สูงวัยใจเป็นสุข: กระบวนการยกระดับจิตการพึ่งตนเองของผู้สูงอายุ ในตำบลลาดหญ้า อำเภอเมืองกาญจนบุรี จังหวัดกาญจนบุรี

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาบริบทการยกระดับจิตการพึ่งตนเองของผู้สูงอายุตำบลลาดหญ้า อำเภอเมืองกาญจนบุรี จังหวัดกาญจนบุรี (2) พัฒนากิจกรรมการยกระดับจิตการพึ่งตนเองของผู้สูงอายุด้วยหลักสติปัฏฐาน 4 และ (3) ประเมินผลกิจกรรม “สูงวัยใจเป็นสุข” โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน (Mixed Method Research) ที่บูรณาการข้อมูลเชิงคุณภาพและเชิงปริมาณ กลุ่มตัวอย่างคือผู้สูงอายุจากโรงเรียนสร้างสุขผู้สูงอายุลาดหญ้า จำนวน 50 คน คัดเลือกแบบเจาะจง (Purposive Sampling) เครื่องมือวิจัยประกอบด้วยแบบสอบถามการพึ่งตนเอง แบบสอบถามความสุข และแบบสัมภาษณ์เชิงลึก การวิเคราะห์ข้อมูลใช้สถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และสถิติเชิงอนุมาน ได้แก่ การทดสอบค่าที (t-test) เพื่อเปรียบเทียบค่าเฉลี่ยก่อนและหลังการเข้าร่วมกิจกรรม และการทดสอบเอฟ (F-test) เพื่อวิเคราะห์ความแปรปรวนของตัวแปรอิสระ
ผลการวิจัยพบว่า (1) การศึกษาบริบทของผู้สูงอายุในพื้นที่พบว่าผู้สูงอายุส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง
มีระดับการศึกษาประถมหรือมัธยม รายได้เฉลี่ยต่ำกว่า 10,000 บาทต่อเดือน อาชีพหลักคือไม่ได้ประกอบอาชีพและข้าราชการบำนาญ จากการสัมภาษณ์เชิงลึกพบว่าผู้สูงอายุมีการพึ่งตนเองในชีวิตประจำวันซึ่งส่งผลต่อความภาคภูมิใจและความมั่นใจในตนเอง (2) การพัฒนากิจกรรม “สูงวัยใจเป็นสุข” ได้บูรณาการแนวคิดจากทฤษฎีผู้สูงอายุ ทฤษฎีพัฒนาการทางจิตสังคมของ Erikson หลักพุทธธรรมและพุทธจิตวิทยา โดยออกแบบกิจกรรมตามหลักสติปัฏฐาน 4 เป็นเวลา 8 สัปดาห์ รวม 13 กิจกรรม เช่น การเดินจงกรม การบันทึกความรู้สึก การแลกเปลี่ยนประสบการณ์ และการประยุกต์หลักธรรมในชีวิตประจำวัน เพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ทั้งด้านกายและจิตใจ (3) ผลการประเมินก่อนและหลังเข้าร่วมกิจกรรมแสดงให้เห็นว่าผู้สูงอายุมีการพัฒนาในด้านการพึ่งพาตนเองอย่างมีนัยสำคัญ ทั้งในมิติความคิด ความสัมพันธ์ในครอบครัว การมีส่วนร่วมกับชุมชน และกิจวัตรประจำวัน อีกทั้งระดับความสุขเพิ่มขึ้นในทุกด้าน ได้แก่ ความสุขจากภายใน ครอบครัว และสังคม