แนวทางการพัฒนาเส้นทางการท่องเที่ยวเชิงศรัทธาโดยกระบวนการมีส่วนร่วม ของชุมชนท่าชัย-ศรีสัชนาลัย

พงษ์พันธุ์ พุทธิวิศิษฎ์; พีรภัทร สงวนศิลป์; คู่ขวัญ แสงศิริ; อรรถพล รอดแก้ว

ผู้แต่ง

พงษ์พันธุ์ พุทธิวิศิษฎ์ คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม
พีรภัทร สงวนศิลป์ คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม
คู่ขวัญ แสงศิริ คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม
อรรถพล รอดแก้ว คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม

คำสำคัญ:

การท่องเที่ยวเชิงศรัทธา, กระบวนการมีส่วนร่วม, ชุมชนท่าชัย-ศรีสัชนาลัย

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. เพื่อวิเคราะห์จุดแข็ง จุดอ่อน โอกาส และอุปสรรคของการพัฒนาเส้นทางการท่องเที่ยวเชิงศรัทธาในชุมชนท่าชัย–ศรีสัชนาลัย จังหวัดสุโขทัย 2. เพื่อออกแบบและพัฒนาเส้นทางการท่องเที่ยวเชิงศรัทธาโดยใช้กระบวนการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในชุมชนท่าชัย–ศรีสัชนาลัย โดยใช้กระบวนการวิจัยเชิงคุณภาพ ทำการสำรวจและวิเคราะห์ ศักยภาพแหล่งท่องเที่ยวเชิงศรัทธาในพื้นที่ชุมชนท่าชัย-ศรีสัชนาลัย การสัมภาษณ์ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในการจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชนในพื้นที่ชุมชนท่าชัย -ศรีสัชนาลัย อำเภอศรีสัชนาลัย จังหวัดสุโขทัย และสนทนากลุ่มกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในการจัดการการท่องเที่ยวโดยชุมชน จำนวน 15 คนเพื่อหาแนวทางการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงศรัทธาในพื้นที่ชุมชนท่าชัย-ศรีสัชนาลัยจังหวัดสุโขทัย และทำการทวนสอบผลการศึกษากับภาคีที่เกี่ยวข้องผลการศึกษา พบแหล่งท่องเที่ยวเชิงศรัทธาที่เหมาะสมกับการท่องเที่ยว จำนวน 9 แหล่ง ได้แก่ 1) แหล่งท่องเที่ยวเชิงศรัทธาที่เกี่ยวเนื่องกับสถานที่ทางศาสนาได้แก่ วัดพระศรีรัตนมหาธาตุราชวรวิหาร หลวงพ่อธรรมจักร หลวงพ่อโตและหลวงพ่อสมปรารถนาวัดเชิงคีรี หลวงพ่อพระพุทธมงคลสัมฤทธิ์ วัดตลิ่งชัน 2)แหล่งท่องเที่ยวเชิงศรัทธาที่เกี่ยวข้องกับบุคคลสำคัญ ได้แก่ พระร่วงพระลือ พระยาลิไท หลวงพ่อนาค วัยชัยสิทธาราม ปู่คำ-ปู่จั่น พุ่มชื่น 3) แหล่งท่องเที่ยวเชิงศรัทธาที่เกี่ยวข้องกับพิธีกรรมศักดิ์สิทธิ ได้แก่ บ่อแก้วบ่อทองโดยการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงศรัทธาในพื้นที่ควรมีการดำเนินงานร่วมกันระหว่างหน่วยงานภาคีที่เกี่ยวข้องทั้งในทุกระดับ โดยใช้กลไกความร่วมมือที่ดำเนินการอยู่ในพื้นที่พัฒนาเส้นทางการท่องเที่ยวเชิงศรัทธา ผ่านการวิเคราะห์ศักยภาพแหล่งท่องเที่ยวที่มีความเหมาะสม ทวนสอบข้อมูลที่ถูกต้องจากพื้นที่ และมีกระบวนการพัฒนาศักยภาพคนในชุมชนทุกช่วงวัยให้มีความรู้ ความเข้าใจและสามารถสื่อความหมายในแหล่ง

เอกสารอ้างอิง

กรมการท่องเที่ยว. (2565). การท่องเที่ยวเชิงจิตวิญญาณ (Spiritual Tourism). กรุงเทพฯ: กองเศรษฐกิจการท่องเที่ยวและกีฬา.

กองเศรษฐกิจการท่องเที่ยวและกีฬา. (2561, 18 มิถุนายน). การท่องเที่ยวเชิงจิตวิญญาณ (Spiritual Tourism) [Status update]. Facebook. https://www.facebook.com/photo/?fbid=1250302170210132&set=pcb.1250306040209745

กองเศรษฐกิจการท่องเที่ยวและกีฬา. (2568, 29 เมษายน). ภาวะเศรษฐกิจการท่องเที่ยวไทยไตรมาสที่ 4 [Image attached]. Facebook. https://www.facebook.com/photo/?fbid=1250302170210132&set=pcb.1250306040209

คณะกรรมการนโยบายการท่องเที่ยวแห่งชาติ. (2565). แผนพัฒนาการท่องเที่ยวแห่งชาติ ฉบับที่ 3 (พ.ศ. 2566 - 2570). กรุงเทพฯ: กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา.

เจษฎา นกน้อย. (2565). ศักยภาพของแหล่งท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์ในมุมมองของคนพื้นที่: กรณีศึกษา อุทยานประวัติศาสตร์ถังแดง. วารสารเศรษฐศาสตร์และบริหารธุรกิจมหาวิทยาลัยทักษิณ, 14(1), 141–166.

ชัยยุทธ ถาวรานุรักษ์. (2560). ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับอุตสาหกรรมการท่องเที่ยว. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

ทรงกลด พลพวก, นวรัตน์ นิธิชัยอนันต์, ธราธร ภูพันเชือก และวิมลกานต์ นิธิศิริวริศกุล. (2567). การพัฒนาเส้นทางท่องเที่ยวท้องถิ่นแบบมีส่วนร่วม ของชุมชนชายแดนไทย-กัมพูชา จังหวัดสุรินทร์. วารสารปัญญาภิวัฒน์, 16(2), 165–182. https://so05.tci.thaijo.org/index.php/pimjournal/article/view/267894

ธนาภรณ์ วงศ์ชู (2566). แนวทางการพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวเชิงศรัทธา (สายมู) เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวเมืองรอง. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

นารีลักษณ์ ศิริวรรณ. (2567). การพัฒนาการท่องเที่ยวเมืองรอง. กรุงเทพฯ: สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร.https://prt.parliament.go.th/server/api/core/bitstreams/f05ef41b-a61d-4e9b-9a19-da7064bbda11/content.

พิรมาลย์ บุญธรรม, อรอนงค์ ทองมี, โสรัจจ์ วิสุทธิแพทย์, ธีรนุช ฉายศิริโชติ และจิรานุช โสภา. (2560). การศึกษาศักยภาพของแหล่งท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์และเชิงวัฒนธรรมของอารยธรรมล้านนา(พะเยา แพร่ น่าน) และสุโขทัย (กำแพงเพชร สุโขทัย). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยสวนดุสิต.https://doi.org/10.14457/SDU.res.2017.21

สุพัตรา ยอดสุรางค์. (2562). แนวคิดว่าด้วยการมีส่วนร่วมของประชาชนในการพัฒนา. วารสารวิจัยและพัฒนาวไลยอลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถัมภ์, 14(1), 112–132.

Agarwal, R. & Pongjit, C. (2023). Spiritual folklore tourism: Tourists’ experience at Naga Cave in Thailand. Fieldwork in Religion, 18(2), 236–256. https://doi.org/10.1558/firn.26830

Brooks, C., Waterton, E., Saul, H., & Renzaho, A. (2023). Exploring the relationships between heritage tourism, sustainable community development and host communities’ health and wellbeing: A systematic review. PLOS ONE, 18(3), e0282319. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0282319

Carvache-Franco, M., Regalado-Pezúa, O., Carvache-Franco, O., & Carvache-Franco, W. (2024). Segmentation by motivations in religious tourism: A study of the Christ of Miracles Pilgrimage, Peru. PLOS ONE, 19(5), e0303762. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0303762

Lang, E., Josiassen, A., & Kock, F. (2023). Spiritual tourism: A review and synthesis. In E. L. Eijdenberg, M. Mukherjee, & J. Wood (Eds.), Innovation-driven business and ustainability in the tropics: Proceedings of the sustainability, economics, innovation, globalisation and organisational psychology conference 2023 (SEIGOP 2023), (pp. 175-186). Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-99-2909-2_9

Liro, J., Kubal-Czerwińska, M., Pawłowska-Legwand, A., Bilska-Wodecka, E., Sołjan, I., Meneghello, S., & Zielonka, A. (2025). Unveiling the interplay between religiosity, faith-based tourism, and social attitudes: Examining Generation Z in a postsecular context. Religions, 16(10), 1325. https://doi.org/10.3390/rel16101325

Norman, A. (2011). Spiritual tourism: Travel and religious practice in Western society. Bloomsbury.

Poo-Udom, A. (2025). Resilience and reinvention: Knowledge management strategies for community-based tourism in post-pandemic Thailand. Sustainable Futures, 9, 100772. https://doi.org/10.1016/j.sftr.2025.100772

Rebuya, N. R. & Gasga, K. P. (2022). SWOT analysis as a strategic tool for local tourism development planning: A destination review of a municipality in the Philippines. Open Access Library Journal, 9, e09612. https://doi.org/10.4236/oalib.1109612

Srivastava, K. (2023). A view on research panorama of spiritual tourism: A bibliometric analysis. Journal of Tourism, Sustainability and Well-being, 11(4), 188–202. https://doi.org/10.34623/G0GP-6V38

Truong, V. T., Uy, T. C., Khanh, H. L. P., & Nguyen, T. (2023). Community-based tourism as social entrepreneurship promoting sustainable development in coastal communities: A study in Thua Thien Hue province, Central Vietnam. Maritime Studies, 22, 8. https://doi.org/10.1007/s40152-023-00293-6