รูปเคารพและความเชื่อเกี่ยวกับเทพเจ้าตือโป๊ยก่ายในประเทศจีนและสังคมจีนโพ้นทะเลในบริบทร่วมสมัย

บทคัดย่อ

“ตือโป๊ยก่าย” เป็นหนึ่งในตัวละครสำคัญจากวรรณกรรมเรื่องไซอิ๋วที่มีลักษณะนิสัยหลากหลายมิติ ทั้งในมิติของผู้ที่ภักดีต่อพระถังซำจั๋ง กล้าหาญในการต่อสู้กับปีศาจ ขณะเดียวกันก็มีมิติที่เจ้าเล่ห์ ขี้เกียจ และมักมากในกาม ความซับซ้อนของลักษณะนิสัยนี้จึงเปิดพื้นที่ให้ผู้คนได้จินตนาการและนำไปใช้เชิงความเชื่อ บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาตำนานเรื่องเล่า ศึกษารูปเคารพ ศึกษาบทบาทของความเชื่อ และวิเคราะห์ปรากฏการณ์ทางวัฒนธรรมของความเชื่อเกี่ยวกับเทพเจ้าตือโป๊ยก่ายในประเทศจีนและสังคมจีนโพ้นทะเล ผ่านการเก็บรวบรวมข้อมูลภาคสนามในพื้นที่ที่มีการบูชาเทพเจ้าตือโป๊ยก่ายรวมทั้งสิ้น 32 แห่ง โดยใช้แนวคิดอนุภาคและบทบาทหน้าที่ ผลการศึกษาพบว่า รูปแบบความเชื่อเกี่ยวกับเทพเจ้าตือโป๊ยก่ายมีความหลากหลายตามปัจจัยด้านภูมิศาสตร์ ตำนานและเรื่องเล่าท้องถิ่น ตลอดจนบริบททางสังคมและวัฒนธรรมของแต่ละพื้นที่ ซึ่งมีรูปเคารพปรากฏใน 2 กลุ่มคือ เทพเจ้าตือโป๊ยก่ายที่มีหน้าเป็นหมู และเทพเจ้าตือโป๊ยก่ายที่มีหน้าเป็นเทพหรือมนุษย์ นอกจากนี้ ยังพบบทบาทของความเชื่อใน 3 บทบาทสำคัญ คือ เทพชั้นรองที่สนับสนุนเทพอื่น ๆ เทพที่บันดาลโชคลาภในธุรกิจสีเทา และเทพที่บันดาลความอุดมสมบูรณ์ทางการเกษตร ผลการศึกษายังสะท้อนให้เห็นว่า การดำรงอยู่ของความเชื่อเกี่ยวกับเทพเจ้าในบริบทร่วมสมัยไม่ได้ขึ้นกับตำนาน เรื่องเล่า ความเก่าแก่ของรูปเคารพ หรือบทบาทหน้าที่เท่านั้น หากแต่ความเชื่อนี้ยังปะทะกับเงื่อนไขอื่น ๆ เช่น รูปแบบวัฒนธรรม เศรษฐกิจ กฎหมาย และวิถีชีวิตรูปแบบใหม่ที่เข้ามาเป็นตัวแปรทำให้ความเชื่อยังคงดำรงอยู่ ถูกลดทอน หรือถูกยกเลิกออกไปจากพื้นที่บูชา