บทบาทจิตอาสาในงานพระพุทธศาสนา

ผู้แต่ง

  • ชิสา จิรกวินการ 181/132 พลัส ซิตี้พาร์ค ซอย นวลจันทร์32 ถนน นวลจันทร์ เขตบึงกุ่ม กรุงเทพมหานคร
  • มั่น เสือสูงเนิน ภาควิชาจิตวิทยา คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

คำสำคัญ:

จิตอาสา, พระพุทธศาสนา, เมตตากรุณา, สังคหวัตถุ 4, โยนิโสมนสิการ

บทคัดย่อ

บทความนี้มุ่งศึกษาและนำเสนอบทบาทของจิตอาสาในงานพระพุทธศาสนา ซึ่งมีความสำคัญต่อการสืบทอดและเผยแผ่พระธรรมคำสอนท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงของสังคมปัจจุบัน จิตอาสาถือเป็นการปฏิบัติตามหลักธรรมสำคัญทางพระพุทธศาสนา โดยเฉพาะหลักเมตตากรุณาและสังคหวัตถุ 4 อันเป็นแนวทางในการเกื้อกูลและสร้างประโยชน์แก่ผู้อื่น ผลการวิเคราะห์พบว่า จิตอาสาในงานพระพุทธศาสนามีบทบาทสำคัญใน 3 ด้าน ได้แก่ การช่วยงานและทำนุบำรุงวัด การเผยแผ่พระธรรมคำสอน และการบำเพ็ญสาธารณประโยชน์เพื่อสังคม นอกจากนี้ การปฏิบัติงานจิตอาสายังช่วยพัฒนาคุณธรรมและจิตสำนึกของบุคคล ลดความยึดมั่นในตนเอง เสริมสร้างความอดทน ความเสียสละ และความเมตตา ขณะที่ในระดับสังคม จิตอาสามีส่วนช่วยสร้างความสามัคคี ความเอื้ออาทร และสันติสุขในชุมชน บทความยังสะท้อนถึงความท้าทายของการทำงานจิตอาสา ทั้งด้านทรัพยากร บทบาทหน้าที่และภาวะเหนื่อยล้าทางจิตใจ พร้อมเสนอแนวทางการพัฒนาจิตอาสาตามหลักโยนิโสมนสิการ เพื่อส่งเสริมการทำงานอย่างมีสติและยั่งยืน จิตอาสาจึงไม่เพียงเป็นกลไกสำคัญในการสืบทอดพระพุทธศาสนาเท่านั้น แต่ยังเป็นแนวทางในการพัฒนาจิตใจและสร้างสังคมแห่งความเมตตา ความเข้าใจและความสามัคคีอย่างยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

ชัยวัฒน์ สถาอานันท์. (2561). เครือข่ายจิตอาสาในประเทศไทย: บทบาทในการเชื่อมโยงวัฒนธรรมที่หลากหลาย. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ธรรมานุวัตร, บุญจันทร์, และ อมรเวช. (2561). การช่วยเหลือผู้อื่นตามหลักพุทธธรรม. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

ประเวศ วะสี. (2554). การพัฒนาจิตอาสาในสังคมไทย (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ : มูลนิธิสดศรี-สฤษดิ์วงศ์.

“________”. (2562). การพัฒนาความอดทนและความยืดหยุ่นทางจิตใจในอาสาสมัคร. กรุงเทพฯ : สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข.

พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต). (2546). พรหมวิหารธรรม : หลักธรรมสำหรับการพัฒนาสังคม (พิมพ์ครั้งที่ 3). กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

“________”. (2559). การบำเพ็ญประโยชน์เพื่อสังคมในพระพุทธศาสนา (พิมพ์ครั้งที่ 5). กรุงเทพฯ : มูลนิธิพุทธธรรม.

พระไตรปิฎกภาษาไทย. (2539). พระไตรปิฎกฉบับภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พระประสงค์ ปริชาโน และ โสภณ โสมนัส. (2563). การแสดงแบบอย่างของการช่วยเหลือผู้อื่นโดยพระพุทธเจ้า. วารสารพุทธศาสน์ศึกษา, 27(2), 45-62.

พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2551). อกุศลมูล : รากเหง้าแห่งความทุกข์ในพระพุทธศาสนา (พิมพ์ครั้งที่ 6). กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์ผลิธัมม์.

พระไพศาล วิสาโล. (2563). จิตอาสากับการพัฒนาจิตวิญญาณ. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์สวเงินมีมา.

พระมหาสุทิตย์ อาภากโร และคณะ. (2556). ปัญหาและอุปสรรคในการทำงานจิตอาสา : กรณีศึกษาเครือข่ายพระสงฆ์นักพัฒนา. กรุงเทพฯ : สถาบันวิจัยพุทธศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. พระนครศรีอยุธยา.

พระมหาหรรษา ธมฺมหาโส. (2561). บทบาทจิตอาสาในกิจกรรมทางพระพุทธศาสนา. วารสารบัณฑิตศึกษาปริทรรศน์, 14(3), 1-18.

พุทธรังสี พันธุ์เพชร และ กรุณา กุศลาศัย. (2562). จิตอาสากับการพัฒนาคุณธรรมในสังคมไทย. กรุงเทพณ : สำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษา.

สมเด็จพระญาณสังวร สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก. (2556). หลักธรรมสังคหวัตถุ 4 : ธรรมเครื่องยึดเหนี่ยวน้ำใจ (พิมพ์ครั้งที่ 8). กรุงเทพฯ : มูลนิธิพระดาบส.

สมบูรณ์ บุญฤทธิ์. (2562). การเผยแผ่พระพุทธศาสนาในยุคดิจิทัล. วารสารมหาจุฬาวิชาการ, 6(1), 156-171.

สุภาพร มากแจ้ง. (2564). บทบาทของกลุ่มจิตอาสาในพื้นที่ความขัดแย้ง: กรณีศึกษาพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์, 9(2), 145-163.

สุเมธ ตันติเวชกุล และคณะ. (2554). หลักอริยสัจ 4 กับการพัฒนาจิตอาสา. กรุงเทพฯ : มูลนิธิชัยพัฒนา.

สุมน อมรวิวัฒน์. (2550). โยนิโสมนสิการ : การคิดอย่างแยบคายในการแก้ปัญหา (พิมพ์ครั้งที่ 4). กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

สุรางค์ โค้วตระกูล. (2553). ความเข้าใจในบทบาทของจิตอาสา: แนวคิดและการประยุกต์ใช้. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

2026-07-03

รูปแบบการอ้างอิง

จิรกวินการ ช., & เสือสูงเนิน ม. (2026). บทบาทจิตอาสาในงานพระพุทธศาสนา. วารสารจิตวิทยาพุทธศาสตร์ประยุกต์เพื่อสังคม, 12(1), 381–395. สืบค้น จาก https://so03.tci-thaijo.org/index.php/human/article/view/279985