Buddhist Doctrines and Acceptance of Change: A Psychological Empowerment Approach for Early Older Adults in the Aging Society
Article Sidebar
Main Article Content
Abstract
This study aims to analyze and synthesize an integrated conceptual framework that combines Buddhist doctrines, particularly the Three Characteristics of Existence and the Four Foundations of Mindfulness, with modern psychological concepts, namely Acceptance and Commitment Therapy and Mindfulness, in order to enhance psychological empowerment among early older adults in the context of the transition to a complete aging society. The study employed a documentary analysis approach, reviewing 30 relevant documents published between 2020 and 2025.
The findings reveal that the Three Characteristics of Existence are conceptually consistent with key principles of Acceptance and Commitment Therapy. Specifically, anicca corresponds with the acceptance of life’s uncertainty, dukkha reflects the concept that experiential avoidance contributes to suffering, and anatta aligns with the notion of self-as-context. Meanwhile, the Four Foundations of Mindfulness correspond with mindfulness concepts in modern psychology. Kayanupassana relates to body observation techniques, vedananupassana corresponds with emotional awareness, cittanupassana aligns with awareness of cognitive processes, and dhammanupassana corresponds with values clarification. Based on this synthesis, the study proposes a three-dimensional integrated framework consisting of (1) Understanding, which focuses on developing insight into the nature of life’s changes (2) Practice, which emphasizes systematic training in the Four Foundations of Mindfulness and (3) Application, which involves applying knowledge and skills to manage real-life challenges. These three dimensions are interconnected and mutually reinforcing in a continuous process.
Article Details
References
กนกภรณ์ ทองคุ้ม, ปนิธิ ทวีเสถียร, และ พิมพาวรรณ บุยอินทร์. (2564). ปัจจัยที่มีผลต่อพฤติกรรมส่งเสริมสุขภาพจิตของผู้สูงอายุในจังหวัดเพชรบุรี. วารสารวิชาการพยาบาลและนวัตกรรมสุขภาพ, 1(2), 43-56.
กรมกิจการผู้สูงอายุ. (2568). สถานการณ์ผู้สูงอายุไทย พ.ศ. 2567. กรมกิจการผู้สูงอายุ กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์.
กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข. (2565). รายงานสถานการณ์สุขภาพจิตผู้สูงอายุไทย พ.ศ. 2565. กระทรวงสาธารณสุข.
จันทิกา ลิ่มพงศธร. (2565). ประสบการณ์การยอมรับตนเองของผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต] จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
จุฑารัตน์ แสงทอง. (2566). บทบาทของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านในการดูแลสุขภาพจิตผู้สูงอายุ. วารสารสุขภาพและสิ่งแวดล้อมศึกษา, 8(3), 118-126.
ปุณยนุช คงเสน่ห์ และ จิราพร เกศพิชญวัฒนา. (2558). ผลของโปรแกรมการเจริญสติต่ออาการปวดเข่าในผู้สูงอายุที่มีภาวะข้อเข่าเสื่อม. วารสารการวิจัยทางการพยาบาล นวัตกรรม และสุขภาพ, 27(3), 101-111.
พระครูวินัยธรจิรภัทรส์ จิตฺตโสภโณ (มีทองแสน), และ พระมหาโกมล กมโล. (2568). กระบวนการส่งเสริมสุขภาวะผู้สูงอายุด้วยหลักวิปัสสนากรรมฐาน. วารสาร มจร บาฬีศึกษาพุทธโฆสปริทรรศน์, 11(3), 1080-1093.
พระชยานันทมุนี (ธรรมวัตร จรณธมฺโม), พระครูสังฆรักษ์พิทยา ญาณธโร, ฐิติพร สะสม, และ ชำนาญ เกิดช่อ. (2568). วิเคราะห์ขบวนการเสริมสร้างสุขภาวะองค์รวมของผู้สูงอายุด้วยหลักสติปัฏฐาน 4 ในจังหวัดน่าน. วารสารพุทธนวัตกรรมและการจัดการ, 8(4), 15-29.
พระทิพยรส ตนฺติปาโล (ศรีสุข), วรภูริ มูลสิน, และ พระครูปริยัติปัญญาโสภณ. (2567). การประยุกต์ใช้หลักไตรสิกขาในการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุขององค์การบริหารส่วนตำบลเกาะแก้ว อำเภอสำโรงทาบ จังหวัดสุรินทร์. วารสารวนัมฎองแหรกพุทธศาสตรปริทรรศน์, 11(1), 165-178.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป. อ. ปยุตฺโต). (2555). พุทธธรรม (พิมพ์ครั้งที่ 45). สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยมหาจุฬา ลงกรณราชวิทยาลัย.
พระสุรเชษฐ์ อิทธิเตโช และ พระครูพิศาลสารบัณฑิต. (2565). การฝึกสติเพื่อแก้ปัญหาความเครียดในสังคมปัจจุบัน. วารสาร มจร อุบลปริทรรศน์, 7(1), 1081-1096.
ภัณฑิลา สังคหะ, พระครูวิรัต ธรรมโชติ, และ กันตภณ หนูทองแก้ว. (2561). การใช้หลักไตรลักษณ์ในการปรับตัวทางสังคมของผู้สูงอายุในเขตเทศบาลนครหาดใหญ่ อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา. วารสารนาคบุตรปริทรรศน์, 10(2), 177-187.
มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย. (2566). รายงานสถานการณ์ผู้สูงอายุไทย พ.ศ. 2566.
วุฒิชัย อุทธาพงษ์, สิริวัฒน์ ศรีเครือดง, และ กมลาศ ภูวชนาธิพงศ์. (2566). การฝึกสติเพื่อการพัฒนาความยืดหยุ่นทางจิตใจในผู้สูงอายุ. วารสารจิตวิทยาพุทธศาสตร์ประยุกต์เพื่อสังคม, 9(2), 376-393.
สำนักวิชาการสุขภาพจิต กรมสุขภาพจิต. (2563). เปลี่ยนร้ายกลายเป็นดี พลังสุขภาพจิต RQ: Resilience Quotient (พิมพ์ครั้งที่ 3). บียอนด์พับลิสชิ่ง.
อิทธิพงษ์ ทองศรีเกตุ, จิรวัฒน์ รักชาติ, และ สุรชัย ศรีนรจันทร์. (2568). การบริโภคของผู้สูงอายุในภาคเหนือ: บทบาทและการเปลี่ยนผ่านสู่พฤฒพลัง. วารสารสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 37(1), 188-215.
อรอุมา แก้วเกิด, นันทนา ควรรสุ, ชิณกรณ์ แดนกาไสย, ศศกรณ์ อินทรชัยศรี, ศิริวรรณ สงจันทร์, รัตติยา ทองอ่อน, เนตรฤทัย ภูนากลม, และ วศินภัทร์ ปิยะพงศ์สกุล. (2567). ผลลัพธ์โปรแกรมส่งเสริมความผาสุกทางจิตวิญญาณตามแนวพุทธต่อคุณภาพชีวิตและระดับความพึงพอใจทางจิตวิญญาณของผู้ดูแลผู้สูงอายุตอนต้น. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ, 9(1), 239-248.
Ardelt, M., & Ferrari, M. (2019). Effects of wisdom and religiosity on subjective well-being in old age and young adulthood: Exploring the pathways through mastery and purpose in life. International Journal of Aging and Human Development, 96(2), 159-188. https://doi.org/10.1177/0091415019836090
Baltes, P. B., & Smith, J. (2003). New frontiers in the future of aging: From successful aging of the young old to the dilemmas of the fourth age. Gerontology, 49(2), 123-135. https://doi.org/10.1159/000067946
Blackledge, J. T., & Hayes, S. C. (2023). Using acceptance and commitment training in the support of cancer patients. Psycho-Oncology, 32(5), 640-646. https://doi.org/10.1002/pon.6089
Carstensen, L. L. (2021). Socioemotional selectivity theory: The role of perceived endings in human motivation. The Gerontologist, 61(8), 1188-1196. https://doi.org/10.1093/geront/gnab116
Dahl, J. C., Plumb, J. C., Stewart, I., & Lundgren, T. (2024). The art and science of valuing in psychotherapy: Helping clients discover, explore, and commit to valued action using acceptance and commitment therapy. New Harbinger Publications.
Erikson, E. H., & Erikson, J. M. (1998). The life cycle completed (Rev. ed.). W. W. Norton & Company.
Farb, N. A., Anderson, A. K., Irving, J. A., & Segal, Z. V. (2023). Mindfulness interventions and emotion regulation. In J. J. Gross (Ed.), Handbook of emotion regulation (3rd ed., pp. 548-567). The Guilford Press.
Gillanders, D. T., et al. (2013). The development and initial validation of the cognitive fusion questionnaire. Behavior Therapy, 45(1), 83-101. https://doi.org/10.1016/j.beth.2013.09.001
Hayes, S. C., Strosahl, K. D., & Wilson, K. G. (2023). Acceptance and commitment therapy: The process and practice of mindful change (3rd ed.). The Guilford Press.
Kashdan, T. B., & Rottenberg, J. (2024). Psychological flexibility as a fundamental aspect of health. Clinical Psychology Review, 30(7), 865-878. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2010.03.001
Krause, N. (1997). Religion, aging, and health: Current status and future prospects. The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences, 79(1), 3-14. https://doi.org/10.1093/geronb/52B.6.S291
