำเครือข่าย “บวร” (บ้าน–วัด–ราชการ) และพลังจิตอาสาของชุมชนองค์ความรู้ใหม่ คือ โมเดลสังฆะสาธารณสงเคราะห์เชิงรุกซึ่งครอบคลุมวงจรการจัดการภัยพิบัติทั้งสี่ระยะ ได้แก่ การป้องกัน การเตรียมความพร้อมการตอบสนอง และการฟื้นฟู อันสะท้อนบทบาทของคณะสงฆ์ในการสร้างความเข้มแข็งและความยั่งยืนของชุมชน
เอกสารอ้างอิง
พระมหาประยูร โชติวโร และพระครูปลัดวชิรวัต อตฺถกาโม. (2566). บทบาทของพระสงฆ์ในการช่วยเหลือผู้ประสบอุทกภัยในจังหวัดอุบลราชธานี. วารสาร มจร การพัฒนาสังคม, 8(1), 85–98.
สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดเชียงราย. (2567). รายงานสถานการณ์อุทกภัยและดินถล่มในพื้นที่จังหวัดเชียงราย. สืบค้น 13 ตุลาคม 2568, จาก https://shorturl.asia/KXWs9
Arnstein, S. R. (1969). A Ladder of Citizen Participation. Journal of the American Institute of Planners, 35(4), 216–224.
Cohen, J. M. & Uphoff, N. T. (1980). Participation's Place in Rural Development: Seeking Clarity Through Specificity. World Development, 8(3), 213–235.
Coppola, D. P. (2015). Introduction to International Disaster Management (3rd ed.). Oxford, UK: Butterworth-Heinemann.
Dynes, R. R. (1994). Community Emergency Planning: False Assumptions and Inappropriate Analogies. International Journal of Mass Emergencies and Disasters, 12(2), 141–158.
Putnam, R. D. (1993). Making Democracy Work: Civic Traditions in Modern Italy. Princeton, NJ: Princeton University Press.
United Nations Office for Disaster Risk Reduction. (2015). Sendai Framework for Disaster Risk Reduction 2015-2030. Geneva: United Nations Office for Disaster Risk Reduction.
Weber, M. (1947). The Theory of Social and Economic Organization. New York: Free Press.
Welcome to the World Meteorological Organization. (2024). State of the Global Climate 2024. Retrieved October 13, 2025, from https://shorturl.asia/GTJM2
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เพื่อให้เป็นไปตามกฎหมายลิขสิทธิ์ ผู้นิพนธ์ทุกท่านต้องลงลายมือชื่อในแบบฟอร์มใบมอบลิขสิทธิ์บทความให้แก่วารสารฯ พร้อมกับบทความต้นฉบับที่ได้แก้ไขครั้งสุดท้าย นอกจากนี้ ผู้นิพนธ์ทุกท่านต้องยืนยันว่าบทความต้นฉบับที่ส่งมาตีพิมพ์นั้น ได้ส่งมาตีพิมพ์เฉพาะในวารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์ เพียงแห่งเดียวเท่านั้น หากมีการใช้ภาพหรือตารางหรือเนื้อหาอื่นๆ ของผู้นิพนธ์อื่นที่ปรากฏในสิ่งตีพิมพ์อื่นมาแล้ว ผู้นิพนธ์ต้องขออนุญาตเจ้าของลิขสิทธิ์ก่อน พร้อมทั้งแสดงหนังสือที่ได้รับการยินยอมต่อบรรณาธิการ ก่อนที่บทความจะได้รับการตีพิมพ์ หากไม่เป็นไปตามข้อกำหนดเบื้องต้น ทางวารสารจะถอดบทความของท่านออกโดยไม่มีข้อยกเว้นใดๆ ทั้งสิ้น
