การศึกษาเปรียบเทียบปัจจัยแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพกับพฤติกรรมการมาตรวจคัดกรองโรคเบาหวาน ของประชาชนอายุ 35 ปีขึ้นไป เขตเทศบาลเมืองเลย อำเภอเมือง จังหวัดเลย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ที่มา: โรคเบาหวานเป็นโรคเรื้อรังชนิดหนึ่งที่พบได้บ่อยและมีความสำคัญมาก การตรวจคัดกรองโรคเบาหวานเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดโรคเบาหวาน หรือให้การรักษาอย่างเข้มงวดตั้งแต่เริ่มต้น การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อเปรียบเทียบปัจจัยแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพกับพฤติกรรมการมาตรวจคัดกรองโรคเบาหวาน
แบบวิจัย: การศึกษาวิจัยเชิงพรรณนาแบบภาคตัดขวาง
วัสดุและวิธีการ: ประชาชนอายุ 35 ปีขึ้นไป เขตเทศบาลเมืองเลย อำเภอเมือง จังหวัดเลย กลุ่มตัวอย่างใช้วิธีการสุ่มตัวอย่างแบบง่าย จำนวน 420 คน เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลพื้นฐานใช้สถิติเชิงพรรณนา วิเคราะห์เปรียบเทียบปัจจัยใช้ สถิติที การวิเคราะห์ความแปรปรวน ทำการเปรียบเทียบพหุคูณด้วยวิธีของเชฟเฟ่ ที่ระดับความเชื่อมั่น 95% (p < 0.05) โดยใช้โปรแกรมสำเร็จรูปทางสถิติ
ผลการศึกษา: กลุ่มที่มาตรวจคัดกรองมีคะแนนเฉลี่ยแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพสูงกว่ากลุ่มที่ไม่มาตรวจคัดกรองในทุกด้านอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.05) โดยกลุ่มที่มาคัดกรองที่มีระดับการศึกษา และลักษณะอาชีพ ต่างกันจะมีแบบแผนความเชื่อเรื่องสุขภาพด้านการรับรู้โอกาสเสี่ยงต่อโรคเบาหวานต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.05) ส่วนกลุ่มที่ไม่มาคัดกรองมีระดับการศึกษา และรายได้ ต่างกันจะมีแบบแผนความเชื่อเรื่องสุขภาพด้านการรับรู้ประโยชน์ของการคัดกรองโรคเบาหวานและการรับรู้อุปสรรคของการคัดกรองโรคเบาหวานต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.05)
สรุป: ควรนำแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ ใช้ร่วมในการพัฒนาระบบการตรวจคัดกรองเบาหวานให้มีประสิทธิภาพมากขึ้นตลอดจนส่งเสริม ป้องกันและควบคุมโรคเบาหวานในเขตพื้นที่รับผิดชอบ
คำสำคัญ: เปรียบเทียบ แบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ ตรวจคัดกรองโรคเบาหวาน
Downloads
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เนื้อหาและข้อมูลในบทความที่ลงตีพิมพ์ในวารสาร PCFM ถือเป็นข้อคิดเห็นและความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรง ซึ่งกองบรรณาธิการวารสารไม่จำเป็นต้องเห็นด้วยหรือร่วมรับผิดชอบใด ๆ
บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ลงในวารสาร PCFM ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสาร PCFM หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือเพื่อกระทำการใด ๆ จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจากวารสาร PCFM ก่อนเท่านั้น
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. Diabetes [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2024 [cited 2025 Dec 26]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diabetes
StatPearls. Diabetes Mellitus [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 [cited 2025 Dec 26]. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK551501/
American Diabetes Association. Standards of care in diabetes—2024. Diabetes Care. 2024;47(Suppl 1):S1–S350. Available from: https://diabetesjournals.org/care/issue/47/Supplement_1
Fowler MJ. Microvascular and macrovascular complications of diabetes. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 [cited 2025 Dec 26]. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK538216/
World Health Organization. Urgent action is needed as global diabetes cases increase four-fold over past decades [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2024 [cited 2025 Dec 26]. Available from: https://www.who.int/news/item/13-11-2024-urgent-action-needed-as-global-diabetes-cases-increase-four-fold-over-past-decades
เริงฤดี ปธานวนิช. การสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย: Thai National Health Examination Survey ครั้งที่ 7 (NHES VII) [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: แสงจันทร์การพิมพ์; 2568 [เข้าถึงเมื่อ 20 ธ.ค. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://thai-nhes.com/
สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย ในพระราชูปถัมภ์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี. แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566. กรุงเทพฯ: บริษัท ศรีเมืองการพิมพ์; 2566.
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเลย. ร้อยละของประชากรอายุ 35 ปีขึ้นไปที่ได้รับการตรวจคัดกรองเพื่อวินิจฉัยเบาหวาน [อินเทอร์เน็ต]. เขตสุขภาพที่ 8: ระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ (HDC); เข้าถึงเมื่อ [ 9 มกราคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: http://hdcservice.moph.go.th
Harrison JA, Mullen PD, Green LW. A meta-analysis of studies of the Health Belief Model with adults. Health Educ Res. 1992;7:107–16
Amalia R, Yuliyanti S, Susanti R. Applying the health belief model in identifying individual understanding towards prevention of type 2 diabetes. Int J Public Health Sci [Internet]. 2022;11:1458-66.
Hakim AL, Sari A. Health Belief Model in the prevention of type 2 diabetes mellitus in fertile age couples. J Kesehatan Masyarakat. 2025;20:408-17.
Haliza AN, Murti B, Tamtomo DG. Meta-analysis: application of Health Belief Model on tertiary preventive behavior in type 2 diabetes mellitus patients. J Health Promot Behav. 2024;9:185–98
Alamer AS. Predictors of type 2 diabetes self-screening: the impact of health belief model, knowledge, and demographics. Int J Stat Med Res. 2025;14:45-54.
ประยุทธ ไตรสารศรี. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการมาตรวจคัดกรองโรคเบาหวานของประชากรอายุ 35 ปีขึ้นไปในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลสิงหนาท. วารสารบริหารธุรกิจ. 2568;2:111–26.
ชุติมา สร้อยนาค, จริยาวัตร คมพยัคฆ์, พรศิริ พันธสี. การศึกษาแบบแผนความเชื่อเรื่องสุขภาพกับความเสี่ยงต่อการเกิดโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ในประชากรวัยทำงานมุสลิม. วารสารพยาบาลทหารบก. 2561;19(ฉบับพิเศษ 1):267–77.
อรุณี สมพันธ์, แสงทอง ธีระทองคำ, นพวรรภ์ เปียซื่อ, สมนึก สกุลหงส์โสภณ. ปัจจัยทำนายพฤติกรรมการป้องกันโรคเบาหวานในผู้ที่เสี่ยงต่อเบาหวาน. วารสารรามาธิบดีพยาบาลสาร. 2558;21:96–109
ดวงใจ จิระสวัสดิ์ตระกูล. ปัจจัยที่สัมพันธ์กับพฤติกรรมการมาตรวจคัดกรองโรคเบาหวานของประชากรอายุ 35 ปีขึ้นไปในศูนย์บริการสาธารณสุขนาวง จังหวัดสกลนคร. วารสารโรงพยาบาลสกลนคร. 2563;23:74–85.
ปิยะวรรณ จันตรี, วัลลีรัตน์ พบคีรี. ความสัมพันธ์การรับรู้ภาวะสุขภาพกับการยอมรับการตรวจคัดกรองเบาหวานในประชากรกลุ่มเสี่ยง. ใน: การประชุมวิชาการระดับชาติ ครั้งที่ 12; 9–10 ก.ค. 2563; นครปฐม, ประเทศไทย. นครปฐม: มหาวิทยาลัยราชภัฏนครปฐม; 2563. หน้า. 1098–1105.
พิศุทธิ์ ชนะรัตน์. การประยุกต์แบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพต่อการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อป้องกันโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูงในพระสงฆ์ จังหวัดสุราษฎร์ธานี. มหาราชนครศรีธรรมราช. 2567;8:162–74.
มงคล การุณงามพรรณ, ภาวะดี รามสิทธิ์, ศิริญญา ชุ่มเต็ม. ผลของการใช้แบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพต่อพฤติกรรมป้องกันโรคเบาหวานในประชากรกลุ่มเสี่ยงต่อโรคเบาหวานชนิดที่ 2. วารสารสุขภาพกับการจัดการสุขภาพ. 2567;10:50–63.
Wikipedia. Health belief model [Internet]. [cited 2025 Jun 21]. Available from: https://en.wikipedia.org/wiki/Health_belief_model
เชษฐา งามจรัส. การคำนวณขนาดตัวอย่างสำหรับงานวิจัยด้านวิทยาศาสตร์สุขภาพ. ขอนแก่น: โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยขอนแก่น; 2564.
Likert R. A technique for the measurement of attitudes. Arch Psychol. 1932;22:1–55.
ชัชวาล เรืองประพันธ์. สถิติพื้นฐาน. พิมพ์ครั้งที่ 2. ขอนแก่น: โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยขอนแก่น; 2558.
World Health Organization. Global report on diabetes [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2016 [cited 2025 Jun 20]. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789241565257
Sørensen K, Pelikan JM, Röthlin F, Ganahl K, Slonska Z, Doyle G, et al. Health literacy in Europe: comparative results of the European health literacy survey (HLS-EU). Eur J Public Health. 2015;25:1053–8.
