บทบาทและภารกิจของพระสงฆ์ไทยในการธำรงพระพุทธศาสนาและพัฒนาสังคมร่วมสมัย

ผู้แต่ง

  • รณฤทธิ์ วินทะชัย วัดทอง จรัญสนิทวงศ์ ซอยจรัญสนิทวงศ์ 46 เขตบางพลัด กรุงเทพมหานคร
  • พระครูธรรมธรอานนท์ กนฺตวีโร (ช้างแรงการ) ภาควิชาจิตวิทยา คณะมนุษยศาสตร มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
  • พระครูภาวนาสังวรกิจ วิ ภาควิชาจิตวิทยา, คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

คำสำคัญ:

บทบาทพระสงฆ์, คณะสงฆ์ไทย, พระพุทธศาสนา, สังคมร่วม

บทคัดย่อ

บทความนี้นำเสนอสาระสำคัญของบทบาทและภารกิจพระสงฆ์ในฐานะสถาบันสำคัญของพระพุทธศาสนา รวมทั้ง วิเคราะห์บทบาทคณะสงฆ์ไทย โดยพิจารณามิติทางศาสนา การศึกษา สังคมและวัฒนธรรม จากการค้นคว้าและรวบรวมข้อมูลพบว่า พระสงฆ์มีความสำคัญในการธำรงรักษาพระธรรมวินัย การเผยแผ่พระธรรมคำสอนและการทำหน้าที่เป็นผู้นำทางจิตวิญญาณของสังคมไทย การธำรงพระพุทธศาสนาให้มั่นคงและมีส่วนร่วมโดยตรงในการยกระดับคุณธรรม จริยธรรม พัฒนาการศึกษาและวัฒนธรรมของประชาชน ในยุคโลกาภิวัตน์และดิจิทัล พระสงฆ์ไทยต้องเผชิญกับความเปลี่ยนแปลงทางสังคม ค่านิยมและเทคโนโลยี พระสงฆ์จึงจำเป็นต้องปรับบทบาทและพัฒนาตนเองให้ทันต่อยุคสมัย การประยุกต์ใช้สื่อออนไลน์และเทคโนโลยีดิจิทัลให้เกิดประโยชน์ ขณะเดียวกันก็ยังคงต้องรักษาความมั่นคงในพระธรรมวินัย เพื่อเป็นหลักยึดทางศีลธรรมของสังคม แนวโน้มอนาคตของคณะสงฆ์ไทยจึงอยู่ที่การผสมผสาน “ภูมิปัญญาทางธรรม กับ “นวัตกรรมทางโลก” เพื่อเสริมสร้างการเรียนรู้และศรัทธาอย่างยั่งยืน นอกจากนี้ ยังมีข้อเสนอแนะเชิงพัฒนา ได้แก่  1) การยกระดับการศึกษาของพระสงฆ์ให้สอดคล้องกับสังคมยุคดิจิทัล 2) การส่งเสริมให้วัดเป็นศูนย์กลางแห่งการเรียนรู้คู่คุณธรรม 3) การสร้างเครือข่ายความร่วมมือระหว่างคณะสงฆ์ ชุมชนและภาครัฐ 4) แนวทางการพัฒนาบทบาทและภารกิจพระสงฆ์ในยุคร่วมสมัย เป็นการธำรงพระศาสนาให้มั่นคงและเป็นพลังขับเคลื่อนสังคมไทยไปสู่ความเจริญสุขอย่างยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

กาญจนา นาคสกุล. (2564). การเปลี่ยนแปลงทางสังคมและค่านิยมในสังคมไทยร่วมสมัย. กรุงเทพฯ : มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

เกษมศรี ศรีวัฒนากร. (2560). ค่านิยมและวิถีชีวิตของคนไทยในยุคทุนนิยม. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

โกวิท วงศ์สุรวัฒน์. (2554). พระพุทธศาสนากับการพัฒนาสังคมไทย. กรุงเทพฯ : มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

กรมสถิติแห่งชาติ. (2566). สำรวจพฤติกรรมการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศของประชากรไทย พ.ศ. 2566. กรุงเทพฯ : สำนักงานสถิติแห่งชาติ.

พระเทพเวที (ประยุทธ์ ประยุตฺโต). (2541). พุทธศาสนากับการพัฒนาสังคมไทย. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์มหามกุฎราชวิทยาลัย.

พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต). (2542). พุทธธรรม (พิมพ์ครั้งที่ 8). กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

“________”. (2545). พุทธธรรม. กรุงเทพฯ : มหามกุฎราชวิทยาลัย.

พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตโต). (2553). ธรรมะกับการพัฒนาสังคม. กรุงเทพฯ : มหามกุฎราชวิทยาลัย.

พระมหาสมบูรณ์ วุฑฺฒิกโร. (2558). พระสงฆ์กับการพัฒนาชุมชน. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์เลี่ยงเชียง.

พระไตรปิฎกฉบับมหามกุฎราชวิทยาลัย. (2545). ทีฆนิกาย มหาวรรค เล่ม 11. กรุงเทพฯ : มหามกุฎราชวิทยาลัย.

“________”. (2545). พระวินัยปิฎก มหาวรรค เล่ม 4. กรุงเทพฯ : มหามกุฎราชวิทยาลัย.

“________”. (2545). อังคุตตรนิกาย เอกกนิบาต เล่ม 20. กรุงเทพฯ : มหามกุฎราชวิทยาลัย.

สมพร เทพสิทธา. (2561). ภาพลักษณ์ของพระสงฆ์ในสื่อสังคมออนไลน์กับศรัทธาของประชาชน. วารสารศาสนาและวัฒนธรรมไทย, 7(2), 45–60.

สุนีย์ ราชภัฏ. (2562). อิทธิพลของสื่อดิจิทัลต่อค่านิยมของเยาวชนไทย. วารสารนิเทศศาสตร์, 15(2), 34–48.

สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ. (2564). รายงานสถานภาพพระพุทธศาสนาในประเทศไทย. สืบค้น 14 กันยายน 2568, จาก https://www.mhesi.go.th/index.php/all-media/book/8009-2564-9.html

“________”. (2565). รายงานการเผยแผ่พระพุทธศาสนาเพื่อสังคม. กรุงเทพฯ : สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ.

“________”. (2565). รายงานบทบาทวัดกับการพัฒนาชุมชนท้องถิ่น. กรุงเทพฯ : สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ.

“________”. (2566). คู่มือพุทธบริษัท 4 กับการพัฒนาสังคม. กรุงเทพฯ : สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ.

“________”. (2566). แนวทางการใช้เทคโนโลยีในการเผยแผ่พระธรรม. กรุงเทพฯ : สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ.

“________”. (2566). รายงานสถานการณ์พระพุทธศาสนาในประเทศไทย. กรุงเทพฯ : สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ.

“________”. (2566). รายงานสถานการณ์ศาสนาและวัฒนธรรมไทย ปี 2566. กรุงเทพฯ : สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ.

สิริวิชญ์ สิทธิปรีชา. (2560). พระสงฆ์กับการจัดการศึกษาในสังคมไทย. เชียงใหม่ : มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.

สุชีพ ปุญญานุภาพ. (2541). ความเข้าใจเรื่องพระพุทธศาสนา. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์โอเดียนสโตร์.

เสถียร พันธรังษี. (2539). พระสงฆ์กับสังคมไทย. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

2026-07-03

รูปแบบการอ้างอิง

วินทะชัย ร., กนฺตวีโร (ช้างแรงการ) พ., & พระครูภาวนาสังวรกิจ วิ. (2026). บทบาทและภารกิจของพระสงฆ์ไทยในการธำรงพระพุทธศาสนาและพัฒนาสังคมร่วมสมัย. วารสารจิตวิทยาพุทธศาสตร์ประยุกต์เพื่อสังคม, 12(1), 359–379. สืบค้น จาก https://so03.tci-thaijo.org/index.php/human/article/view/294523