ความต้องการใช้น้ำและประสิทธิภาพเชิงเศรษฐกิจ: การวิเคราะห์ด้วยแบบจำลอง Input-Output ในลุ่มน้ำภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ปีฐาน พ.ศ. 2553

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์ (1) เพื่อประเมินประสิทธิภาพการใช้น้ำของสาขาเศรษฐกิจในลุ่มน้ำภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (2) เพื่อประมาณการผลทางเศรษฐกิจของการจัดสรรน้ำในรูปแบบต่าง ๆ ภายใต้สถานการณ์น้ำขาดแคลน โดยใช้ตารางปัจจัยการผลิตและผลผลิตที่ผนวกบัญชีน้ำ (Hybrid I-O Table) ปี พ.ศ. 2553 ในการวิเคราะห์ลุ่มน้ำ 9 แห่งในภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ได้แก่ สาละวิน โขงเหนือ ปิง วัง ยม น่าน โขงภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ชี และมูล ผลการศึกษาพบว่า (1) ภาคเกษตรและอุตสาหกรรมเกษตรซึ่งเป็นแหล่งใช้น้ำหลักของทุกลุ่มน้ำมีค่ารอยเท้าน้ำสูง โดยเฉพาะข้าว ยางพารา และปาล์มน้ำมัน ซึ่งมีค่า Water Intensity มากกว่าหนึ่ง สะท้อนว่าการใช้น้ำไม่คุ้มค่าทางเศรษฐกิจ ขณะที่ภาคอุตสาหกรรมและภาคบริการสามารถสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจต่อหน่วยน้ำได้สูงกว่า (2) การจำลองสถานการณ์การจัดสรรน้ำ 4 รูปแบบในลุ่มน้ำน่านและลุ่มน้ำชี พบว่าการจัดสรรน้ำโดยคำนึงถึงประสิทธิภาพการใช้น้ำส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจน้อยที่สุด ขณะที่การจัดสรรแบบเท่าเทียมและแบบมั่นคงทางอาหารกลับทำให้ผลผลิตมวลรวมลดลงมาก ข้อค้นพบนี้ชี้ให้เห็นว่าผู้กำหนดนโยบายควรพิจารณามิติทางเศรษฐศาสตร์ประกอบการตัดสินใจจัดสรรน้ำ เพื่อให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุดและลดผลกระทบต่อระบบเศรษฐกิจในภาวะน้ำขาดแคลน