การสร้างเรื่องเล่าพื้นฐานความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับสัมพันธมิตร : ปฏิบัติการใต้ดิน เชลยศึกและการเมืองของความทรงจำ
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการสร้างเรื่องเล่าพื้นฐานเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับสัมพันธมิตรที่ถูกสร้างขึ้นในช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่สอง โดยศึกษาจากประกาศของรัฐบาล หนังสือสารคดีการเมืองภาษาไทยและหนังสือสารคดีภาษาอังกฤษที่ถูกแปลเป็นภาษาไทยที่เผยแพร่ระหว่าง ค.ศ. 1945 ถึงต้นทศวรรษ 1960 ผลการศึกษาพบว่าภายหลังสงครามยุติมีคำอธิบายทางการเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับสัมพันธมิตรที่ยอมรับร่วมกันสองแบบ คือ โครงเรื่องเน้นปัจจัยภายในประเทศและโครงเรื่องเน้นไมตรีจิตของสัมพันธมิตร หนังสือสารคดีการเมืองภาษาไทยส่วนใหญ่เขียนขึ้นภายใต้โครงเรื่องทั้งสองนี้ โดยเลือกอ้างอิงหนังสือภาษาอังกฤษบางเล่มที่เสริมความน่าเชื่อถือ ขณะเดียวกันก็ละเลยเรื่องราวของเชลยศึกสัมพันธมิตรบนเส้นทางรถไฟสายไทย-พม่า ซึ่งเป็นเรื่องราวที่แพร่หลายที่สุดในตลาดหนังสือภาษาอังกฤษในช่วงเวลาเดียวกัน ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่าสังคมไทยคัดสรรและจัดการเรื่องเล่าพื้นฐานเกี่ยวกับสงครามอย่างเป็นระบบ โดยเลือกเรื่องเล่าเฉพาะที่สอดคล้องกับบริบทการเมืองภายในประเทศและภูมิรัฐศาสตร์โลกภายหลังสงคราม กระบวนการดังกล่าวทำงานสอดประสานกับเรื่องเล่าพื้นฐานในประเทศสัมพันธมิตร
Downloads
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กรมโฆษณาการ. (2484). กติกาสัญญาพันธไมตรีระหว่างประเทศไทยกับประเทศญี่ปุ่น. โรงพิมพ์พานิชศุภผล.
กองอำนวยการสันติภาพ. (2488-2489). การฉลองสันติภาพ (เอกสารจดหมายเหตุ เลขที่ สร.0201.98/55). หอจดหมายเหตุแห่งชาติ.
โคสต์, เจ. (2490). ทางรถไฟมฤตยู (ส. ส. สุวงศ์, ผู้แปล). ไทยเขษม. (ต้นฉบับพิมพ์ปี 1946).
จุลจักรพงษ์, พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้า. (2496). เกิดวังปารุสก์ เล่ม 3 สมัยยุทธภัย. จำหน่ายอุดม.
ชลอ ศรีสรากร. (2489). สันติบาลใต้ดิน. จำหน่ายอุดม.
ชาย ไชยกาล. (2498). ไทยรบจนสุดใจขาดดิ้น. โรงพิมพ์พานิชกิจ.
ชีวสิทธิ์ บุณยเกียรติ. (2556). พิพิธภัณฑ์สงคราม บาดแผล และการเยียวยา: สองเรื่องเล่าที่แตกต่างว่าด้วยทหารญี่ปุ่นในประเทศไทยสมัยสงครามโลกครั้งที่ 2. วารสารสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา, 32(1), 56-86. https://socanth.tu.ac.th/wp-content/uploads/2015/02/JSA-32-1-chewasit.pdf
ดิเรก ชัยนาม. (2560). ไทยกับสงครามโลกครั้งที่ 2. ศรีปัญญา.
นิภาพร รัชตพัฒนากุล. (2567). ค่ายกักกันชนศัตรูกรุงเทพ ค.ศ. 1941-1945: การรักษามนุษยธรรมในภาวะสงคราม. วารสารอักษรศาสตร์และไทยศึกษา, 46(3), 1-22. https://doi.org/10.69598/artssu.2024.3850
เนตร เขมะโยธิน. (2510). งานใต้ดินของพันเอกโยธิน. ผดุงศึกษา.
บริษัท ไทยโทรทัศน์ จำกัด. (27 ตุลาคม 2506). พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชและพระราชวงศ์เสด็จประพาสน้ำตกเขาพัง จังหวัดกาญจนบุรีโดยทางรถไฟ [ภาพยนตร์ข่าว]. D1-02271-53. หอภาพยนตร์ (องค์การมหาชน).
เบอรนส์, เจ. เอฟ. (2511). แถลงการณ์ของรัฐมนตรีต่างประเทศ เจมส์ เอฟ. เบอรนส์, 20 สิงหาคม 2488. ใน อนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงศพ คุณสง่า วรรณดิษฐ์ ณ สุสานวัดเทพศิรินทราวาส 17 กันยายน 2511 (น. 159-160). โรงพิมพ์การศาสนา.
ป. อินทปาลิต. (2547). ฉลองสันติภาพ. แพรว.
ปรีชา ด่านตระกูล. (2492). นายกควงกับแม่ทัพญี่ปุ่น. โรงพิมพ์ยิ้มศรี.
แปลก พิบูลสงคราม. (2559). การร่วมมือและต่อต้านญี่ปุ่นสมัยสงคราม. ใน มานพ ทิพย์โอสถ (บรรณาธิการ). เบื้องแรกประชาธิปตัย 2: บันทึกความทรงจำของผู้อยู่ในเหตุการณ์สมัย พ.ศ. 2475-2500 (น. 143-163). สมาคมนักข่าวแห่งประเทศไทย.
พงษ์พรหม จักรพันธุ์, ม.ร.ว. (2514). ภาพชีวประวัติ พันโท ม.ร.ว.พงษ์พรหม จักรพันธุ์. โรงพิมพ์กรมสารบรรณทหารอากาศ.
ประกาศ สันติภาพ. (16 สิงหาคม 2485). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 62 ตอนที่ 44. หน้า 503–506. https://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2488/A/044/503.PDF
มนทิรา เตชะมโนดม. (2539). เซียงหวย: การก่อตัวขององค์กรนำชาวจีนในสังคมไทย (พ.ศ. 2452-2460) [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
มาลัย ชูพินิจ. (2544ก). บันทึกจอมพล: สัมภาษณ์จอมพล ป. พิบูลสงคราม. กระท่อม ปล.
มาลัย ชูพินิจ. (2544ข). X.O. Group. กระท่อม ปล.
วิจิตรวาทการ, หลวง. (2513). หลังฉากประกาศสงคราม. ใน อนุสรณ์ในงานฌาปนกิจศพ นางอัมพร กลิ่นอดุง ณ เมรุวัดแค ตำบลตลาด อำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการ วันอาทิตย์ที่ 6 ธันวาคม 2513 (น. 94-127). โรงพิมพ์คุรุสภา.
สังข์ พัธโนทัย. (2499). ความนึกในกรงขัง. เสถียรภาพ.
สุพจน์ ด่านตระกูล. (2545). คำนำ. ใน คณะกรรมการดำเนินงานฉลอง 100 ปี ชาตกาล (บรรณาธิการ), คำให้การต่อศาลอาชญากรสงคราม: เอกสารประวัติศาสตร์ (น. 1-25). คณะกรรมการดำเนินงานฉลอง 100 ปี ชาตกาล.
เสนีย์ ปราโมช, ม.ร.ว. (2511). คำปราศรัยทางวิทยุกระจายเสียงของ ม.ร.ว.เสนีย์ ปราโมช เนื่องในวาระดิถีขึ้นปีใหม่ คืนวันที่ 31 ธันวาคม 2488. ใน อนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงศพ คุณสง่า วรรณดิษฐ์ ณ สุสานวัดเทพศิรินทราวาส 17 กันยายน 2511 (น. 151-155). โรงพิมพ์การศาสนา.
เสนีย์ ปราโมช, ม.ร.ว. (2513). ความสัมพันธ์ระหว่างไทย-อเมริกาในระหว่างมหาสงครามโลกครั้งที่ 2. ใน อนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงศพ คุณสง่า วรรณดิษฐ์ ณ สุสานวัดเทพศิรินทราวาส 17 กันยายน 2511 (น. 65-87). โรงพิมพ์การศาสนา.
สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ. (2507). คณะกรรมการ อ.ส.ท. [เอกสารจดหมายเหตุ เลขที่ ศธ 0701.9.10.91/4]. หอจดหมายเหตุแห่งชาติ.
Arrunnapaporn, A. (2008). Interpretation management of atrocity heritage of the ‘Death Railway’ of the River Kwai and its associations [Doctoral dissertation]. Silpakorn University.
Arrunnapaporn, A. B. (2012). Atrocity heritage tourism at the “Death Railway”. Journal of the Siam Society, 100, 256-268. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/pub_jss/article/view/158314?utm_source=chatgpt.com
Australia and Siam. (1942, March 12). Townsville Daily Bulletin. https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/63559574
Beaumont, J., & Witcomb, A. (2015). The Thai–Burma railway: Asymmetrical and transnational memories. In C. Twomey & E. Koh (Eds.), Pacific war: Aftermaths, remembrance and culture (pp. 67-87). Routledge.
Boggett, D. (2000). Notes on the Thai–Burma railway Part I: “The Bridge on the River Kwai”–The movie. Journal of Kyoto Seika University, 19, 111-133.
British Pathé. (1946). Military parade in Bangkok (1946) [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=5jBPb78Ih8E
British Pathé. (1962). Princess Beatrix rides elephant—India [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=d2GYYj-nr8Y
Darling, F. C. (1963). British and American influence in post-war Thailand. Journal of Southeast Asian History, 4(1), 97-111. https://doi.org/10.1017/S0217781100000788
Hashimoto, K. (2022). Constructing the Burma–Thailand Railway: The war crimes trials and the shaping of an episode of WWII [Doctoral dissertation, SOAS University of London]. SOAS Research Repository. https://doi.org/10.25501/SOAS.00037061
Husa, L. C. (2023). Disneyfying atrocities: Cultures and politics of remembering the Thai–Burma Death Railway: An analysis of Thai dark tourism. Journal of Language and Culture, 42(1), 63-90. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/JLC/article/view/269978
Igarashi, Y. (2000). Bodies of memory: Narratives of war in postwar Japanese culture, 1945–1970. Princeton University Press.
Kershaw, A. (2019). Translating war: Literature and memory in France and Britain from the 1940s to the 1960s. Palgrave Macmillan.
Lennon, J. (2018). Kanchanaburi and the Thai–Burma Railway: Disputed narratives in the interpretation of war. International Journal of Tourism Cities, 4(1), 140-155. https://doi.org/10.1108/IJTC-06-2017-0033
Prasannam, N. (2018). Mnemonic communities: Politics of World War II memory in Thai screen culture [Doctoral dissertation, University of St Andrews]. St Andrews Research Repository. https://doi.org/10.17630/10023-12247
Ratchatapattanakul, N. (2020, December 5). The Second World War memories on the Thai Peace Day [Paper presentation]. Re-examining Asia-Pacific War Memories: Towards a Cross-Textual, Global Dialogue, International Research Centre for Japanese Studies (Nichibunken), Kyoto, Japan.
Ratchatapattanakul, N. (2024). War cemeteries and the Thai–Burma railway: The construction of collective memories of the Asia Pacific War in Thailand. British Journal for Military History, 10(2), 81-99. https://doi.org/10.25602/GOLD.bjmh.v10i2.1814
Raymond, G. V. (2018). Mnemonic hegemony, spatial hierarchy and Thailand’s official commemoration of the Second World War. Southeast Asia Research, 26(2), 176-193. https://doi.org/10.1177/0967828X18773607
Scholz, A.-M. (2008). The Bridge on the River Kwai (1957) revisited: Combat cinema, American culture and the German past. German History, 26(2), 219-250. https://doi.org/10.1093/gerhis/ghn004
Tarling, N. (1978). Atonement before absolution: British policy towards Thailand during World War II. Journal of the Siam Society, 66(1), 22-65. https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/1978/03/JSS_066_1d_Tarling_AtonementBeforeAbsolutionBritishPolicyTowardsThailandDuringWW2.pdf?utm_source=chatgpt.com
Trefalt, B. (2016). The French prosecution at the IMTFE: Robert Oneto, Indochina and the rehabilitation of French prestige. In K. V. Lingen (Ed.), War crimes trials in the wake of decolonization and Cold War in Asia, 1945-1956: Justice in time of turmoil (pp. 51-67). Palgrave Macmillan.
