การพัฒนาการดูแลผู้สูงอายุวิถีพุทธของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านชุมชนวัดบุญบันเทิงบ้านบางแทงแรด ตำบลคลองน้อย อำเภอเมือง จังหวัดสุราษฎร์ธานี
คำสำคัญ:
การดูแลผู้สูงอายุ, วิถีพุทธ, อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.), สุราษฎร์ธานีบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. ศึกษาสภาพปัญหา 2. พัฒนา และ 3. ประเมินผลการดูแลผู้สูงอายุวิถีพุทธของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ชุมชนวัดบุญบันเทิง จังหวัดสุราษฎร์ธานี ใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน กลุ่มตัวอย่างเชิงปริมาณ 269 คน และผู้ให้ข้อมูลสำคัญเชิงคุณภาพ 20 คน เครื่องมือวิจัยมีค่าความเชื่อมั่น 0.89 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและการวิเคราะห์เนื้อหา
ผลการวิจัยพบว่า 1. สภาพปัญหา : ในภาพรวมอยู่ในระดับปานกลาง ( = 2.93) พบวิกฤตสำคัญคือ “ความลักลั่นในการบูรณาการธรรมะสู่กิจวัตร” โดยเฉพาะพฤติกรรมการบริโภคตามกิเลสรส การขาดโยนิโสมนสิการในการใช้ยาและภาวะไม่เป็นสัปปายะของที่อยู่อาศัยที่ ขาดการออกแบบตามหลัก Universal Design รวมถึง พฤติกรรมเนือยนิ่งที่แยกการดูแลกายออกจากจิต 2. การพัฒนา : ผู้วิจัยได้พัฒนารูปแบบ “องค์รวมเชิงพุทธบูรณาการ” ผ่านกลไก “บวร” มีผลการพัฒนาในระดับมาก (
= 4.05) ประกอบด้วย 5 นวัตกรรมสำคัญ ได้แก่ ปิ่นโตสุขภาพและบทพิจารณาอาหาร, ธนาคารขยะบุญบันเทิง, ระบบเพื่อนบ้านเตือนภัยวิถีธรรม, การดูแลแบบคิลานุปัฏฐากร่วมกับธรรมโอสถ และกิจกรรมอาสาขยับกายวิถีพุทธ ซึ่งยกระดับบทบาท อสม. สู่การเป็น “กัลยาณมิตรทางการแพทย์” 3. การประเมินผล : ผลสัมฤทธิ์ภาพรวมอยู่ในระดับมาก (
= 4.15) มิติที่สำเร็จสูงสุดคือด้านอาหาร (
= 4.31) ซึ่งสะท้อนการปรับเปลี่ยนจาก “ความรู้” สู่ “สติ” ได้อย่างเป็นรูปธรรม รองลงมาคือที่อยู่อาศัยและยารักษาโรค (
= 4.12) ส่วนด้านเครื่องนุ่งห่มมีผลสัมฤทธิ์ต่ำสุด (
= 3.93) เนื่องจากข้อจำกัดเชิงกายภาพ
เอกสารอ้างอิง
กรมอนามัย. (2565). แนวทางการจัดโภชนาการสำหรับผู้สูงอายุ. กรุงเทพฯ : กระทรวงสาธารณสุข.
กองสนับสนุนสุขภาพภาคประชาชน. (2562). คู่มือ อสม. ยุคใหม่. กรุงเทพฯ : กระทรวงสาธารณสุข.
ประเวศ วะสี. (2554). ยุทธศาสตร์ทางปัญญาเพื่อทางสายกลาง. กรุงเทพฯ : สำนักงานสุขภาพแห่งชาติ.
พระครูวิจิตรธรรมโชติ. (2561). รูปแบบการส่งเสริมสุขภาวะผู้สูงอายุตามแนวพุทธของวัดในจังหวัดนนทบุรี. วารสารมหาจุฬาวิชาการ, 5(ฉบับพิเศษ), 241-255.
พระครูสมุห์วัชระ ภัททธัมโม, และคณะ. (2563). ประสิทธิผลของการดูแลผู้สูงอายุตามแนวพุทธบูรณาการ: กรณีศึกษาเขตพื้นที่จังหวัดภาคเหนือตอนล่าง. วารสารวิชาการธรรมทรรศน์, 20(2), 1-12.
พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต). (2554). ธรรมะสำหรับผู้สูงอายุ. กรุงเทพฯ : มูลนิธิพุทธธรรม.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2556). กินอย่างมีสติ ชีวิตเป็นสุข. กรุงเทพฯ : ธรรมสภา.
พระพุทธโฆสเถระ. (2548). คัมภีร์วิสุทธิมรรค (ฉบับแปลภาษาไทย). กรุงเทพฯ : มหามกุฏราชวิทยาลัย.
พระมหาบุญช่วย ปัญญาวชิโร. (2562). รูปแบบการสร้างเสริมสุขภาวะผู้สูงอายุตามแนวพุทธบูรณาการ (รายงานการวิจัย). เชียงใหม่ : มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระราชดำรัส พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร (รัชกาลที่ 9). (2535). พระราชดำรัสว่าด้วยการดูแลผู้สูงอายุและคุณค่าความเป็นมนุษย์. 5 ธันวาคม 2535.
พุทธทาสภิกขุ. (2545). ธรรมโอสถ: วิธีระงับทุกข์ด้วยธรรมะ. กรุงเทพฯ : สุขภาพใจ.
มยุรี ศรีสวัสดิ์. (2565). การดูแลผู้สูงอายุแบบองค์รวม. นครปฐม : มหาวิทยาลัยมหิดล.
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
มูลนิธิสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI). (2564). รายงานผลการจัดสภาพแวดล้อมสำหรับผู้สูงอายุ. กรุงเทพฯ : TDRI.
ยศวันต์ รัตนเกียรติวงศ์. (2563). การพัฒนาศักยภาพอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านในการดูแลผู้สูงอายุระยะยาว. วารสารวิจัยระบบสาธารณสุข, 14(3), 325-338.
วิราภรณ์ โพธิศิริ. (2564). การจัดสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการมีสุขภาวะที่ดีของผู้สูงอายุไทย. วารสารประชากรและการพัฒนา, 41(2), 1-22.
ศรินทร์ทิพย์ สหวัชรินทร์. (2565). ความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพของผู้สูงอายุ. วารสารวิจัยทางวิทยาศาสตร์สุขภาพ, 16(2), 124-135.
สมพร จิตอารีย์. (2566). พุทธธรรมบำบัดกับการดูแลสุขภาวะ. สุราษฎร์ธานี : มหาวิทยาลัยราชภัฏสุราษฎร์ธานี.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2567). รายงานสถิติประชากรผู้สูงอายุ พ.ศ. 2567. กรุงเทพฯ : สสช.
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2566). รายงานภาวะสังคมไทย ปี 2566. กรุงเทพฯ : สศช.
สิทธิชัย บรรพต. (2565). บทบาท อสม. ในการส่งเสริมโภชนาการวิถีพุทธเพื่อควบคุมโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง. วารสารพยาบาลและสุขภาพ, 16(1), 45-58.
สุชาดา รัตนคช. (2563). การพัฒนารูปแบบการพยาบาลผู้สูงอายุโดยใช้มิติทางจิตวิญญาณ. วารสารสภาการพยาบาล, 35(3), 5-20.
สุนทร จิตตินันทน์. (2565). บทบาท อสม. กับการดูแลผู้สูงอายุ. วารสารวิชาการสาธารณสุข, 15(2), 112-120.
Bandura, A. (1997). Self-Efficacy: The Exercise of Control. New York: Freeman.
Bourdieu, P. (1986). The Forms of Capital. Richardson, J. Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education.
Cumming, E. & Henry, W.E. (1961). Growing Old: The Process of Disengagement. Basic Books.
Dosage, M. (2013). Holistic Nursing: A Handbook for Practice. New York: Jones & Bartlett Learning.
Maslow, A.H. (1943). A theory of human motivation. Psychological Review.
Nutbeam, D. (2000). Health literacy as a public health goal. Health Promotion International.
Pender, N.J. (2011). The Health Promotion Model (6th ed.). Upper Saddle River. NJ: Pearson.
Putnam, R.D. (2000). Bowling Alone. New York: Simon & Schuster.
Putnam, R.D. (2000). Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community. Simon & Schuster.
WHO. (2015). World Report on Ageing and Health. Geneva: World Health Organization.
World Health Organization. (2002). Active Ageing: A Policy Framework. Geneva: WHO.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
หมวดหมู่
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารจิตวิทยาพุทธศาสตร์ประยุกต์เพื่อสังคม
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
