การเมืองในวรรณกรรมขุนช้างขุนแผน

บทคัดย่อ

บทความเรื่องนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1.ความเป็นมาของวรรณกรรมขุนช้างขุนแผน 2. การเมืองในวรรณกรรมขุนช้างขุนแผน โดยศึกษาจากเอกสาร ตำรา งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง มาวิเคราะห์เชื่อมโยงกับแนวคิดและปรากฎการณ์ทางการเมืองของประเทศไทย ผลการศึกษาพบว่า

1. ความเป็นมาของวรรณกรรมขุนช้างขุนแผน มีความสำคัญต่อการเรียนรู้โครงสร้างทางสังคมในยุคกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย ต่อมาได้เรียบเรียงเป็นลายลักษณ์อักษรในสมัยรัตนโกสินทร์ เสภาเรื่องขุนช้างขุนแผนจึงเป็นวรรณกรรมสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น

2. การเมืองในวรรณกรรมขุนช้างขุนแผน อธิบายผ่านประเด็นสำคัญ 4 ประการได้แก่ 1) โครงสร้างการเมืองภายในรัฐ ซึ่งมีศูนย์กลางอำนาจภายใต้ฐานคิดแบบเทวสิทธิ์และเทวราชา ซึ่งได้รับสิทธิ์ในอำนาจการปกครองจากเทพเทวดาหรือมีเชื้อสายมาจากเทพ มีโครงสร้างของขุนนางศักดินาเป็นกลไกในการแบ่งเบาการบริหารราชการแผ่นดิน แนวคิดดังกล่าวคือจุดกำเนิดที่ทำให้เกิดระบบชนชั้น 2)โครงสร้างการเมืองภายนอกรัฐ คือ การรักษาดุลอำนาจระหว่างรัฐรวมศูนย์ กล่าวถึงการรักษาดุลอำนาจไว้หลายประการ เช่นการแต่งงานเพื่อความสัมพันธ์การเมือง การส่งขุนศึกคนสำคัญไปปกครองเมืองหน้าด่าน การส่งขุนนางที่ชำนาญด้านการค้าหรือเกษตรกรรมไปดูแลพื้นที่ทางการเกษตร และแนวทางการขยายพระราชอำนาจคือการทำสงคราม 3) การควบคุมทางสังคม คือ การรักษาความสงบสุขของสังคมโดยรวม ซึ่งใช้ทั้งหลักกฎหมายที่เป็นลายลักษณ์อักษร และการควบคุมโดยใช้หลักจารีต 4) รัฐจารีตกับการขับเคลื่อนเศรษฐกิจ โครงสร้างเศรษฐกิจเป็นภาพสะท้อนของรัฐเกษตรกรรม ใช้ความเชื่อแบบพุทธผสมผีเป็นกุศโลบายสำคัญในการโน้มน้าวให้ประชาชนเกิดความเลื่อมใสศรัทธา