การพัฒนากลไกในการจัดการปัญหาเพื่อลดการเผาใบอ้อยของเกษตรกรชาวไร่อ้อย ในเขตพื้นที่ตำบลทัพหลวง อำเภอบ้านไร่ จังหวัดอุทัยธานี

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อ 1) ศึกษาการจัดการใบอ้อยของเกษตรกรตำบลทัพหลวง อำเภอบ้านไร่ จังหวัดอุทัยธานี 2) พัฒนากลไกการสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับใบอ้อยเหลือทิ้งโดยประยุกต์ ภูมิปัญญา 3) พัฒนาเครือข่ายลดปัญหาการเผาใบอ้อยและสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับใบอ้อย เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม โดยมีผู้ร่วมปฏิบัติการวิจัย 35 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยมี แบบสัมภาษณ์ วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้วิเคราะห์เนื้อหานำเสนอเชิงพรรณนาด้วยเทคนิคการเล่าเรื่อง

ผลการวิจัยพบว่า 1) การจัดการใบอ้อยแบ่งเป็น การจัดการใบอ้อยแบบไถกลบ สามารถช่วยเพิ่มความอุดมสมบูรณ์ของดิน ลดการเผาใบอ้อย ช่วยเพิ่มอินทรียวัตถุในดิน ลดฝุ่น/มลภาวะที่เกิดจากการเผา การจัดการใบอ้อยแบบม้วนกลม เพื่อทำเป็นเชื้อเพลิงชีวมวล และอาหารสัตว์ 2) การพัฒนากลไกการสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับใบอ้อย ประกอบด้วย กลุ่มเกษตรกร เกิดขึ้นจากการรวมกลุ่มของผู้นำชุมชน ผู้นำองค์กรชุมชน และชาวบ้านในเขตชุมชน โดยเป็นผู้นำในการรวมกลุ่มเกษตรกรชาวไร่อ้อย การวางแผน การกำหนดทิศทาง และประสานงานการดำเนินงานของเครือข่าย กลุ่มวิสาหกิจชุมชน เกิดขึ้นจากการรวมกลุ่มของวิสาหกิจชุมชน วิทยาลัยชุมชน และโรงงานน้ำตาล ในจังหวัดอุทัยธานี เพื่อการบริหารจัดการขยะจากใบ โดยมีการทำงานร่วมกันเป็นกลุ่มเครือข่าย กลุ่มภาคีเครือข่าย เกิดขึ้นจากการรวมกลุ่มของหน่วยงานภาคเอกชน หน่วยงานภาครัฐ และหน่วยงานภาคประชาสังคม โดยการสนับสนุนทรัพยากร ความรู้ และการรับรองกิจกรรมขับเคลื่อนอย่างเป็นรูปธรรม 3) การพัฒนาเครือข่ายลดปัญหาการเผาใบอ้อยและสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับใบอ้อย โดยการจัดตั้งศูนย์รับซื้อใบอ้อยในราคาที่เหมาะสม ส่งเสริมการผลิตสินค้าแปรรูปจากใบอ้อย เช่น เส้นใย ใบอ้อยทอผ้า ปุ๋ยอินทรีย์ การถ่ายทอดเทคโนโลยีการสกัดเส้นใยและการแปรรูปให้กับกลุ่มเกษตรกรชาวไร่อ้อย การใช้สื่อประชาสัมพันธ์และกิจกรรมชุมชนเพื่อสร้างวัฒนธรรม “ไม่เผา” ยกย่องเกษตรกรชาวไร่อ้อยต้นแบบที่ไม่เผาใบอ้อย เกิดกลุ่มเกษตรกรชาวไร่อ้อยต้นแบบด้านการจัดการใบอ้อยอย่างน้อย 2-3 กลุ่มในแต่ละอำเภอ