มรดกทางวัฒนธรรมในการเตรียมพร้อมการจากลาอย่างสงบของผู้สูงอายุคนไทยเชื้อสายจีน

ณัฐนี แซ่ลี้; พระครูภัทรธรรมบัณฑิต; วีรชัย คำธร

ผู้แต่ง

ณัฐนี แซ่ลี้ ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาจิตวิทยาชีวิตและความตาย คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
พระครูภัทรธรรมบัณฑิต ภาควิชาจิตวิทยา คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลลัย
วีรชัย คำธร สถาบันวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏธนบุรี

คำสำคัญ:

มรดกทางวัฒนธรรม, การเตรียมพร้อมการจากลาอย่างสงบ, ผู้สูงอายุ, คนไทยเชื้อสายจีน, พร 5 ประการ, เครื่องมือวัด

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้นำเสนอผลการวิเคราะห์ความหมาย องค์ประกอบและแนวทางการพัฒนาเครื่องมือวัดการเตรียมพร้อมการจากลาอย่างสงบของผู้สูงอายุคนไทยเชื้อสายจีน โดยอาศัยการสังเคราะห์มรดกทางวัฒนธรรมจีน ได้แก่ แนวคิดพร 5 ประการ (อู่ฝู 五福) เข้ากับหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา ได้แก่ มรณานุสติ พรหมวิหาร 4 และไตรลักษณ์ จนได้กรอบแนวคิดการเตรียมพร้อมการจากลาอย่างสงบที่ครอบคลุม 5 มิติ ได้แก่ ด้านร่างกาย ด้านสังคม ด้านเศรษฐกิจ ด้านจิตใจและด้านปัญญา นอกจากนี้ ยังนำเสนอกระบวนการพัฒนาเครื่องมือวัด 4 ขั้นตอน ได้แก่ การกำหนดนิยามเชิงปฏิบัติการผ่านการสังเคราะห์วรรณกรรมและการสัมภาษณ์เชิงลึกจนถึงจุดอิ่มตัว การร่างแบบสอบถาม 25 ข้อตามกรอบพร 5 ประการโดยใช้มาตรวัดแบบ Likert 5 ระดับ การตรวจสอบความตรง เชิงเนื้อหาโดยผู้ทรงคุณวุฒิ 5 ท่าน (IOC = 0.8–1.0) และการทดสอบนำร่อง 3 ครั้ง ด้วยขนาดตัวอย่างที่แตกต่างกัน (n = 30, n = 60 และ n = 88) ซึ่งพบค่าความเชื่อมั่นสูงและสม่ำเสมอในทุกการทดสอบ ได้แก่ ครั้งที่ 1 (α = .916) ครั้งที่ 2 (α = .959) และครั้งที่ 3 (α = .922) เครื่องมือที่พัฒนาขึ้นนี้มีคุณค่าในหลายมิติ ทั้งในเชิงวิชาการในฐานะต้นแบบการพัฒนาเครื่องมือวัดที่ตั้งอยู่บนฐานวัฒนธรรมเฉพาะกลุ่ม ในเชิงสังคมวัฒนธรรมที่ช่วยเปลี่ยนทัศนคติต่อการพูดถึงความตายโดยอาศัยแนวคิดพร 5 ประการเป็นสะพานเชื่อมความเข้าใจระหว่างผู้สูงอายุและครอบครัวและในเชิงปฏิบัติในฐานะเครื่องมือคัดกรอง ประเมินผล และสนับสนุนการวิจัยในสาขาจิตวิทยาชีวิตและความตาย อันจะนำไปสู่การพัฒนานโยบายสาธารณสุขที่สอดคล้องกับบริบทสังคมพหุวัฒนธรรมของประเทศไทย

เอกสารอ้างอิง

ณัฐนี แซ่ลี้. (2569). การพัฒนานวัตกรรมสื่อเชิงพุทธเพื่อเสริมสร้างการเตรียมพร้อมการจากลาอย่างสงบของผู้สูงอายุคนไทยเชื้อสายจีน (ดุษฎีนิพนธ์พุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิต). มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. พระนครศรีอยุธยา.

ถาวร สิกขโกศล. (2557). แต้จิ๋ว: จีนกลุ่มน้อยที่ยิ่งใหญ่ (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ : มติชน.

นพพล วิทย์วรพงศ์. (2563). การตัดสินใจในระยะท้ายของชีวิตกับสังคมไทย : บทเรียนจากประสบการณ์ของต่างประเทศ (รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์). กรุงเทพฯ : สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ.

พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2555). พุทธธรรม (ฉบับปรับขยาย). สืบค้น 28 พฤษภาคม 2569, จาก https://www.watnyanaves.net/th/book_detail/583

พระมหาเกษม ปญฺญาวโร. (2560). การเจริญพรหมวิหาร 4 ในชีวิตประจำวัน. วารสารปรัชญาปริทรรศน์, 22(1), 63–71.

พระสุธีรัตนบัณฑิต (สุทิตย์ อาภากโร) และคณะ. (2561). การเสริมสร้างองค์ความรู้และแนวปฏิบัติเพื่อการตายดีตามแนวพระพุทธศาสนา. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์, 5(2), 205–232.

พิมพ์ประไพ พิศาลบุตร. (2557). ลูกจีนหลานมอญในกรุงสยาม. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์สารคดี.

มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย. (2562). รายงานสถานการณ์ผู้สูงอายุไทย ปี 2562. กรุงเทพฯ : มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย.

Cronbach, L. J. (1951). Coefficient alpha and the internal structure of tests. Psychometrika, 16(3), 297–334.

Kabat-Zinn, J. (2013). Full catastrophe living: Using the wisdom of your body and mind to face stress, pain, and illness (Rev. ed.). New York, NY : Bantam Books.

Kübler-Ross, E. (2014). On death and dying: What the dying have to teach doctors, nurses, clergy and their own families (Commemorative ed.). New York, NY : Scribner.

Nunnally, J. C., & Bernstein, I. H. (1994). Psychometric theory (3rd ed.). New York, NY : McGraw-Hill.

Rovinelli, R. J., & Hambleton, R. K. (1977). On the use of content specialists in the assessment of criterion-referenced test item validity. Journal of Educational Measurement, 14(4), 287–296.