การพัฒนาอัตลักษณ์ทรัพยากรท่องเที่ยวเชิงสุขภาพบนฐานภูมิปัญญาท้องถิ่น ของชุมชนบ้านน้ำหมันจังหวัดอุตรดิตถ์
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาอัตลักษณ์และแนวทางการพัฒนาอัตลักษณ์ทรัพยากรท่องเที่ยวเชิงสุขภาพบนฐานภูมิปัญญาท้องถิ่นของชุมชนบ้านน้ำหมัน จังหวัดอุตรดิตถ์ ด้วยการวิจัยเชิงคุณภาพภายใต้กระบวนทัศน์วิธีวิทยาแบบกรณีศึกษาเฉพาะ รวบรวมข้อมูลจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 27 ราย ซึ่งคัดเลือกแบบเจาะจงจากภาคส่วนท้องถิ่น ภาครัฐ และเอกชน เครื่องมือวิจัยประกอบด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึก ร่วมกับวิธีวิทยาการจัดประชุมเชิงนโยบาย ควบคู่กับการสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม และการค้นคว้าเอกสาร
ผลการวิจัยพบว่า ชุมชนบ้านน้ำหมันมีอัตลักษณ์ทรัพยากรท่องเที่ยวเชิงสุขภาพที่โดดเด่น 3 มิติ หลัก 1) อัตลักษณ์ด้านภูมิทัศน์ธรรมชาติบำบัด จากพื้นที่ฟื้นตัวหลังอุทกภัย 2) อัตลักษณ์ด้านสมุนไพรและอาหารพื้นถิ่น โดยเฉพาะข่าอินทรีย์และเมนูอาหารสุขภาพ และ 3) อัตลักษณ์ด้านวิถีชีวิตพื้นบ้าน ที่ยังรักษาภูมิปัญญาและวิถีชีวิตดั้งเดิม และประเด็นเชิงยุทธศาสตร์สำคัญนำไปสู่การพัฒนาภายใต้แนวคิด “TGL Model” (Therapeutic, Gastronomy & Herb, Lifestyles) ซึ่งมุ่งเน้นภูมิทัศน์แห่งการเยียวยาและส่งมอบประสบการณ์ที่มีความหมายบนฐานของอัตลักษณ์ชุมชนอย่างแท้จริง และข้อเสนอแนะสำคัญคือ ภาครัฐและท้องถิ่นควรส่งเสริมการจัดโซนนิ่งพื้นที่คุ้มครองป่าบำบัด การจดทะเบียนคุ้มครองภูมิปัญญาข่าอินทรีย์ และการพัฒนาศักยภาพเยาวชนเป็นมัคคุเทศก์ท้องถิ่นเพื่อสร้างระบบนิเวศการท่องเที่ยวที่ชุมชนเป็นเจ้าของอย่างแท้จริง
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา. (2565). แผนปฏิบัติราชการรายปี 2565 ของกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา. กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา.
กัญญาพัชร์ พัฒนาโภคินสกุล และ นิมิต ซุ้นสั้น. (2566). แนวทางการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพแบบสร้างสรรค์: การพัฒนาเมืองรอง จังหวัดระนอง. วารสารราชภัฏรัชต์ภาคย์, 17(50), 328-342.
ขจรศักดิ์ บัวระพันธ์. (2554). วิจัยเชิงคุณภาพไม่ยากอย่างที่คิด (พิมพ์ครั้งที่ 5). สถาบันนวัตกรรมการเรียนรู้ มหาวิทยาลัยมหิดล.
จิรวดี อินทกาญจน์ และ วรพล วังฆนานนท์. (2567). แนวทางการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงการแพทย์แผนไทยสำหรับนักท่องเที่ยวภายในประเทศ วิถีชีวิตใหม่หลังสถานการณ์โควิด 19. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม, 18(1), 111-128.
ชิษณุ เอี่ยมสะอาด และ ระชานนท์ ทวีผล. (2567). การพัฒนาเครือข่ายผู้ประกอบการธุรกิจที่พักขนาดเล็กเพื่อการจัดการวิกฤตอย่างยั่งยืน. RMUTI Journal Humanities and Social Sciences, 11(1), 16-30.
ธนิชชา ชัยชัชวาลประทีป. (2566). การศึกษาทรัพยากรการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพจังหวัดระนอง. วารสารศิลปศาสตร์ราชมงคลสุวรรณภูมิ, 5(1), 80-94.
นัทธ์หทัย เถาตระกูล และ ภัทรพรรณ วรรณลักษณ์. (2563). การตัดสินใจท่องเที่ยวเชิงสุขภาพของนักท่องเที่ยวไทย, วารสารการจัดการมหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่, 26(2), 72-83.
บงกชกร ทองสุก. (2568). การส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพในพื้นที่วัฒนธรรม. วารสารชัยภูมิปริทรรศน์, 8(1), 208-224.
ประสพชัย พสุนนท์ และ พิทักษ์ ศิริวงศ์. (2556). ประสิทธิภาพและกุญแจแห่งความสำเร็จในการสหกรณ์การเกษตร. Veridian E-Journal, 6(1), 610–628.
ปุณณภัสสร สุนทรธีรสุทธิ์, ชลธิศ ดาราวงษ์, และ รมิดา วงษ์เวทวณิชย์. (2567). แนวทางการสร้างความสำเร็จธุรกิจท่องเที่ยวเชิงสุขภาพอย่างยั่งยืน. Journal of Roi Kaensarn Academi, 9(10), 416-432.
พระครูใบฎีกาวิชาญ วิสุทโธ (ทรงราษี) และ ภักดี โพธิ์สิงห์. (2565). อัตลักษณ์ท้องถิ่นสู่การจัดการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์. วารสารวนัมฎองแหรกพุทธศาสตรปริทรรศน์, 9(2), 127-140.
ลัดณา ศรีอัมพรเอกกุล และ พิทักษ์ ศิริวงศ์. (2560). การพัฒนาตนเองในการผลิตผลงานทางวิชาการ. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยปทุมธานี, 9(1), 21-29.
วสันต์ สุทธาวาศ และ พิทักษ์ ศิริวงศ์. (2558). นวัตกรทางการศึกษาขั้นพื้นฐาน. Veridian E-Journal, Silpakorn University, 8(2), 281-300.
วันธะนา สานุสิทธิ์ และ ชนิกานต์ อัชวนันท์. (2566). การพัฒนาศักยภาพผู้ประกอบการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ. วารสารวิชาการวิทยาลัยบริหารศาสตร์, 6(4), 159-172.
สถาบันทรัพย์สินทางปัญญาแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. (2560). รายงานการวิเคราะห์แนวโน้มอุตสาหกรรมท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ. กรมทรัพย์สินทางปัญญา.
สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอท่าปลา. (2568). บ้านทรายงาม โครงการส่งเสริมการท่องเที่ยวชุมชน. กรมพัฒนาชุมชน.
Chenmei Liao, et al. (2023). Dimensions of the health benefits of wellness tourism: A review. Frontiers in Psychology, 13, 1-10.
Dłużewska, A., Tuohino, A., & Correia, F. (2020). Cultural ecosystem services and wellbeing policies for tourism. Czasopismo Geograficzne, 91(1-2), 285-306.
Giampiccoli, et al. (2020). Local food, community-based tourism and well-being. Czasopismo Geograficzne, 91(1-2), 249-268.
Global Wellness Institute. (2025). Global wellness economy monitor. Global Wellness Institute.
Hubner, et al. (2025). Community-based wellness tourism in Ubud. Tourism and Hospitality, 6(4), 1-18.
Choe, J. J., O’Regan, M., & Di Giovine, M. A. (2025). Wellness tourism in Bali. Journal of Development Studies. Advance online publication. https://doi.org/10.1080/00220388.2024.2435678
Juliana, et al. (2025). Heritage tourism co-creation. Sustainability, 17(24), 1-25.
Pattanapokinsakul, K. et al. (2025). Evolution of wellness tourism. Humanities, Arts and Social Sciences Studies, 25(3), 819-832.
Kisi, N. (2019). Sustainable tourism development. Sustainability, 11(4), 1-19.
Loehr, J., Becken, S., Nalau, J., & Mackey, B. (2022). Ecosystem-based adaptation. Journal of Hospitality & Tourism Research, 46(3), 518-543.
Lukose, A., et al. (2024). Health tourism trends. Cureus, 16(8), 1-15.
Pocinho, M., Garcês, S., & de Jesus, S. N. (2022). Wellbeing in tourism: A systematic review. Frontiers in Psychology, 13, Article 835263. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.835263
Motowidlo, S. J., & Kell, H. J. (2012). Job performance. In I. B. Weiner (Ed.), Handbook of psychology: Vol. 12. Industrial and organizational psychology (2nd ed., pp. 82-103). John Wiley & Sons. https://doi.org/10.1002/9781118133880.hop212005
Kisi, N. (2019). A’WOT hybrid method. Sustainability, 11(4), 1-19.
Pang, L. R. (2025). Wellness tourism destinations. Open Journal of Social Sciences, 13(8), 812-833.
Putrevu, J., & Mertzanis, C. (2025). Wellness sector transformation. Journal of Economic Surveys. Advance online publication. https://doi.org/10.1111/joes.12658
Seibel, S., Volmer, J., & Syrek, C. J. (2020). Leisure time and work engagement. European Journal of Work and Organizational Psychology, 29(6), 889-906.
ThaiRath Money. (2568). Wellness economy Thailand. ThaiRath.
