การพัฒนาหลักสูตรอัตลักษณ์ฐานสมรรถนะสู่การพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืน: กรณีศึกษาโรงเรียนบ้านแก่งชัชวลิตวิทยา

บทคัดย่อ

บทความนี้เป็นองค์ความรู้ที่เกิดจากกระบวนการวิจัยและการพัฒนาหลักสูตรบูรณาการภูมิปัญญาท้องถิ่นของโรงเรียนบ้านแก่งชัชวลิตวิทยา โดยมุ่งเน้นการนำเสนอการวิจัยเอกสาร ผ่านกระบวนการรวบรวม วิเคราะห์ สังเคราะห์ และตีความข้อมูลจากเอกสารหรือหลักฐานอ้างอิงต่าง ๆ เพื่อชี้ประเด็นความสำคัญของของเนื้อหาเกี่ยวกับการพัฒนาหลักสูตรอัตลักษณ์ฐานสมรรถนะเพื่อการพัฒนาชุมชุมอย่างยังยืน ผลการวิจัยพบว่า การเปลี่ยนแปลงของโลกในศตวรรษที่ 21 ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม เทคโนโลยี และสิ่งแวดล้อม ส่งผลให้ระบบการศึกษาจำเป็นต้องปรับตัวเพื่อพัฒนาผู้เรียนให้มีสมรรถนะที่สอดคล้องกับการดำรงชีวิตและการทำงานในอนาคต การจัดการศึกษาฐานสมรรถนะจึงถูกผลักดันให้เป็นแนวทางสำคัญในการปฏิรูปการศึกษาไทย โดยมุ่งเน้นการพัฒนาผู้เรียนให้สามารถประยุกต์ใช้ความรู้ ทักษะ และคุณลักษณะในการปฏิบัติจริง ซึ่งมีสาเหตุมาจากข้อจำกัดของหลักสูตร การจัดการเรียนการสอน และการวัดประเมินผลที่ไม่สอดคล้องกับบริบทโลกยุคใหม่ การพัฒนาหลักสูตรฐานสมรรถนะจึงเป็นกลไกสำคัญในการยกระดับคุณภาพผู้เรียน โดยเน้นความยืดหยุ่นของหลักสูตร การจัดการเรียนรู้เชิงรุก และการประเมินตามสมรรถนะ ควบคู่กับการเชื่อมโยงการเรียนรู้กับบริบทของชุมชน ผ่านการใช้ทุนทางสังคม ภูมิปัญญาท้องถิ่น และทรัพยากรในพื้นที่เป็นฐานในการออกแบบการเรียนรู้ อันนำไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน ดังกรณีศึกษาของโรงเรียนบ้านแก่งชัชวลิตวิทยา ที่ใช้ศักยภาพด้านภูมิปัญญาท้องถิ่นเกี่ยวกับการทำเครื่องปั้นดินเผา ซึ่งเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมสำคัญของชุมชน และกระบวนการพัฒนาหลักสูตรที่มุ่งเน้นการบูรณาการความรู้ ทักษะ และคุณลักษณะให้เข้ากับบริบทของชุมชน อันเป็นที่มาของคำว่า “หลักสูตรอัตลักษณ์” เพื่อส่งเสริมให้ผู้เรียนเกิดความตระหนัก เห็นคุณค่า และสามารถนำองค์ความรู้ไปพัฒนาท้องถิ่นได้ ถือเป็นเป็นนวัตกรรมการพัฒนาหลักสูตรที่ส่งเสริมให้เกิดการพัฒนาระบบของชุมชนอย่างยั่งยืน