พุทธวิธีการจัดการความรู้เพื่อถ่ายทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นการทอผ้าขาวม้าทอมือโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนบ้านแห้ว ตำบลบ้านโนน อำเภอซำสูง จังหวัดขอนแก่น
บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มี วัตถุประสงค์เพื่อ 1) เพื่อศึกษาองค์ความรู้ของการทอผ้าขาวม้าภูมิปัญญาท้องถิ่นชุมชนบ้านแห้ว ตำบลบ้านโนน อำเภอซำสูง จังหวัดขอนแก่น 2) เพื่อศึกษากระบวนการถ่ายทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นชุมชนบ้านแห้ว ตำบลบ้านโนน อำเภอซำสูง จังหวัดขอนแก่น และ 3) เพื่อสร้างเครื่องมือการถ่ายทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นชุมชนบ้านแห้ว ตำบลบ้านโนน อำเภอซำสูง จังหวัดขอนแก่น เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม คณะผู้วิจัยได้กำหนดกลุ่มเป้าหมาย และผู้ให้ข้อมูลสำคัญ คือกลุ่มสตรีทอผ้าขาวม้าทอมือ ปราชญ์ชุมชน ผู้นำชุมชนบ้านแห้ว หมู่ 8 และ หมู่ 9 รวมทั้งสิ้น 31 รูป/คน โดยเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์แบบกึ่งมีโครงสร้าง แบบบันทึกการสนทนากลุ่ม การวิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหาและพรรณนา
ผลวิจัยพบว่า 1) องค์ความรู้การทอผ้าขาวม้าออกเป็น 7 ด้าน ได้แก่ (1) การแสวงหาความรู้ (2) การสร้างความรู้ (3) การจัดระบบความรู้ (4) การเก็บถนอมความรู้ (5) การถ่ายทอดและความเพียรในการฝึกฝน (6) การประมวลผลและการใช้สมาธิ และ (7) การประเมินและการต่อยอดภูมิปัญญา อีกทั้งองค์ความรู้การทอผ้าขาวม้าของชุมชนบ้านแห้วแบ่งเป็น 2 ประเภท คือ ความรู้ที่ฝังอยู่ในคน และความรู้ที่ชัดแจ้ง ซึ่งเกื้อหนุนกันอย่างเป็นระบบ 2) กระบวนการถ่ายทอดภูมิปัญญา มี 8 ขั้นตอน ได้แก่ การสร้างแรงบันดาลใจและการปลูกฝังการเรียนรู้ การเรียนรู้จากประสบการณ์ตรง การถ่ายทอดโดยครูภูมิปัญญาชุมชน วิธีการถ่ายทอดองค์ความรู้ องค์ความรู้ในการถ่ายทอด กระบวนการถ่ายทอดอย่างเป็นลำดับ การจัดการความรู้ และการสร้างความยั่งยืนสำหรับการบูรณาการหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาใช้พละ 5 (ศรัทธา วิริยะ สติ สมาธิ ปัญญา) เป็นฐานในการเรียนรู้และแก้ไขปัญหา และ 3) เครื่องมือที่ใช้ในการถ่ายทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นการทอผ้าขาวม้าทอมือ คือ เครื่องมือเชิงกายภาพ เครื่องมือเชิงกระบวนการจัดการความรู้ และเครื่องมือสื่อดิจิทัลผ่านโซเชียลมีเดีย
Downloads
Article Details
รูปแบบการอ้างอิง
ประเภทบทความ
บทความวิจัย (Research Articles)
Copyright & License
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารการบริหารการปกครองและนวัตกรรมท้องถิ่น
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กาสัก เต๊ะขันหมาก, พนิตสุภา ธรรมประมวล, และกานดา เต๊ะขันหมาก. (2566). กระบวนการเรียนรู้พัฒนาและสืบทอดภูมิปัญญาการทอผ้ามัดหมี่เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์บนฐานทุนทางวัฒนธรรมโดยใช้ชุมชนเป็นฐานในการจัดการของชุมชนไทยพวน ตำบลหินปัก อำเภอบ้านหมี่ จังหวัดลพบุรี. Lawarath Social E-Journal, 5(2), 135–152.
การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย. (2563). สถานการณ์ด้านการท่องเที่ยวเดือนมกราคม 2563. https://www.mots.go.th/download/article/article_20200407103037.pdf
จุฑามาศ พีรพัชระ, พัชรนันท์ ยังวรวิเชียร, และอินท์ธีมา หิรัญอัครวงศ์. (2565). การเรียนรู้และถ่ายทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นการทำขนมกงของชุมชนวัดไชโยวรวิหาร จังหวัดอ่างทอง. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม, 16(2), 537–548.
ชิตสุภางค์ เกิดสำอาง, และจักรพงษ์ แพทย์หลักฟ้า. (2564). รูปแบบการจัดการเพื่อการดำรงอยู่ของภูมิปัญญาท้องถิ่น ชุมชนตลาดน้ำอัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม. วารสารสถาบันวัฒนธรรมและศิลปะ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ, 23(1), 49–64.
ชวลิต ศรีนุ่นพันธ์, บำรุง ศรีนวลปาน, สุชาดา การะกรณ์, และพัชรินทร์ โสมปาน. (2566). การใช้สื่อมัลติมีเดียในการสื่อสารอัตลักษณ์และภูมิปัญญาท้องถิ่นในยุคดิจิทัล. Journal of Information Science Research and Practice, 42(3), 135–150.
ณัฐณภรณ์ เอกนราจินดาวัฒน์. (2566). การจัดการความรู้ในการปลูกหม่อนเลี้ยงไหมและการทอผ้าไหมสีธรรมชาติของกลุ่มวิสาหกิจชุมชน อำเภอพล จังหวัดขอนแก่น. วารสารรัชต์ภาคย์, 17(50), 232–246.
ณัฐพัชร สายเสนา, เริงวิชญ์ นิลโคตร, ฐิติวัสส์ สุขป้อม, ณัฏฐกรณ์ ปะพาน, และภัคพร เจริญลักษณ์. (2567). ทุนทางสังคมบนฐานวิถีพุทธธรรมกับการส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิตในบริบทสังคมและวัฒนธรรมของชุมชนท้องถิ่น จังหวัดชัยนาท. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์, 11(8), 290–300.
ไทยโรจน์ พวงมณี, อรนุช แสงสุข, นัยนา อรรจนาทร, และคชสีห์ เจริญสุข. (2566). การจัดการความรู้ในภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านการทอและหัตถกรรมจากเสื่อกกของวิสาหกิจชุมชนบ้านห้วยตาด จังหวัดเลย. วารสารสหวิทยาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 6(5), 2369–2387.
แนวหน้า. (2565, 18 ตุลาคม). ผ้าขาวม้าท้องถิ่นหัตถศิลป์ไทย ก้าวสู่ปีที่ 6 สืบสานหัตถกรรมพื้นบ้านภูมิปัญญาท้องถิ่น. แนวหน้า. https://www.naewna.com/lady/687032
ปริชต์ สาติ, และวนิดา พรมหล้า. (2567). การจัดการความรู้ด้านภูมิปัญญาท้องถิ่น กรณีศึกษากลุ่มทอผ้าฝ้ายบ้านโนน ตำบลขามป้อม อำเภอวาปีปทุม จังหวัดมหาสารคาม [วิทยานิพนธ์ปริญญารัฐศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยมหาสารคาม].
ปิยะนุช เรืองโพน. (2564). รูปแบบการจัดการความรู้ภูมิปัญญาผู้สูงอายุสำหรับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น กรณีศึกษาเทศบาลนครสกลนคร. วารสารชุมชนวิจัย, 15(4), 42–56.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป. อ. ปยุตฺโต). (2556). พุทธธรรม ฉบับปรับขยาย (พิมพ์ครั้งที่ 32). สำนักพิมพ์ผลิธัมม์.
ศิริลักษณ์ คัมภิรานนท์, และสุปรีญา นุ่นเกลี้ยง. (2567). แนวทางการสืบสานมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมกับการเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์ผ้าพื้นถิ่น “ผ้าสีมายา” จังหวัดยะลา ตามแนวคิดเศรษฐกิจสร้างสรรค์. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม, 43(4), 732–746.
สุภรัชต์ อินทรเทพ, สุวารีย์ ศรีปูณะ, และผมหอม เชิดโกทา. (2560). สภาพปัญหาและแนวทางพัฒนาการถ่ายทอดภูมิปัญญาการใช้สมุนไพรพื้นบ้านในการดำรงชีวิตที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมในชุมชน จังหวัดสระแก้ว. วารสารวิจัยและพัฒนา วไลยอลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถัมภ์, 12(2), 275–285.
หทัยชนก คะตะสมบูรณ์. (2565). การประยุกต์ใช้ความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นในการจัดการตนเองของชุมชนตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์, 9(9), 296–313.
อัจฉราพร งิ้วสุภา. (2560). แนวทางการถ่ายทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นการทอผ้าไหมสู่คนรุ่นใหม่ของกลุ่มทอผ้าไหมบ้านหนองแข้ ตำบลตองโขบ อำเภอโคกศรีสุพรรณ จังหวัดสกลนคร. วารสารบัณฑิตศึกษา, 14(64), 95–102.
Cohen, J., & Uphoff, N. (1980). Participation's place in rural development: Seeking clarity through specificity. World Development, 8, 213–235.
Dalkir, K. (2017). Knowledge management in theory and practice. Elsevier Butterworth-Heinemann.
Nonaka, I., & Takeuchi, H. (1995). The knowledge-creating company. Oxford University Press.
Pretty, J. N. (1995). Participatory learning for sustainable agriculture. World Development, 23, 1247–1263.
UNESCO. (2003). Convention for the safeguarding of the intangible cultural heritage. UNESCO.
