ปัจจัยทำนายภาวะทุพโภชนาการและเสี่ยงต่อทุพโภชนาการของผู้สูงอายุ ในศูนย์สุขภาพเมืองพิษณุโลก
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ที่มา: ภาวะทุพโภชนาการเป็นปัญหาสุขภาพที่พบบ่อยในผู้สูงอายุ การคัดกรองภาวะทุพโภชนาการ ในปัจจุบันนิยมใช้แบบประเมิน mini nutritional assessment (MNA) ซึ่งมีจำนวนข้อคำถามมากและมีความซับซ้อน ใช้ระยะเวลามากในการประเมิน จึงอาจไม่เหมาะกับการคัดกรองกลุ่มประชากรขนาดใหญ่ในหน่วยบริการปฐมภูมิ การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อหาปัจจัยทำนายและพัฒนาเครื่องมือคัดกรองภาวะทุพโภชนาการและเสี่ยงต่อทุพโภชนาการของผู้สูงอายุ
วัสดุและวิธีการ: การวิจัยเชิงวิเคราะห์แบบภาคตัดขวางในผู้สูงอายุที่มีอายุตั้งแต่ 60 ปี ขึ้นไปในพื้นที่ศูนย์สุขภาพเมืองพิษณุโลก จำนวน 385 คน เก็บข้อมูลโดยใช้แบบสอบถาม ระหว่างเดือนมิถุนายนถึง สิงหาคม พ.ศ. 2567 วิเคราะห์ปัจจัยทำนายด้วย multivariable risk ratio regression และพัฒนาเครื่องมือคัดกรองโดยวิเคราะห์ ค่า risk ratio regression coefficient
ผลการศึกษา: ปัจจัยทำนายภาวะทุพโภชนาการและเสี่ยงต่อทุพโภชนาการของผู้สูงอายุสูงสุด 3 อันดับแรก ได้แก่ มีความอยากอาหารลดลงใน 3 เดือน (RR 2.45, 95%CI 1.96-3.05), ประวัติน้ำหนักลด (RR 1.86, 95% confidence interval (CI): 1.57-2.20) และดัชนีมวลกาย < 23 กก./ม.2 (RR 1.53, 95%CI 1.31-1.78) และได้พัฒนาเครื่องมือคัดกรองมีพื้นที่ใต้กราฟ receiver operating characteristic (ROC) ร้อยละ 96.72 ความไวเท่ากับร้อยละ 87.60 และ ความจำเพาะเท่ากับร้อยละ 92.70
สรุป: ปัจจัยทำนายภาวะทุพโภชนาการและเสี่ยงต่อทุพโภชนาการของผู้สูงอายุสูงสุด 3 อันดับแรก ได้แก่ มีความอยากอาหารลดลงใน 3 เดือน ประวัติน้ำหนักลด และ ดัชนีมวลกาย < 23 กก./ม.2 สามารถสร้างเครื่องมือคัดกรองภาวะทุพโภชนาการและเสี่ยงต่อทุพโภชนาการที่มีประสิทธิภาพ โดยมีข้อคำถามและตัวเลือกลดลง ทำให้ใช้ระยะเวลาสั้นในการคัดกรอง สามารถนำไปใช้คัดกรองกลุ่มประชากรขนาดใหญ่ในหน่วยบริการปฐมภูมิได้
คำสำคัญ: ภาวะทุพโภชนาการ ภาวะเสี่ยงต่อทุพโภชนาการ ผู้สูงอายุ หน่วยบริการปฐมภูมิ
Downloads
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เนื้อหาและข้อมูลในบทความที่ลงตีพิมพ์ในวารสาร PCFM ถือเป็นข้อคิดเห็นและความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรง ซึ่งกองบรรณาธิการวารสารไม่จำเป็นต้องเห็นด้วยหรือร่วมรับผิดชอบใด ๆ
บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ลงในวารสาร PCFM ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสาร PCFM หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือเพื่อกระทำการใด ๆ จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจากวารสาร PCFM ก่อนเท่านั้น
เอกสารอ้างอิง
1. ศุทธิดา ชวนวัน, กาญจนา เทียนลาย, วิชาญ ชูรัตน์, ปัณณวัฒน์ เถื่อนกลิ่น, สิทธิชาติ สมตา. Research brief การเข้าถึงระบบบริการทางสังคมของประชากรในครัวเรือนก่อนวัยสูงอายุและผู้สูงอายุที่มีรูปแบบการอยู่อาศัยต่างกันเพื่อนำไปสู่แนวทางการสนับสนุนการบริหารที่เหมาะสม. นครปฐม: สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล; 2565.
2. สถาบันเวชศาสตร์ผู้สูงอายุ กรมการแพทย์. ภาวะขาดสารอาหารในผู้สูงอายุ. ใน: สถาบันเวชศาสตร์ผู้สูงอายุ กรมการแพทย์, บรรณาธิการ. แนวทางการดูแลรักษากลุ่มอาการผู้สูงอายุ. กรุงเทพฯ: อิส ออกัส; 2558. หน้า 94-106.
3. Chuansangeam M, Wuthikraikun C, Supapueng O, Muangpaisan W. Prevalence and risk for malnutrition in older Thai people: a systematic review and meta-analysis. Asia Pac J Clin Nutr. 2022;31:128-41.
4. Maturos NBK, Bosittipichet T, Leesri T. Nutritional status and associated factors among elderly people in primary care center. GSC Adv Res Rev. 2020; 2:18-35.
5. Mikkelsen S, Geisler L, Holst M. Malnutrition measured by unintended weight loss among patients in general practice. Nutrition. 2022;96:111554.
6. ตรีธันว์ ศรีวิเชียรชัย. การศึกษาภาวะโภชนาการและปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการเกิดภาวะทุพโภชนาการของผู้สูงอายุที่อาศัยในพื้นที่รับผิดชอบของศูนย์แพทย์ชุมชนป้อมเพชร. วารสารสมาคมเวชศาสตร์ป้องกันแห่งประเทศไทย. 2559;6:119-30.
7. Nawai A, Phongphanngam S, Khumrungsee M, Leveille SG. Factors associated with nutrition risk among community-dwelling older adults in Thailand. Geriatr Nurs. 2021;42:1048-55.
8. Chalermsri C, Assantachai P, Pramyothin P, Pengsorn N, Muangpaisan W. Prevalence of and factors associated with undernutrition in a geriatric outpatient setting: results from a multidimensional nutritional assessment. Siriraj Med J. 2018;70:413-8.
9. Abdu AO, Yimamu ID, Kahsay AA. Predictors of malnutrition among older adults aged above 65 years in eastern Ethiopia: neglected public health concern. BMC Geriatr. 2020;20:497. PubMed PMID: 33228614
10. Rahman KMT, Khalequzzaman M, Khan FA, Rayna FE, Samin S, Hasan MD, et al. Factors associated with the nutritional status of the older population in a selected area of Dhaka, Bangladesh. BMC Geriatr. 2021;21:161. PubMed PMID: 33673811
11. Churak P, Praditsorn P, Meenongwah J, Wimonpeerapattana W. Factors associated with nutritional status of elderly in Ubon Ratchathani, Thailand. Asia Pac J Sci Technol. 2019;24:1-11.
12. Praneetvatakul Y, Larpjit S, Jongcherdchootrakul K, Lertwanichwattana T. Prevalence and associated factors of malnutrition among elderly patients at an outpatient clinic, community hospital in Thailand: a cross-sectional study. J Southeast Asian Med Res. 2023;7:1-18.
13. Kok WE, Haverkort EB, Algra YA, Mollema J, Hollaar VRY, Naumann E, et al. The association between polypharmacy and malnutrition risk in older people: a systematic review. Clin Nutr ESPEN. 2022;49:163-71.
14. กนกกาญจน์ พันกะนก, พรพิมล ชูพานิช. การคัดกรองภาวะโภชนาการและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับภาวะทุพโภชนาการของผู้สูงอายุในอำเภอโคกโพธิ์ไชย จังหวัดขอนแก่น. วารสารวิชาการสาธารณสุขชุมชน. 2565;8:71-80.
15. Damayanthi HDWT, Moy FM, Abdullah KL, Dharmaratne SD. Prevalence of malnutrition and associated factors among community-dwelling older persons in Sri Lanka: a cross-sectional study. BMC Geriatr. 2018;18:199. PubMed PMID: 30165826
16. Arifin DRA, Suradi S, Hanim D. Correlation between appetite disorders, nutritional status and smoking habits in elderly. Int J Nutr Sci. 2019;4:192-6.
17. คณะกรรมการพัฒนาเครื่องมือคัดกรองและประเมินผู้สูงอายุ. คู่มือคัดกรองและประเมินสุขภาพผู้สูงอายุ พ.ศ. 2564 [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2564 [เข้าถึงเมื่อ 17 มีนาคม 2567]. เข้าถึงได้จาก: http://www.tako.moph.go.th/takmoph2016/file_download/file_20210129131952.pdf
18. Guigoz Y. The Mini Nutritional Assessment (MNA) review of the literature: what does it tell us? J Nutr Health Aging. 2006;10:466-85.
19. สุทธิชัย จิตะพันธ์กุล. หลักสำคัญของเวชศาสตร์ผู้สูงอายุ. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย; 2558.
20. สถาบันเวชศาสตร์สมเด็จพระสังฆราชญาณสังวรเพื่อผู้สูงอายุ กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. การพัฒนาเครื่องมือที่เหมาะสมสำหรับใช้ในการคัดกรองสมองเสื่อมในบริบทประเทศไทย 2561-2562 [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; [เข้าถึงเมื่อ 17 มีนาคม 2567]. เข้าถึงได้จาก: http://agingthai.dms.go.th/agingthai/wp-content/uploads/2021/03/book-19.pdf
21. คณะผู้จัดทำหลักสูตรการอบรมระบบบริการผู้ป่วยโรคซึมเศร้า. คู่มือวิทยากรการอบรมเรื่องระบบการบริการผู้ป่วยโรคซึมเศร้าสำหรับพยาบาล นักวิชาการสาธารณสุข และเจ้าพนักงานสาธารณสุข [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข; [เข้าถึงเมื่อ 17 มีนาคม 2567]. เข้าถึงได้จาก: https://www.thaidepression.com/www/58/vt_58.pdf
22. Nestlé Nutrition Institute. Mini Nutritional Assessment MNA Thai form [Internet]. [cited 2024 Mar 17]. Available from: https://www.mna-elderly.com/sites/default/files/2021-10/MNA-thai.pdf
23. Ramic E, Pranjic N, Batic-Mujanovic O, Karic E, Alibasic E, Alic A. The effect of loneliness on malnutrition in elderly population. Med Arh. 2011;65:92-5.
24. Eskelinen K, Hartikainen S, Nykänen I. Is loneliness associated with malnutrition in older people? Int J Gerontol. 2016;10:43-5.
25. Besora-Moreno M, Llauradó E, Tarro L, Solà R. Social and economic factors and malnutrition or the risk of malnutrition in the elderly: a systematic review and meta-analysis of observational studies. Nutrients. 2020;12:737. PubMed PMID: 32168827
26. Paino Pardal L, Poblet I Montells L, Ríos Álvarez L. Mayores que viven solos y malnutrición. Estudio SOLGER [The elderly living alone and malnutrition. SOLGER study]. Aten Primaria. 2017;49:450-8.
27. Wei JM, Li S, Claytor L, Partridge J, Goates S. Prevalence and predictors of malnutrition in elderly Chinese adults: results from the China Health and Retirement Longitudinal Study. Public Health Nutr. 2018;21:3129-34.
28. Norman K, Haß U, Pirlich M. Malnutrition in older adults-recent advances and remaining challenges. Nutrients. 2021;13:2764. PubMed PMID: 34444924
29. Kabir ZN, Ferdous T, Cederholm T, Khanam MA, Streatfield K, Wahlin A. Mini Nutritional Assessment of rural elderly people in Bangladesh: the impact of demographic, socio-economic and health factors. Public Health Nutr. 2006;9:968-74.
30. Heybeli C, Uzun O, Smith L, Veronese N, Rahmati M, Hajek A, et al. Associations between malnutrition and dehydration among older adults: a cross-sectional observational study. Nutr Clin Pract. 2025; 40:630-42.
31. Alibhai SM, Greenwood C, Payette H. An approach to the management of unintentional weight loss in elderly people. CMAJ. 2005;172:773-80.
32. Wolters M, Volkert D, Streicher M, Kiesswetter E, Torbahn G, O’Connor EM, et al. Prevalence of malnutrition using harmonized definitions in older adults from different settings: a MaNuEL study. Clin Nutr. 2019;38:2389-98.
33. Cederholm T, Bosaeus I, Barazzoni R, Bauer J, Van Gossum A, Klek S, et al. Diagnostic criteria for malnutrition: an ESPEN consensus statement. Clin Nutr. 2015;34:335-40.
34. WHO Expert Consultation. Appropriate body-mass index for Asian populations and its implications for policy and intervention strategies. Lancet. 2004; 363:157-63.
35. Khater MS, Abouelezz NF. Nutritional status in older adults with mild cognitive impairment living in elderly homes in Cairo, Egypt. J Nutr Health Aging. 2011;15:104-8.
36. Muñoz Díaz B, Martínez-de la Iglesia J, Romero-Saldaña M, Molina-Luque R, Arenas-de Larriva AP, Molina-Recio G. Development of predictive models for nutritional assessment in the elderly. Public Health Nutr. 2021;24:449-56.