ความชุกและปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับภาวะเหนื่อยล้าของผู้ดูแลผู้สูงอายุติดเตียง ในอำเภอเมือง จังหวัดสุรินทร์
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทคัดย่อ
ที่มา : ประเทศไทยเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ โดยจังหวัดสุรินทร์มีผู้สูงอายุติดเตียงเพิ่มขึ้น ผู้ดูแลซึ่งส่วนใหญ่เป็นคนในครอบครัวเผชิญภาระหลายด้าน แต่ยังไม่มีข้อมูลในอำเภอเมือง จังหวัดสุรินทร์ การศึกษานี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อสำรวจความชุกและปัจจัยที่สัมพันธ์กับภาระในการดูแล เพื่อใช้วางแผนสนับสนุนผู้ดูแลและกำหนดนโนบายที่เหมาะสมกับพื้นที่
รูปแบบการวิจัย : การวิจัยเชิงวิเคราะห์แบบตัดขวาง (Cross-sectional analytic study)
วัสดุและวิธีการ : เก็บข้อมูลผู้ดูแลผู้สูงอายุติดเตียงในอำเภอเมือง จังหวัดสุรินทร์ ระหว่างเดือนมกราคม-พฤษภาคม 2568 โดยใช้แบบสอบถามข้อมูลทั่วไป แบบประเมินZBIและแบบประเมินPHQ-9 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและการวิเคราะห์ถดถอยโลจิสติกพหุคูณ
ผลการศึกษา : ผู้ดูแลและผู้สูงอายุติดเตียงทั้งหมดจำนวน 150 คู่ พบว่าความชุกของภาระในการดูแลอยู่ที่ร้อยละ 16.00 โดยมีค่าเฉลี่ยคะแนนZBI 11.45±8.20คะแนน พบว่ามีผู้ดูแลเพียงบางส่วนที่มีภาระระดับสูง ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับภาระในการดูแลอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ คือ ภาวะซึมเศร้าของผู้ดูแลที่ประเมินด้วย PHQ-9 (OR=1.23, 95%CI:1.10-1.37,p<0.001) ขณะที่ปัจจัยด้านเศรษฐสังคมและลักษณะของผู้สูงอายุไม่พบความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญ
สรุป : ภาระในการดูแลผู้สูงอายุติดเตียงสัมพันธ์กับภาวะซึมเศร้า หากขาดการสนับสนุนอาจส่งผลเสียต่อสุขภาพผู้ดูแลและคุณภาพผู้สูงอายุในระยะยาว
คำสำคัญ : ภาระในการดูแล, ผู้ดูแล, ผู้สูงอายุติดเตียง, ภาวะซึมเศร้า
Downloads
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เนื้อหาและข้อมูลในบทความที่ลงตีพิมพ์ในวารสาร PCFM ถือเป็นข้อคิดเห็นและความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรง ซึ่งกองบรรณาธิการวารสารไม่จำเป็นต้องเห็นด้วยหรือร่วมรับผิดชอบใด ๆ
บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ลงในวารสาร PCFM ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสาร PCFM หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือเพื่อกระทำการใด ๆ จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจากวารสาร PCFM ก่อนเท่านั้น
เอกสารอ้างอิง
1. สหประชาชาติ กรมเศรษฐกิจและสังคม กองประชากร. แนวโน้มประชากรโลก พ.ศ. 2567: สรุปผลการคาดการณ์ [อินเทอร์เน็ต]. นิวยอร์ก: สหประชาชาติ; 2567 [เข้าถึงเมื่อ 2 สิงหาคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: population.un.org/wpp/
2. อนันต์ อนันตกูล. สังคมสูงวัย ความท้าทายประเทศไทย.เอกสารเสนอต่อที่ประชุมราชบัณฑิตและภาคีสมาชิก สำนักธรรมศาสตร์และการเมือง [อินเตอร์เน็ต]. 2560 [เข้าถึงเมื่อ 15 กันยายน 2567] เข้าถึงได้จาก: legacy.orst.go.th/wp-content/uploads/2017/12/สังคมสูงวัย3.pdf
3. สำนักงานปลัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์. ประชากรสูงอายุไทย: ปัจจุบันและอนาคต. กรุงเทพฯ: ศูนย์เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร สำนักงานปลัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์; 2557.
4. สุทธิชัย จิตะพันธ์กุล, ไพบูลย์ สุริยะวงศ์ไพศาล, ชัยยศ คุณานุสนธิ์, วิพุธ พูลเจริญ. ปัญหาสุขภาพของผู้สูงอายุไทย. กรุงเทพฯ: โฮลิสติก พับลิชชิ่ง; 2542.
5. ศิราณี ศรีหาภาค, โกมาตร จึงเสถียรทรัพย์, และคณิศร เต็งรัง. ผลกระทบและภาระการดูแลผู้สูงอายุระยะยาวภายใต้วัฒนธรรมไทย. กรุงเทพฯ: สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข; 2556.
6. ปุญญิสา อินไทย, พิชชา เครือแปง, ญาณี โชคสมงาม, นลินี ยิ่งชาญกุล. ความชุกและปัจจัยที่สัมพันธ์กับความรู้สึกเป็นภาระในการดูแลของผู้ดูแลผู้สูงอายุติดเตียงในอำเภอสันป่าตอง จังหวัดเชียงใหม่. เชียงใหม่เวชสาร. 2564;60:383-94.
7. โอภาส อัครโรจน์พงษ์. ความชุกและปัญหาภาระและปัจจัยที่เกี่ยวข้องในการดูแลผู้ป่วยติดเตียง ในอำเภอท่าม่วง จังหวัด กาญจนาบุรี. วารสารแพทย์เขต 4-5. 2563;39:35-49
8.คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล. แบบทดสอบภาวะซึมเศร้า PHQ-9 [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยมหิดล; ไม่ปรากฏปีที่เผยแพร่ [เข้าถึงเมื่อ 18 พฤศจิกายน 2567]. เข้าถึงได้จาก: rama.mahidol.ac.th/depression_risk
9. Lotrakul M, Sumrithe S, Saipanish R. Reliability and validity of the Thai version of the PHQ-9. BMC Psychiatry. 2008;8:46. doi:10.1186/1471-244X-8-46
10. อรวรรณ ศิลปกิจ, ชัชวาลย์ ศิลปกิจ, และรสสุคนธ์ ชมชื่น. คุณสมบัติทางจิตวิทยาของแบบประเมินภาระการดูแล Zarit ในผู้ป่วยจิตเวช. วารสารสุขภาพจิตแห่งประเทศไทย ปีที่ 23. 2558;23:12-23.
11. Bedard M, Molloy DW, Squire L, Dubois S, Lever JA, O’Donnell M. The Zarit Burden Interview: a new short version and screening version. Gerontologist. 2001;41:652–7.
12. Summart U, Kaewbubpha T, Saengnil O, Kongkaur P, Mahorasop S, Saengkhum S, et al. Psychometric validation of the Thai version of the 12-item Zarit Burden Interview among informal caregivers in a palliative care setting in the south of Thailand. PLOS ONE. 2025;1-13.
13. ศันสนีย์ พูลผล. ปัจจัยที่มีผลต่อภาระการดูแลของผู้ดูแลผู้ป่วยจิตเภทที่มารับการบริการแผนกผู้ป่วยนอก โรงพยาบาลสมเด็จพระพุทธเลิศหล้า. สมุทรสงคราม: โรงพยาบาลสมเด็จพระพุทธเลิศหล้า; 2565.
14. Rodakowski J, Skidmore ER, Rogers JC, Schulz R. Role of social support in predicting caregiver burden. Arch Phys Med Rehabil. 2012;93:2229–36.
15. พิสมัย สุรารักษ์ และ ดรุณี จงอุดมการณ์. บทบาทของผู้ดูแลในการดูแลสุขภาพของสมาชิกครอบครัวที่มีภาวะเจ็บป่วยเรื้อรัง: การสังเคราะห์วิทยานิพนธ์แบบการวิจัยเชิงคุณภาพ. วารสารสำนักงานการป้องกันควบคุมโรคที่ 7 ขอนแก่น. 2562;26:83-92
16. Bekdemir A, Ilhan N. Predictors of caregiver burden in caregivers of bedridden patients. Nursing Research and Practice. 2019;27(3):e24.
17. Mamom J, Daovisan H. Listening to Caregivers’ Voices: The Informal Family Caregiver Burden of Caring for Chronically Ill Bedridden Elderly Patients. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2022; 19(1):567.
18. Zhylkybekova A, Koshmaganbetova GK, Zare A, Mussin NM, Kaliyev AA, Bakhshalizadeh S, et al. Global Research on Care-Related Burden and Quality of Life of Informal Caregivers for Older Adults: A Bibliometric Analysis. Sustainability. 2024;16(3):1020.
19. Schulz R, Sherwood PR. Physical and mental health effects of family caregiving. Am J Nurs. 2008 Sep;108(9 Suppl):23–7.
20. Kim D. Relationships between caregiving stress, depression, and self-esteem in family caregivers of adults with a disability. Occup Ther Int. 2017; 2017:1686143.
21. กัญนิกา อยู่สำราญ, ศรีสกุล ชนะพันธ์และพานิช แก่นกาญจน์. ความเครียดและการเผชิญความเครียดของผู้ดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง อำเภอเมือง จังหวัดนครราชสีมา. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9: วารสารส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม. 2564;16:1-16
22. Berger B, Graeb F, Baumann M, Wolke R. Becoming bedridden and being bedridden: implications for nursing and care for older people in long-term care: a scoping review. Int J Older People Nurs. 2025;20(2):e70015.
23. Karakis I, Cole AJ, Montouris GD, Luciano MS, Meador KJ, Piperidou C. Caregiver burden in epilepsy: determinants and impact. Epilepsy Research and Treatment. 2014;2014:808421.
24. Durante A, Younas A, Cuoco A, Boyne J, Rice BM, Juarez-Vela R, Zeffiro V, Vellone E. Burden among informal caregivers of individuals with heart failure: a mixed methods study. PLoS One. 2023;18(11):e0292948.