อิทธิพลของประเภทตัวแทนในบทบาทของผู้ให้คำแนะนำและผู้ตัดสินใจต่อการกล่าวโทษผู้ตัดสินใจในนักศึกษาระดับปริญญาตรี

บทคัดย่อ

ปัญญาประดิษฐ์ หรือ Artificial Intelligence (AI) ได้เข้ามามีบทบาทหลากหลายแง่มุมของสังคม ตั้งแต่ในด้านชีวิตประจำวันไปจนถึงบริบทสำคัญอย่างทางการแพทย์ แต่เมื่อเกิดข้อผิดพลาดขึ้นโดยมี AI เป็นส่วนหนึ่งในกระบวนการนั้นทำให้เกิดประเด็นสำคัญด้านการกล่าวโทษ งานวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาอิทธิพลของประเภทตัวแทนในบทบาทของผู้ให้คำแนะนำและผู้ตัดสินใจที่มีต่อการกล่าวโทษผู้ตัดสินใจในบริบททางการแพทย์ ในกรณีที่ผู้ตัดสินใจไม่ทำตามคำแนะนำและนำมาซึ่งผลลัพธ์ที่ไม่พึงประสงค์ โดยดำเนินการสุ่มกลุ่มตัวอย่างเป็นนักศึกษาระดับปริญญาตรีมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ที่ศึกษาในรายวิชาจิตวิทยาแบบ Convenience Sampling จำนวน 97 คน ที่ได้อ่านสถานการณ์จำลองทางการแพทย์จำนวน 9 เงื่อนไขที่ประกอบไปด้วยประเภทของตัวแทนในบทบาทผู้ให้คำแนะนำและผู้ตัดสินใจที่แตกต่างกันแบบ Within-subjects design จากนั้นประเมินการกล่าวโทษต่อผู้ตัดสินใจของแต่ละสถานการณ์ และทำการวิเคราะห์ผลด้วยสถิติแบบ two-way repeated measure ANOVA พบว่าเกิดอิทธิพลหลักของประเภทตัวแทนในบทบาทผู้ให้คำแนะนำ (F (2,192) = 13.79, p < .001, 𝜂_p² = .126) โดยผู้ตัดสินใจจะได้รับการกล่าวโทษมากที่สุดเมื่อปฏิเสธคำแนะนำจากมนุษย์ ซึ่งมากกว่ากรณีที่ปฏิเสธคำแนะนำจาก AI ที่มีจิตใจคล้ายมนุษย์ (p = 0.018) และ AI ปกติ (p < 0.001) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ นอกจากนี้ ผู้ตัดสินใจยังได้รับการกล่าวโทษมากกว่าเมื่อปฏิเสธคำแนะนำจาก AI ที่มีจิตใจคล้ายมนุษย์เทียบกับ AI ปกติในระดับที่ใกล้เคียงกับนัยสำคัญทางสถิติ ในทางกลับกันประเภทของตัวแทนในบทบาทของผู้ตัดสินใจไม่มีอิทธิพลต่อการกล่าวโทษผู้ตัดสินใจและไม่พบอิทธิพลเชิงปฏิสัมพันธ์ระหว่างทั้งสองตัวแปรอิสระ