ความชุกและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับความไม่ร่วมมือในการใช้ยาในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้ ในเครือข่ายปฐมภูมิ
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทคัดย่อ
ที่มา: โรคเบาหวานชนิดที่ 2 เป็นสาเหตุของภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรง ความไม่ร่วมมือในการใช้ยาเป็นปัจจัยหนึ่งที่ทำให้ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้ การศึกษาความไม่ร่วมมือในการใช้ยาและปัจจัยที่เกี่ยวข้องมีสำคัญในการปรับปรุงคุณภาพการดูแลผู้ป่วยเบาหวานให้ดียิ่งขึ้น งานวิจัยจึงจัดทำขึ้นเพื่อศึกษาความชุกของความไม่ร่วมมือในการใช้ยาและปัจจัยที่สัมพันธ์กับความไม่ร่วมมือในการใช้ยาในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้ ที่รักษาในสถานบริการปฐมภูมิ
วัสดุและวิธีการ: ศึกษาแบบภาคตัดขวางผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่คุมระดับน้ำตาลไม่ได้ เครื่องมือที่ใช้ในงานวิจัยประกอบด้วย แบบสอบถามจำนวน 4 ส่วน ได้แก่ แบบสอบถามข้อมูลส่วนบุคคลและข้อมูลทางคลินิก แบบสอบถามความร่วมมือในการใช้ยาสำหรับชาวไทย Medication Adherence Scale in Thais (MAST)® และ แบบประเมินภาวะซึมเศร้า 2Q, 9Q และ แบบบันทึกข้อมูลผลตรวจเลือดทางห้องปฏิบัติการผู้ป่วยครั้งล่าสุด โดยสถิติการวิเคราะห์แบบถดถอย โลจิสติก
ผลการศึกษา: ผู้เข้าร่วมวิจัยทั้งหมด 359 พบความชุกของความไม่ร่วมมือในการใช้ยา 88 ราย คิดเป็นร้อยละ 24.5 ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับความไม่ร่วมมือในการ ได้แก่ สถานะโสด, หย่าร้าง หรือ แยกกันอยู่ (OR 2.117, 95%CI: 1.210-3.703), การดื่มแอลกอฮอล์ (OR 1.950, 95%CI: 1.101-3.453) และ การไม่ควบคุมอาหารอย่างเข้มงวด (OR 1.837, 95%CI: 1.019-3.313), รายได้ต่อครัวเรือน < 15,000 บาท/เดือน (OR 0.393, 95%CI: 0.208-0.742) และ ใช้ยาทั้งชนิดรับประทานและชนิดฉีดใต้ผิวหนัง (OR 0.301, 95%CI: 0.104 - 0.869)
สรุป: ปัจจัยที่ความสัมพันธ์กับความไม่ร่วมมือในการใช้ยาในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้ ที่รักษาในสถานบริการปฐมภูมิเขตอำเภอแม่สอด จังหวัดตาก มีทั้งปัจจัยภายในผู้ป่วยเอง ปัจจัยทางสังคม และปัจจัยจากการรักษาเบาหวาน การแก้ปัญหาจึงควรแก้ทั้งองค์รวมและรายบุคคลด้วยการบูรณาการวิธีที่หลากหลาย เพื่อช่วยให้ผู้ป่วยมีความร่วมมือในการใช้ยาที่ดีขึ้น ซึ่งเป็นส่วนประกอบสำคัญอีกส่วนหนึ่งที่จะช่วยให้ประสบความสำเร็จการรักษาโรคเบาหวานในการบริการปฐมภูมิ
คำสำคัญ: ความไม่ร่วมมือในการใช้ยา ความร่วมมือในการใช้ยา โรคเบาหวานชนิดที่ 2 การบริการปฐมภูมิ
Downloads
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เนื้อหาและข้อมูลในบทความที่ลงตีพิมพ์ในวารสาร PCFM ถือเป็นข้อคิดเห็นและความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรง ซึ่งกองบรรณาธิการวารสารไม่จำเป็นต้องเห็นด้วยหรือร่วมรับผิดชอบใด ๆ
บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ลงในวารสาร PCFM ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสาร PCFM หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือเพื่อกระทำการใด ๆ จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจากวารสาร PCFM ก่อนเท่านั้น
เอกสารอ้างอิง
สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย. แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน 2566 Clinical Practice Guideline for Diabetes 2023. กรุงเทพมหานคร: ศรีเมืองการพิมพ์, 2566.
Diabetes in the Western Pacific. In IDF Diabetes Atlas scientific committee. IDF Diabetes Atlas. 10th ed. (Internet). 2023. [cited 2023 Oct, 23]. Available from: www.diabetesatlas.org
Sarwar N, Gao P, Kondapally SSR, Gobin R, Kaptoge S, Di Angelantonio E, et al. Diabetes mellitus, fasting blood glucose concentration, and risk of vascular disease: a collaborative meta-analysis of 102 prospective studies. The Lancet. 2010;375(9733):2215-22.
Sanal TS, Nair NS, Adhikari P. Factors associated with poor glycemic control of type 2 diabetes mellitus: a systemic review and meta-analysis. journal of diabetology. [Internet]. 2011;3:n. pag. [cited 2023 Oct, 23]. Available from: https://api.semanticscholar.org/CorpusID:44118180
Hoque M, Somaya B, Hoque M, Hoque ME. Factors influence diabetes mellitus control at a primary health care facility in durban, South Africa. Journal of Diabetes Metabolism and its Complications. 2021;3:1-8.
มนศภรณ์ สมหมาย, ชนัญญา จิระพรกุล, เนาวรัตน์ มณีนิล. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการควบคุมระดับน้ำตาลสะสมไม่ได้ในผู้ป่วยเบาหวาน ชนิดที่ 2 ที่เป็นผู้สูงอายุ จังหวัดยโสธร : การศึกษาแบบจับคู่ย้อนหลัง. วารสารควบคุมโรค. 2021;47:289-99.
เพชรรัตน์ บุนนาค. ปัจจัยด้านจิตสังคมในผู้ป่วยเบาหวานที่ควบคุมระดับนํ้าตาลในเลือดไม่ได้ ที่ศูนย์บริการปฐมภูมิ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (คูคต). ธรรมศาสตร์เวชสาร. 2017;17:303-14.
Erkocho MS, Adugna DT, Arficho TT, Azene AG. Poor dietary practice and associated factors among type-2 diabetes mellitus patients on follow up in Nigist Eleni Mohammed Memorial Teaching Hospital, Ethiopia. Pan African Medical Journal. [Internet]. 2022;41:n. pag. [cited 2023 Oct, 23]. Available from: https://doi.org/10.11604/pamj.2022.41.164.28675
Al-Salmi N, Cook P, Dsouza MS. Diet adherence among adults with type 2 diabetes mellitus: a concept analysis. Oman Medical Journal. [Internet]. 2022;37:n. pag. [cited 2023 Oct, 23]. Available from: https://doi.org/10.5001/omj.2021.69
นันทลักษณ์ สถาพรนานนท์. ความไม่ร่วมมือในการใช้ยา. วารสารไทยไภษัชยนิพนธ์ (ฉบับการศึกษาต่อเนื่องทางเภสัช ศาสตร์) มศก. 2012;7:1-17.
ธนกฤต มงคลชัยภักดิ์, สุธาทิพย์ พิชญไพบูลย์, อลิศรา แสงวิรุณ. ปัจจัยที่มีผลต่อความร่วมมือในการใช้ยาของผู้ป่วยเบาหวาน ณ โรงพยาบาลตำรวจ. วารสารเภสัชกรรมไทย. 2558;7:47-59.
ปรเมษฐ์ พรหมพินิจ, วุธิพงศ์ ภักดีกุล, วรินท์มาศ เกษทองมา. ปัจจัยที่มีผลต่อความร่วมมือในการใช้ยาของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ณ โรงพยาบาลส่องดาว จังหวัดสกลนคร. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ. 2020;1:538-50.
สุพรรษา อุ่นสะอาด. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับความร่วมมือในการใช้ยาของข้าราชการตำรวจเกษียณที่ป่วยด้วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง ณ คลินิกตรวจโรคเวชศาสตร์ครอบครัว โรงพยาบาลตำรวจ. วารสารระบบบริการปฐมภูมิและเวชศาสตร์-ครอบครัว. 2022;5:173-84.
Wangchuk T, Norbu P, Dorji S, Tashi S, Wangmo D, Wangdi K, Wangay T, et al. Factors affecting the level of medication adherence to anti-diabetic treatment: A multi-center cross-sectional study in Eastern Bhutan. Bhutan Health Journal. 2024;10):14–9.
Sahoo J, Mohanty S, Kundu A, Epari V. Medication adherence among patients of type II diabetes mellitus and its associated risk factors: a cross-sectional study in a tertiary care hospital of eastern India. Cureus. 2022 14(12): e33074. PubMed PMID: 36721541
Thapar R, Holla R, Kumar N, Aithal S, Karkera S, Rao C, et al. Factors influencing adherence to anti-diabetes medications among type 2 diabetes patients attending tertiary care hospitals in Mangaluru. Clinical Epidemiology and Global Health. 2020;8:1089-93.
Mirahmadizadeh A, Khorshidsavar H, Seif M, Sharifi MH. Adherence to medication, diet and physical activity and the associated factors amongst patients with type 2 diabetes. Diabetes Ther. 2020;11:479-94.
Mannan A, Hasan MM, Akter F, Rana MM, Chowdhury NA, Rawal LB, et al. Factors associated with low adherence to medication among patients with type 2 diabetes at different healthcare facilities in southern Bangladesh. Global Health Action. [Internet]. 2021;14:n. pag. [cited 2023 Oct, 23]. Available from: https://doi.org/10.1080/16549716.2021.1872895
Kirkman MS, Rowan-Martin MT, Levin R, Fonseca VA, Schmittdiel JA, Herman WH, et al. Determinants of adherence to diabetes medications: Findings from a large pharmacy claims database. Diabetes Care. 2015;38:604-9.
Alshyarba R, Alrefeidi F, Nazih S, Asiri. N, Habtar F, Alshahrani S. Patient factors associated with diabetes medication adherence at different health literacy levels: a cross-sectional study at a family medicine clinic. International Journal of Medicine in Developing Countries. 2020;5:204-9.
Maung WYM, Tiraphat S, Puckpinyo A. Factors associated with medication adherence among type 2 Diabetes patients in a private clinic in Yangon, Myanmar. Journal of Public Health and Development. 2017;15:1-18.
Huang J, Ding S, Xiong S, Liu Z. Medication adherence and associated factors in patients with type 2 diabetes: a structural equation model. Front Public Health. 2021;9:730845. PubMed PMID: 34805063
รายงานสถิติโรคเบาหวาน HDC 2565. [อินเทอร์เน็ต]. 2566. [เข้าถึงเมื่อ 23 ต.ค. 2566]. เข้าถึงได้จาก: https://hdcservice.moph.go.th/hdc/reports/page_kpi.php?flag_kpi_level =9&flag_kpi_year=2022
โรงพยาบาลแม่สอด อำเภอแม่สอด จังหวัดตาก. รายงานจำนวนผู้ป่วย DM HT ที่รับยา รพ.สต. เขตอำเภอแม่สอดปีงบประมาณ 2566.
Cochran WG. Sampling technique. 2nd ed. John Wiley and Sons, New York. 1963.
อมรพรรณ ศุภจำรูญ, สงวน ลือเกียรติบัณฑิต, วรนุช แสงเจริญ. ความตรงและความเที่ยงของแบบวัดความร่วมมือในการใช้ยาสำหรับชาวไทย: การทดสอบในผู้ป่วยโรคเบาหวาน. วารสารเภสัชกรรมไทย 2561;10:607-19.
กมลชนก จงวิไลเกษม, สงวน ลือเกียรติบัณฑิต. การพัฒนาแบบวัดความร่วมมือในการใช้ยาสำหรับคนไทย. วารสารเภสัชกรรมไทย 2564;13:17-30.
กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข. แบบคัดกรองโรคซึมเศร้า 2Q 9Q 8Q. (อินเทอร์เน็ต). 2559. [เข้าถึงเมื่อ 2566 ต.ค. 23]. เข้าถึงได้จาก : https://dmh.go.th/test/download/view.asp?id=22.
Salama HAE.-SA., Shaltoot HM., Abdul-Rahman S. A, El-Hamid DMA. Factors affecting adherence to Medications among type2 diabetic patients attending primary health care center in Cairo. QJM: International Journal of Medicine. [Internet]. 2021;114(1):i120 [cited 2023 Oct, 23]. Available from: https://doi.org/10.1093/qjmed/hcab095.003
Lee DSU, Lee H. Adherence and persistence rates of major antidiabetic medications: a review. Diabetol Metab Syndr. 2022;14(1):12. PubMed PMID: 35033161
