ความชุกและปัจจัยที่สัมพันธ์กับการใช้ยาที่ไม่เหมาะสมตามเกณฑ์เบียร์ในผู้ป่วยสูงอายุที่ได้รับการเยี่ยมบ้านจากหน่วยบริการสุขภาพปฐมภูมิ
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ที่มา: กลุ่มผู้ป่วยสูงอายุถือเป็นกลุ่มผู้ป่วยเปราะบางที่มีความเหมาะสมของการสั่งจ่ายยาแตกต่างจากกลุ่มผู้ป่วยช่วงอายุอื่น ผู้สูงอายุมักมีโรคประจำตัวหลายโรค ซึ่งทำให้ได้รับยารักษาจากหลายแหล่ง อาจนำมาซึ่งภาวะการใช้ยาหลายขนานและเกิดอันตรกิริยาระหว่างยา งานวิจัยนี้จึงต้องการศึกษาความชุกและปัจจัยที่สัมพันธ์กับการได้รับยาที่ไม่เหมาะสมสำหรับกลุ่มผู้ป่วยเยี่ยมบ้านสูงอายุ
แบบวิจัย: การศึกษาแบบภาคตัดขวางย้อนหลัง
วัสดุและวิธีการ: การศึกษานี้เก็บข้อมูลย้อนหลังจากผู้ป่วยเยี่ยมบ้านที่อายุตั้งแต่ 65 ปีขึ้นไปและได้รับยาอย่างน้อย 1 ชนิดจากหน่วยบริการสุขภาพ โรงพยาบาลศิริราช ระหว่างวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2565 ถึง 31 ธันวาคม พ.ศ. 2565 โดยนำข้อมูลดังกล่าวมาทบทวนเวชระเบียนและเปรียบเทียบข้อมูลการสั่งจ่ายยาที่ไม่เหมาะสมตามเกณฑ์ของเบียร์ พ.ศ. 2566 โดยขนาดตัวอย่างในการศึกษานี้คำนวณจากสูตรประมาณค่าสัดส่วนประชากร โดยอ้างอิงความชุกเฉลี่ยของการใช้ยาที่ไม่เหมาะสมในผู้ป่วยสูงอายุจากการศึกษาก่อนหน้า ซึ่งเท่ากับร้อยละ 76.00 และกำหนดค่าความคลาดเคลื่อนที่ยอมรับได้ร้อยละ 8.00 ส่งผลให้ได้ขนาดตัวอย่างที่เหมาะสมคือ 110 คน
ผลการศึกษา: จากกลุ่มตัวอย่าง 110 คน พบความชุกของการได้รับยาที่ไม่เหมาะสมร้อยละ 55.45 โดยปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการได้รับยาที่ไม่เหมาะสมที่มีนัยสำคัญทางสถิติ ได้แก่ มีการใช้ยามากกว่า 9 ชนิด (OR 5.708, 95%CI 1.485, 21.950, p = 0.011) มีโรคประจำตัวคือโรคไตเรื้อรัง (odd ratio (OR) 2.690, 95% confidence interval (95%CI) 1.105-6.547, p = 0.026) และ ประวัติภาวะหัวใจล้มเหลว (OR 17.067, 95%CI: 2.173-134.013, p < 0.001) โดยกลุ่มยาที่ไม่เหมาะสมพบมากที่สุด 3 ลำดับแรก คือ กลุ่มยาโรคระบบหัวใจและหลอดเลือด, กลุ่มยาโรคระบบประสาทและกลุ่มยาโรคระบบทางเดินอาหาร ตามลำดับ
สรุป: การศึกษานี้พบปัญหาการใช้ยาที่ไม่เหมาะสมในกลุ่มผู้ป่วยเยี่ยมบ้านสูงอายุมากกว่าร้อยละ 50.00 โดยพบมากในกลุ่มผู้ป่วยที่มีการใช้ยามากกว่า 9 ชนิด มีโรคไตเรื้อรังและมีประวัติภาวะหัวใจล้มเหลว ดังนั้นในการดูแลรักษาผู้สูงอายุ บุคคลากรทางการแพทย์ควรมีการทบทวนการใช้ยาที่มีความเสี่ยงและข้อควรระวังอย่างถูกต้องและเพิ่มการศึกษาเกี่ยวกับการสั่งจ่ายยาที่ไม่เหมาะสมให้แก่แพทย์และบุคลากรทางการแพทย์
คำสำคัญ: ผู้สูงอายุ การได้รับยาที่ไม่เหมาะสม เกณฑ์ของเบียร์
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เนื้อหาและข้อมูลในบทความที่ลงตีพิมพ์ในวารสาร PCFM ถือเป็นข้อคิดเห็นและความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรง ซึ่งกองบรรณาธิการวารสารไม่จำเป็นต้องเห็นด้วยหรือร่วมรับผิดชอบใด ๆ
บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ลงในวารสาร PCFM ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสาร PCFM หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือเพื่อกระทำการใด ๆ จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจากวารสาร PCFM ก่อนเท่านั้น
เอกสารอ้างอิง
Foundation of Thai Gerontology Research and Development institute. Situation of the Thai elderly 2021. Bangkok: Amarin Printing & Publishing; 2021.
ศุทธิดา ชวนวัน, กาญจนา เทียนลาย, วิชาญ ชูรัตน์, ปัณณวัฒน์ เถื่อนกลิ่น, สิทธิชาติ สมตา. Research Brief: การเข้าถึงระบบบริการทางสังคมของประชากรในครัวเรือนก่อนวัย สูงอายุและผู้สูงอายุที่มีรูปแบบการอยู่อาศัยต่างกันเพื่อนําไปสู่แนวทางการสนับสนุนการบริการที่เหมาะสม. นครปฐม: สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล; 2565.
สํานักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. รายงานการคาดประมาณประชากรของประเทศไทยพ.ศ. 2553-2583 (ฉบับปรับปรุง). กรุงเทพฯ: สํานักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ; 2562.
Viktil KK, Blix HS, Moger TA, Reikvam A. Polypharmacy as commonly defined is an indicator of limited value in the assessment of drug-related problems. BJCP 2007;63:187-95.
Shah BM, Hajjar ER. Polypharmacy, adverse drug reactions, and geriatric syndromes. Clin Geriatr Med 2012;28:173-86.
American Geriatrics Society Beers Criteria.Update Expert Panel. American Geriatrics Society 2023 updated AGS Beers Criteria® for potentially inappropriate medication use in older adults. J Am Geriatr Soc. 2023;71:2052-81.
Ployluermsang C, Tieankanitikul K, ChobPradit J, Suntorn S, Suwankasawong W. Development of medicine list for screening and reducing medication-related problem in Thai elderly. J Health Syst Res. 2015:77-95. (in Thai)
O’Mahony D, O’Sullivan D, Byrne S, O’Connor MN, Ryan C, Gallagher P. STOPP/START criteria for potentially inappropriate prescribing in older people: version 2. Age Ageing. 2015;44:213-8.
Jenghua K, Sangtong H, Jaiya N, Jaroenteerawit W, Khiewpradang A. The use of potentially inappropriate medications (PIMs) from Thailand criteria among urban community-dwelling elderly: prevalence, PIMs, and factors associated [Internet]. Thai Bull Pharm Sci. 2018;14:49–63.
Prasert V, Akazawa M, Shono A, Chanjaruporn F, Ploylearmsang C, Muangyim K, Wattanapongsatit T, Sutin U. Applying the Lists of Risk Drugs for Thai Elderly (LRDTE) as a mechanism to account for patient age and medicine severity in assessing potentially inappropriate medication use. Res Social Adm Pharm. 2018;14:451-8.
ธนากร แก้วสุทธิ, เรืองนิพนธ์ พ่อเรือน.การศึกษาความชุกและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการได้รับยาที่ไม่เหมาะสม ในผู้สูงอายุที่แผนกตรวจผู้ป่วยนอก หน่วยบริการระดับตติยภูมิ โรงพยาบาลเชียงรายประชานุเคราะห์.วารสารระบบบริการปฐมภูมิและเวชศาสตร์ครอบครัว. 2564;4:69-80.
ลักษิกา เมธาคุปต์, รุ่งฤดี แสงคำ, ชญาณี สุขสมบัติเจริญ. การศึกษาความชุกของการได้รับยาไม่เหมาะสมและการใช้ยาร่วมกันหลายขนานของผู้ป่วยที่เข้ารับการคัดกรองผู้สูงอายุ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลชำผักแพว อำเภอแก่งคอย จังหวัดสระบุรี ตั้งแต่วันที่ 1 กันยายน พ.ศ. 2565 - 31 สิงหาคม พ.ศ. 2566. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9 : วารสารส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม. 2567;3:785-800
วรัญญา บัวขวัญ, สุธาทิพย์ พิชญไพบูลย์. รายการยาที่ไม่เหมาะสมที่ผู้สูงอายุใช้ในบ้านพักคนชรา. วารสารเภสัชกรรมไทยคณะเภสัชศาสตร์. 2558;1:3-14.
Fadare JO, Desalu OO, Obimakinde AM, Adeoti AO, Agboola SM, Aina FO. Prevalence of inappropriate medication prescription in the elderly in Nigeria: A comparison of Beers and STOPP criteria. Int J Risk Saf Med. 2015;27:177-89.
Zeenny R, Wakim S, Kuyumjian Y. Potentially inappropriate medications use in community-based aged patients: a cross-sectional study using 2012 Beers criteria. Dove Press Journal. 2017;12:65-73.
Baldoni AO, Ayres LR, Martinez EZ, Dewulf NL, Santos VD, Pereira RL. Factors associated with potentially inappropriate medications use by the elderly according to Beers criteria 2003 and 2012. IJCP 2014;36:316-24.
Alhawassi TM, Alatawi WA, Alwhaibi M. Prevalence of potentially inappropriate medications use among older adults and risk factors using the 2015 American Geriatrics Society Beers criteria. BMC Geriatr. 2019;19:154.
American Heart Association. 2023 AHA/ACC guideline for the management of patients with chronic coronary disease: A report of the American College of Cardiology/American Heart Association Joint Committee on Clinical Practice Guidelines. Circulation. 2023;148:e51-e92.
European Society of Cardiology (ESC). 2022 ESC guidelines on cardiovascular assessment and management of patients undergoing non-cardiac surgery. Eur Heart J. 2022;43:3826-924.
คณะกรรมการพัฒนาระบบยาแห่งชาติ. บัญชียาหลักแห่งชาติ พ.ศ. 2565. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย จำกัด; 2565. 450 หน้า.
