การบริหารจัดการโคกหนองนาสันติศึกษาโมเดลเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน โดยพุทธสันติวิธี

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ ได้แก่ 1) ศึกษาวิเคราะห์บริบท สภาพปัญหา สาเหตุ ผลกระทบ ความต้องการจำเป็น และแนวคิดทฤษฎีที่เกี่ยวข้องกับการบริหารจัดการโคกหนองนาสันติศึกษาโมเดลเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืนโดยพุทธสันติวิธี 2) พัฒนารูปแบบการบริหารจัดการดังกล่าว และ 3) นำเสนอผลลัพธ์ของการดำเนินงาน งานวิจัยเป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research)พื้นที่วิจัยเกษตรกรต้นแบบที่บริหารจัดการโคกหนองนา ดิน น้ำ ลม ป่า อาหาร สมบูรณ์ในอำเภอปรางค์กู่ จังหวัดศรีสะเกษ ตามกรอบอริยสัจโมเดล ใช้กระบวนการบันได 9 ขั้น ศึกษาจากพื้นที่จริงด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึก การวิพากษ์กระบวนการวิจัย และการลงมือปฏิบัติ เพื่อบูรณาการแนวคิดสมัยใหม่กับหลักพุทธธรรมในการออกแบบกระบวนการบริหารจัดการโคกหนองนา กลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญประกอบด้วย พระสงฆ์ 1 รูป นักวิชาการ 2 คน และปราชญ์ชาวบ้าน/เกษตรกร 7 คน วิเคราะห์ข้อมูลเชิงพรรณนา

ผลการวิจัยพบว่า 1) พื้นที่อยู่นอกเขตชลประทาน ประสบภัยแล้งซ้ำซาก ขาดแคลนน้ำเพื่อการเกษตร พึ่งพาปุ๋ยเคมีสูง ทำให้ต้นทุนเพิ่มและเกิดหนี้สิน อีกทั้งขาดความรู้ด้านการจัดการดินและน้ำ การนำโคกหนองนาสันติศึกษาโมเดลช่วยแก้ปัญหาได้ด้วยการจัดการทรัพยากรอย่างสมดุล ได้แก่ ดิน น้ำ ลม ป่า และอาหาร ควบคู่กับการพัฒนาองค์ความรู้ การปรับ Mindset และทัศนคติ พร้อมลงมือทำอย่างเป็นรูปธรรม 2) การ   บูรณาการหลัก “อุ อา กะ สะ” ได้แก่ อุฏฐานสัมปทา อารักขสัมปทา กัลยาณมิตตตา และสมชีวิตา ทำให้การบริหารจัดการทรัพยากรมีทิศทางชัดเจน เกิดความร่วมมือในชุมชน เสริมสร้างความมั่นคงทางอาหาร และยกระดับคุณภาพชีวิตอย่างยั่งยืน 3) การพัฒนารูปแบบ PRANGKU Model ภายใต้แนวคิด “น้ำดี น้ำพอ น้ำใจ พอใจ” ประกอบด้วย 7 องค์ประกอบ คือ ปรัชญา ทรัพยากร เกษตรกรรม ธรรมชาติ การเติบโต ความรู้ และความสามัคคี ก่อให้เกิดองค์ความรู้ใหม่ด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ เสริมสร้างความเอื้ออาทรและสันติภาพในชุมชน นำไปสู่ “หัวใจแห่งโคกหนองนา” เพื่อความสุข สงบ และยั่งยืนร่วมกัน