การเสริมศักยภาพแรงงานเทียบกับการใช้ระบบอัตโนมัติ: กรอบแนวคิดการบริหารจัดการแรงงานยุคปัญญาประดิษฐ์ในภาคเอกชนไทย
คำสำคัญ:
การเสริมศักยภาพแรงงาน, ปัญญาประดิษฐ์, ภาคเอกชนไทยบทคัดย่อ
การประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence: AI) ในองค์กรกำลังเปลี่ยนแปลงรูปแบบการทำงานอย่างรวดเร็ว แต่การมุ่งเน้นการเพิ่มผลิตภาพผ่านระบบอัตโนมัติเพียงอย่างเดียวกลับก่อให้เกิดความท้าทายด้านการพึ่งพาเทคโนโลยี การลดลงของวิจารณญาณของมนุษย์ และการพัฒนาศักยภาพของกำลังคนในระยะยาว โดยเฉพาะในบริบทของภาคเอกชนไทยที่กำลังเผชิญสังคมสูงวัยและการเปลี่ยนผ่านสู่ยุคอุตสาหกรรม 5.0 บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาโมเดลวาทยกร (The Conductor Model) ซึ่งใช้อุปลักษณ์บทบาทของวาทยกรในการประสานการทำงานร่วมกันระหว่างองค์ประกอบที่หลากหลาย ในฐานะกรอบแนวคิดสำหรับอธิบายการบริหารจัดการการทำงานร่วมกันระหว่างมนุษย์กับปัญญาประดิษฐ์ในระดับองค์การ โดยใช้การสังเคราะห์วรรณกรรมเชิงแนวคิดด้านการจัดการ เทคโนโลยี และการบริหารทรัพยากรมนุษย์ เพื่อพัฒนาแนวคิดการประสานพลังระหว่างมนุษย์กับปัญญาประดิษฐ์ (Human–AI Orchestration) ให้เป็นแกนกลางของโมเดล ผลการสังเคราะห์นำไปสู่ข้อเสนอเชิงทฤษฎี 4 ประการ ได้แก่ การจัดวางภารกิจใหม่และความชัดเจนของบทบาท ความโปร่งใสและการปรับระดับความเชื่อใจ การโต้แย้งอย่างปลอดภัยและการรักษาการมีส่วนร่วมทางปัญญา และการพัฒนาศักยภาพของบุคลากรอย่างต่อเนื่องและความพร้อมเชิงศักยภาพ ซึ่งร่วมกันส่งเสริมการประสานพลังระหว่างมนุษย์กับปัญญาประดิษฐ์ พร้อมเสนอกลไกการเสริมแรงเชิงพลวัต เพื่ออธิบายวงจรการเรียนรู้และการพัฒนาองค์การอย่างต่อเนื่อง บทความนี้มีคุณูปการในการนำเสนอกรอบแนวคิดเชิงทฤษฎีที่บูรณาการองค์ความรู้ด้าน AI กับการจัดการองค์การ และขยายมุมมองจากการใช้ AI เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานไปสู่การออกแบบระบบการทำงานที่ส่งเสริม Human–AI Orchestration เพื่อสนับสนุนการพัฒนาทุนมนุษย์ การกำกับดูแล AI อย่างมีความรับผิดชอบ และการพัฒนาองค์การในยุค Industry 5.0
เอกสารอ้างอิง
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2569). รายงานภาวะสังคมไทย ไตรมาสหนึ่ง ปี 2569. สืบค้นเมื่อ 6 สิงหาคม 2569, จาก https://www.nesdc.go.th/wordpress/wp-content/uploads/2026/05/รวม-PressTH_26.05.22.pdf.
สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย. (2569). เมื่อ AI เขย่าตลาดงาน ใครอยู่ ใครไป. สืบค้นเมื่อ 9 กรกฎาคม 2569, จาก https://tdri.or.th/2026/02/ai-job-market-disruption-and-impact/.
Alfrink, K., Keller, I., Kortuem, G., & Doorn, N. (2023). Contestable AI by design: towards a framework. Minds and Machines, 33(4), 613-639.
Brynjolfsson, E., Li, D., & Raymond, L. R. (2025). Generative AI at Work. The Quarterly Journal of Economics, 140(2), 889-942.
Dong, A., Li, P., Chen, Y., Gibson, S., Zhao, L., & He, M. (2026). Human–AI Collaboration Across Decision Support, Autonomous Systems, and LLM Agents: A Systematic Review and Collaboration Convergence Framework. Sustainability, 18(11), 5313.
Endsley, M. R. (2017). from Here to Autonomy: Lessons Learned from Human-Automation Research. Human Factors, 59(1), 5-27.
Lee, J. D., & See, K. A. (2004). Trust in automation: Designing for appropriate reliance. Human Factors, 46(1), 50-80.
Schemmer, M., Kühl, N., Benz, C., Bartos, A., & Satzger, G. (2023). Appropriate Reliance on AI Advice: Conceptualization and the Effect of Explanations. In Proceedings of the 28th International Conference on Intelligent User Interfaces. New York: Association for Computing Machinery.
Tóth, A., Nagy, L., Kennedy, R., Bohuš, B., Abonyi, J., & Ruppert, T. (2023). The human-centric Industry 5.0 collaboration architecture. Methods X, 11, Article 102260. Retrieved July 9, 2026, from https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2215016123002428.
Van Erp, T., Carvalho, N. G. P., Gerolamo, M. C., Gonçalves, R., Rytter, N. G. M., & Gladysz, B. (2024). Industry 5.0: A new strategy framework for sustainability management and beyond. Journal of Cleaner Production, 461, 142271.
World Economic Forum. (2025). The future of jobs report 2025. Forum. Retrieved July 9, 2026, from https://www.weforum.org/publications/the-future-of-jobs-report-2025/.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เพื่อให้เป็นไปตามกฎหมายลิขสิทธิ์ ผู้นิพนธ์ทุกท่านต้องลงลายมือชื่อในแบบฟอร์มใบมอบลิขสิทธิ์บทความให้แก่วารสารฯ พร้อมกับบทความต้นฉบับที่ได้แก้ไขครั้งสุดท้าย นอกจากนี้ ผู้นิพนธ์ทุกท่านต้องยืนยันว่าบทความต้นฉบับที่ส่งมาตีพิมพ์นั้น ได้ส่งมาตีพิมพ์เฉพาะในวารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์ เพียงแห่งเดียวเท่านั้น หากมีการใช้ภาพหรือตารางหรือเนื้อหาอื่นๆ ของผู้นิพนธ์อื่นที่ปรากฏในสิ่งตีพิมพ์อื่นมาแล้ว ผู้นิพนธ์ต้องขออนุญาตเจ้าของลิขสิทธิ์ก่อน พร้อมทั้งแสดงหนังสือที่ได้รับการยินยอมต่อบรรณาธิการ ก่อนที่บทความจะได้รับการตีพิมพ์ หากไม่เป็นไปตามข้อกำหนดเบื้องต้น ทางวารสารจะถอดบทความของท่านออกโดยไม่มีข้อยกเว้นใดๆ ทั้งสิ้น
