การพัฒนารูปแบบการเข้าถึงบริการคัดกรองวัณโรคของผู้สัมผัสร่วมบ้านโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน จังหวัดนครปฐม

บทคัดย่อ

ที่มา: ผู้สัมผัสร่วมบ้านเป็นกลุ่มที่มีความเสี่ยงสูงต่อการป่วยเป็นวัณโรค การเข้าถึงบริการคัดกรองและการรักษาตั้งแต่ระยะแรกช่วยลดการแพร่เชื้อในชุมชน การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการเข้าถึงบริการคัดกรองวัณโรคของผู้สัมผัสร่วมบ้านโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน จังหวัดนครปฐม

แบบวิจัย: การวิจัยและพัฒนา (research and development)

วัสดุและวิธีการ: การวิจัยแบ่งเป็น 4 ระยะ ได้แก่ 1) ศึกษาสถานการณ์ ปัญหา และปัจจัยที่สัมพันธ์กับการเข้าถึงบริการคัดกรองวัณโรค โดยเก็บข้อมูลจากผู้สัมผัสร่วมบ้าน 260 คน และภาคีเครือข่าย 41 คน 2) พัฒนารูปแบบร่วมกับผู้เกี่ยวข้องด้านการควบคุมวัณโรค 7 คน 3) ทดลองและประเมินประสิทธิผลในกลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุม กลุ่มละ 40 คน และ 4) ขยายผลและประเมินความครอบคลุมการคัดกรองวัณโรค วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ไคสแควร์ สหสัมพันธ์ของเพียร์สัน การทดสอบที และการวิเคราะห์เนื้อหา

ผลการศึกษา: พบว่า 1) ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการเข้าถึงบริการคัดกรองวัณโรค ได้แก่ เพศ อาชีพ (p < 0.05) ระยะเวลาที่อาศัยอยู่ร่วมบ้าน ความตระหนัก และการสนับสนุนจากชุมชน (r = 0.136, 0.250 และ 0.514 ตามลำดับ; p < 0.05) 2) รูปแบบการเข้าถึงบริการคัดกรองวัณโรคของผู้สัมผัสร่วมบ้านโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน คือ PATHOM Model 3) ภายหลังการทดลองใช้รูปแบบกลุ่มทดลองมีคะแนนเฉลี่ยความตระหนัก การสนับสนุนจากชุมชน และการเข้าถึงบริการคัดกรองวัณโรคสูงกว่าก่อนทดลอง และสูงกว่ากลุ่มควบคุม (p < 0.05) และ 4) ภายหลังการขยายผลการใช้รูปแบบ ความครอบคลุมการคัดกรองวัณโรคของผู้สัมผัสร่วมบ้านเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 45.31 เป็นร้อยละ 71.23

สรุป: PATHOM Model มีประสิทธิผลต่อการเข้าถึงบริการและเพิ่มความครอบคลุมการคัดกรองวัณโรคของผู้สัมผัสร่วมบ้าน จึงควรนำไปประยุกต์ใช้ในพื้นที่อื่นเพื่อสนับสนุนการป้องกันและควบคุมวัณโรคในชุมชนต่อไป

คำสำคัญ: การพัฒนารูปแบบ การเข้าถึงบริการ การคัดกรองวัณโรค ผู้สัมผัสร่วมบ้าน การมีส่วนร่วมของชุมชน