กลวิธีการสร้างคุณค่าและความหมายของผ้าทอเฮือนอ้ายเอ็ม : แหล่งเรียนรู้ภูมิปัญญาคนไทดำบ้านนาป่าหนาด ตำบลเขาแก้ว อำเภอเชียงคาน จังหวัดเลย
##plugins.themes.bootstrap3.article.sidebar##
##plugins.themes.bootstrap3.article.main##
摘要
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษากลวิธีในการสร้างคุณค่าและความหมายของผ้าทอในบริบทของเฮือนอ้ายเอ็มซึ่งเป็นแหล่งเรียนรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นของกลุ่มชาติพันธุ์ไทดำ บ้านนาป่าหนาด ตำบลเขาแก้ว อำเภอเชียงคาน จังหวัดเลย โดยนำแนวคิดคติชนสร้างสรรค์และแนวคิดการสื่อความหมายทางวัฒนธรรมมาเป็นกรอบในการวิเคราะห์ ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวมข้อมูลทั้งจากเอกสารและภาคสนามผ่านการสัมภาษณ์เชิงลึกและการสังเกตแบบมีส่วนร่วมกับปราชญ์ท้องถิ่นซึ่งคัดเลือกแบบเจาะจงจากผู้มีความรู้ในการทอผ้า จำนวน 5 คน โดยใช้แบบสัมภาษณ์และแบบบันทึกการสังเกตเป็นเครื่องมือหลัก
ผลการศึกษาพบว่าเฮือนอ้ายเอ็มซึ่งก่อตั้งโดยนางสำลาน กรมทอง ผู้ฟื้นฟูและถ่ายทอดลวดลายซิ่นโบราณของไทดำ เป็นศูนย์กลางในการผลิตผ้าทอที่มีอัตลักษณ์โดดเด่นและดำรงบทบาทเป็นพื้นที่การเรียนรู้ทางวัฒนธรรมของชุมชน กลวิธีในการสร้างคุณค่าและความหมายของผ้าทอของเฮือนอ้ายเอ็มประกอบด้วย 5 ประการ ได้แก่ (1) การเล่าเรื่องและตำนาน (2) เทคนิคการทอผ้า (3) ลวดลายและสัญลักษณ์ (4) การใช้สีที่มีนัยเชิงวัฒนธรรม และ(5) การเชื่อมโยงกับกิจกรรมการเรียนรู้และการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ผลการศึกษาสะท้อนให้เห็นว่าผ้าทอจากเฮือนอ้ายเอ็มเป็นสื่อกลางในการถ่ายทอดวิถีชีวิต โลกทัศน์ และความเชื่อที่หลวมรวมกับธรรมชาติของชาวไทดำและ สามารถนำมาต่อยอดเพื่อสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจและวัฒนธรรมได้อย่างสอดคล้องกับแนวทางคติชนสร้างสรรค์
##plugins.themes.bootstrap3.article.details##
参考
กร ไพศูนย์. (2565, 1 ตุลาคม). สัมภาษณ์โดย จันทกานต์ บุตรจันทร์ [การบันทึกเสียง]. ผู้ช่วยวิจัย, ศูนย์วัฒนธรรมคนไทดำ บ้านนาป่าหนาด อำเภอเชียงคาน จังหวัดเลย.
กานต์ณรัน สีหมากสุก. (2565). สุนทรียะในลวดลายผ้าซิ่นนางหาญของไทดำในเขตบ้านนาป่าหนาด ตำบลเขาแก้ว อำเภอเชียงคาน จังหวัดเลย. วารสารวิชาการสถาบันพัฒนาพระวิทยากร, 5(1), 266–277. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/tmd
สมจา บุตรโยจันโท. (2567, 7 กรกฎาคม). สัมภาษณ์โดย พยุงพร ศรีจันทวงษ์ [การบันทึกเสียง]. นักวิจัย, เฮือนอ้ายเอ็ม: แหล่งเรียนรู้ภูมิปัญญาผ้าทอ บ้านนาป่าหนาด อำเภอเชียงคาน จังหวัดเลย.
ไทยโรจน์ พวงมณี, & อิสริยาภรณ์ ชัยกุหลาบ. (2567). ผ้าซิ่นนางหาญ: ตำนานและอัตลักษณ์ผ้าทอพื้นบ้านของกลุ่มชาติพันธุ์ไทดำ อำเภอเชียงคาน จังหวัดเลย. วารสารวิพิธพัฒนศิลป์ บัณฑิตศึกษา, 4(1), 98–117. https://so02.tci-thaijo.org/index.php
นิวัติ ทองวล. (2559). การผลิตซ้ำอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ไทดำ บ้านนาป่าหนาด ตำบลเขาแก้ว อำเภอเชียงคาน จังหวัดเลย. มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา.
ปรมินท์ จารุวร. (2556). ภาพลักษณ์ “หมู่บ้านวัฒนธรรมหนองขาว” จากวิธีคิดในการจัดกิจกรรมท่องเที่ยวในงานประเพณีเทศน์มหาชาติ. วารสารอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 42(2), 133–168.
ประไพ ทองเชิญ. (2548). นี้คือ…ผ้าทอพื้นบ้าน: โครงการวิจัยเชิงปฏิบัติการ การกำหนดมาตรฐานผ้าทอพื้นบ้านเพื่อสิ่งแวดล้อม. วนิดาการพิมพ์.
เพชรตะบอง ไพศูนย์. (2553). การปรับตัวทางวัฒนธรรมของไทดำในกระแสการเปลี่ยนแปลง: กรณีศึกษาเปรียบเทียบไทดำในประเทศไทยและสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว [วิทยานิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิตที่ไม่ได้ตีพิมพ์]. มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย.
เพชรตะบอง ไพศูนย์. (2548). หมู่บ้านไทดำ บ้านนาป่าหนาด ตำบลเขาแก้ว อำเภอเชียงคาน จังหวัดเลย. ม.ป.ท.
ภคพล รอบคอบ. (2563). การสื่อสารเพื่อถ่ายทอดภูมิปัญญาและสืบสานการทอผ้าพื้นเมืองของชุมชนบ้านนาป่าหนาด อำเภอเชียงคาน จังหวัดเลย [วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต]. สถาบันพัฒนบริหารศาสตร์. https://repository.nida.ac.th
รัชนี กรมทอง. (2567, 17 กรกฎาคม). สัมภาษณ์โดย พยุงพร ศรีจันทวงษ์ [การบันทึกเสียง]. นักวิจัย, เฮือนอ้ายเอ็ม: แหล่งเรียนรู้ภูมิปัญญาผ้าทอ บ้านนาป่าหนาด อำเภอเชียงคาน จังหวัดเลย.
ศิราพร ณ ถลาง. (2559). คติชนสร้างสรรค์: บทสังเคราะห์และทฤษฎี. ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน).
สงกรานต์ ช้อนเติม. (2567, 30 เมษายน). สัมภาษณ์โดย พยุงพร ศรีจันทวงษ์ [การบันทึกเสียง]. นักวิจัย, ศูนย์วัฒนธรรมคนไทดำบ้านนาป่าหนาด อำเภอเชียงคาน จังหวัดเลย.
สำลาน กรมทอง. (2567, 17 กรกฎาคม). สัมภาษณ์โดย พยุงพร ศรีจันทวงษ์ [การบันทึกเสียง]. นักวิจัย, เฮือนอ้ายเอ็ม: แหล่งเรียนรู้ภูมิปัญญาผ้าทอ บ้านนาป่าหนาด อำเภอเชียงคาน จังหวัดเลย.
สน ศรีตรัง, และคณะ. (2548). ช่างทอร้อยใจเทิดไท้ 72 พรรษา. สยามทองกิจ.
เสาวลักษณ์ อนันตศานต์. (2541). การวิเคราะห์บทบาทที่เป็นแบบฉบับสากลของตัวเอกในวรรณกรรมเรื่องเล่าพื้นบ้าน. ภาควิชาภาษาไทยและภาษาตะวันออก คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง.
สุมิตร ปิติพัฒน์. (2545). ศาสนาและความเชื่อไทดำในสิบสองจุไท สาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม. สถาบันไทยคดีศึกษา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
สุรัตน์ อัตตะ. (2556, 15 พฤษภาคม). ผ้าทอพื้นเมือง “ซิ่นลายนางหาญ” อนุรักษ์มรดกภูมิปัญญาไททรงดำ. https://www.komchadluek.net
อคิน ระพีพัฒน์. (2551). วัฒนธรรมคือความหมาย: ทฤษฎีและวิธีวิทยาของคลิฟฟอร์ด เกียร์ซ. ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน).
เฮือนอ้าย เอม. (2567, 12 ตุลาคม). ประวัติผ้าลายนางหาญ. https://www.facebook.com/100063592302218
