เมื่อหุ่นยนต์ครองผ้าเหลือง: การวิเคราะห์เชิงจริยธรรมและผลกระทบต่อความเลื่อมใสของพุทธบริษัทในยุคปัญญาประดิษฐ์
คำสำคัญ:
จริยธรรม, ปัญญาประดิษฐ์, สมณะจักรกลบทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มุ่งวิเคราะห์เชิงวิพากษ์ต่อสถานะของปัญญาประดิษฐ์ ในบทบาทผู้นำทางจิตวิญญาณผ่านแนวคิดหุ่นยนต์ผ้าเหลือง (Garbi) เพื่อชี้ให้เห็นถึงความเสี่ยงในการเปลี่ยนความเลื่อมใสที่เคยตั้งอยู่บนความตื่น ให้กลายเป็นเพียงผลผลิตจากการจัดการข้อมูล หากศรัทธายังคงผูกติดอยู่กับรูปลักษณ์และอัลกอริทึมที่ตอบสนองต่อความพึงพอใจส่วนบุคคล ภาวะกลืนไม่เข้าคายไม่ออกของหุ่นยนต์มีสมรรถนะสูงสุดในการเป็นเครื่องมือสืบทอดสัจธรรมที่ปราศจาก “อคติ” และ “กิเลส” แต่ในขณะเดียวกันหุ่นยนต์ครองผ้าเหลืองกลับขาด “เจตนาทางศีลธรรม” และ “จิตสำนึก” ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของการเดินทางเพื่อความพ้นทุกข์ตามแนวทางแห่งพุทธศาสนา การเข้ามาของปัญญาประดิษฐ์ในกิจสงฆ์อาจมีความเสี่ยงสูงที่จะเปลี่ยนสถานะของพระธรรมให้กลายเป็นข้อมูลที่ถูกปรุงแต่ง เพื่อตอบสนองความคาดหวังของผู้ใช้ ซึ่งอาจนำไปสู่การครอบงำความคิดความเชื่อ มากกว่าการเปิดทางสู่ความตื่นรู้ที่แท้จริง หรือในทางตรงกันข้ามก็อาจจะมาในฐานะเครื่องมือเผยแผ่ธรรมที่ปราศจากการบิดเบือนที่เน้นสร้างความพอใจ และต้องคงความเข้มข้นของการสื่อสารสัจธรรมที่ไม่โน้มเอียงตาม “อัตตา” ของผู้สร้างหรือผู้ใช้งาน แต่สิ่งสำคัญที่สุดก็คือการตั้งมั่นในปัญญาเหนือเทคโนโลยีในยุคที่เครื่องจักรสามารถแสดงบทบาทของสมณสารูปได้อย่างสมบูรณ์แบบ พุทธบริษัทต้องหมั่นฝึกฝน “ปัญญา” ให้เท่าทัน เพื่อไม่ให้ศรัทธาถูกแทรกแซงโดยเทคนิคการบริหารจัดการข้อมูลจนละทิ้งแก่นแท้แห่งการพ้นทุกข์
เอกสารอ้างอิง
ไชยรัตน์ เจริญสินโอฬาร. (2558). อัตวิสัย วัตถุวิสัยในสังคมศาสตร์ มนุษยศาสตร์. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
ชัชชัย คุ้มทวีพร. (2561). จริยศาสตร์: ทฤษฎีและการวิเคราะห์ปัญหาจริยธรรม. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์ ห้างหุ้นส่วนจำกัด สามลดา.
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
สมภาร พรมทา. (2546). มนุษย์กับศาสนา. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์สยาม.
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตฺโต). (2562). พุทธธรรม ฉบับปรับขยาย. พิมพ์ครั้งที่ 55. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์ บริษัท ท่าทรายกนก (2000) จำกัด.
Capra, F. (1988). Uncommon wisdom: Conversations with remarkable people. New York: Simon & Schuster.
Einstein, A. (1946). Telegram to the Emergency Committee of Atomic Scientists [Archival document]. Princeton, NJ: Princeton University Archives.
Jayatilleke, K. N. (1963). Early Buddhist theory of knowledge. London: George Allen & Unwin.
Kaku, M. (2011). Physics of the future: How science will shape human destiny and our daily lives by the year 2100. New York: Doubleday.
O’Neil, C. (2016). Weapons of math destruction: How big data increases inequality and threatens democracy. New York: Crown Publishers.
The New York Times. (2026, May 6). Meditating or rebooting? A robot Buddhist monk comes to South Korea. New York: The New York Times Company. form https://www.nytimes.com/2026/05/06/technology/robot-monk-buddhist-seoul.html
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เพื่อให้เป็นไปตามกฎหมายลิขสิทธิ์ ผู้นิพนธ์ทุกท่านต้องลงลายมือชื่อในแบบฟอร์มใบมอบลิขสิทธิ์บทความให้แก่วารสารฯ พร้อมกับบทความต้นฉบับที่ได้แก้ไขครั้งสุดท้าย นอกจากนี้ ผู้นิพนธ์ทุกท่านต้องยืนยันว่าบทความต้นฉบับที่ส่งมาตีพิมพ์นั้น ได้ส่งมาตีพิมพ์เฉพาะในวารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์ เพียงแห่งเดียวเท่านั้น หากมีการใช้ภาพหรือตารางหรือเนื้อหาอื่นๆ ของผู้นิพนธ์อื่นที่ปรากฏในสิ่งตีพิมพ์อื่นมาแล้ว ผู้นิพนธ์ต้องขออนุญาตเจ้าของลิขสิทธิ์ก่อน พร้อมทั้งแสดงหนังสือที่ได้รับการยินยอมต่อบรรณาธิการ ก่อนที่บทความจะได้รับการตีพิมพ์ หากไม่เป็นไปตามข้อกำหนดเบื้องต้น ทางวารสารจะถอดบทความของท่านออกโดยไม่มีข้อยกเว้นใดๆ ทั้งสิ้น
