แนวโน้มและการเปลี่ยนแปลงของการจัดการอุดมศึกษาไทย: บทวิเคราะห์เชิงเปรียบเทียบในบริบทโลกาภิวัตน์
คำสำคัญ:
การเปลี่ยนแปลง, กลยุทธ์การเปลี่ยนแปลง, บริบทโลกาภิวัตน์บทคัดย่อ
บทความนี้วิเคราะห์เชิงวิพากษ์ต่อโครงสร้างและข้อจำกัดของระบบอุดมศึกษาไทยในรอบสองทศวรรษ ผ่านการบูรณาการกรอบทฤษฎีทุนมนุษย์ เสรีนิยมใหม่ และแนวทางขีดความสามารถ ร่วมกับการวิเคราะห์นโยบายเปรียบเทียบใน 9 ประเทศ ผลการศึกษาพบว่า ปริศนาของระบบที่ปฏิรูปอยู่เสมอแต่ไม่เปลี่ยนแปลงเกิดจากการรับเอาวาทกรรมโลกาภิวัตน์มาใช้อย่างขาดการวิพากษ์ ส่งผลให้เกิดภาวะการเลียนแบบเชิงสถาบันที่มุ่งเน้นมาตรฐานเดียวแต่ผลิตซ้ำความเหลื่อมล้ำเชิงระบบ โดยเฉพาะความย้อนแย้งระหว่างการควบคุมเชิงคุณภาพกับการลดทอนขีดความสามารถในการสร้างสรรค์ บทความนี้จึงเสนอแนวทางการก้าวข้ามกับดักนโยบายด้วยการสร้าง ตัวแบบเชิงระบบเพื่อการเปลี่ยนผ่านอุดมศึกษาไทย (ST-ICPI Model) ซึ่งบูรณาการอัตลักษณ์นโยบายเพื่อคัดกรองอิทธิพลภายนอก การรื้อสร้างระบบกำกับดูแลสู่รูปแบบการเสริมพลัง (Empowerment-based) และการจัดสรรระบบนิเวศการเรียนรู้ที่ยึดโยงกับความยุติธรรมทางสังคม โดยเสนอให้ปฏิรูปสู่ความหลากหลายเชิงสถาบัน (Institutional Diversity) การจัดสรรงบประมาณที่ถ่วงน้ำหนักความเหลื่อมล้ำ และการสร้างผู้นำที่มีความรอบรู้เชิงนโยบาย เพื่อเปลี่ยนผ่านจากระบบที่เน้นผลิตภาพทางเศรษฐกิจเพียงมิติเดียว สู่ระบบอุดมศึกษาที่ขยายเสรีภาพในการเรียนรู้และพัฒนาขีดความสามารถของมนุษย์อย่างเป็นรูปธรรมและยั่งยืน
เอกสารอ้างอิง
กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา. (2566). รายงานสถานการณ์ความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา ปี 2566. สืบค้น 11 เมษายน 2569, https://www.eef.or.th/infographic-54653/
พระราชบัญญัติการอุดมศึกษา พ.ศ. 2562. (2562, 1 พฤษภาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 136 ตอนที่ 57 ก. หน้า 54-78.
ADB. (2019). The future of higher education in the People's Republic of China and Thailand. Asian Development Bank.
Becker, G. S. (1964). Human capital: A theoretical and empirical analysis, with special reference to education. National Bureau of Economic Research.
Ball, S. J. (2017). The education debate. Bristol University Press, Policy Press.
Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education.
Busemeyer, M. R., & Trampusch, C. (2012). The political economy of collective skill systems: A comparative study of Germany, Austria, and Switzerland. Journal of European Public Policy, 19(2), 241-260.
David Waddington. (2018). Challenges of Canada’s Decentralized Education System. College Quarterly, 21(2), 1-28.
DiMaggio, P. J., & Powell, W. W. (1983). The iron cage revisited: Institutional isomorphism and collective rationality in organizational fields. American Sociological Review, 48(2), 147–160.
Mok, K. H. (2016). Massification of higher education and employability of graduates in China. Journal of Higher Education Policy and Management, 38(3), 329-346.
Ng, P. T. (2020). The paradoxes of student well-being in Singapore. ECNU Review of Education, 3(3), 437–451.
Norton, A. (2020). University funding models: A comparative analysis. Grattan Institute.
Nussbaum, M. C. (2011). Creating capabilities: The human development approach. Harvard University Press.
OECD. (2023). Education at a Glance 2023: OECD Indicators. OECD Publishing.
Sen, A. (1999). Development as Freedom. Oxford: Oxford University Press.
Schriewer, J., & Martinez, C. (2004). Constructions of internationality in education. In Steiner-Khamsi, G. (Ed.), The global politics of educational borrowing and lending (pp. 29–53). Teachers College Press.
Schultz, T. W. (1961). Investment in human capital. American Economic Review, 51(1), 1–17.
Sahlberg, P. (2021). Finnish lessons 3.0: What can the world learn from educational change in Finland?. Teachers College Press.
Steiner-Khamsi, G. (2012). The Politics of Policy Borrowing. In The Routledge International Handbook of Educational Change (pp. 43-52). Routledge.
Sen, A. (1999). Development as Freedom. Oxford: Oxford University Press.
World Health Organization. (2023). Suicide worldwide in 2023. WHO Report.
Worth, J., & Van den Brande, J. (2020). Teacher workload and wellbeing in England. National Foundation for Educational Research.
World Bank. (2018). Thailand: Strengthening the foundations for a sustainable and inclusive higher education system. World Bank Group.
Yonezawa, A. (2014). Japan’s university reforms and the changing role of government. In Higher Education in the Asia-Pacific (pp. 95-110). Springer.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เพื่อให้เป็นไปตามกฎหมายลิขสิทธิ์ ผู้นิพนธ์ทุกท่านต้องลงลายมือชื่อในแบบฟอร์มใบมอบลิขสิทธิ์บทความให้แก่วารสารฯ พร้อมกับบทความต้นฉบับที่ได้แก้ไขครั้งสุดท้าย นอกจากนี้ ผู้นิพนธ์ทุกท่านต้องยืนยันว่าบทความต้นฉบับที่ส่งมาตีพิมพ์นั้น ได้ส่งมาตีพิมพ์เฉพาะในวารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์ เพียงแห่งเดียวเท่านั้น หากมีการใช้ภาพหรือตารางหรือเนื้อหาอื่นๆ ของผู้นิพนธ์อื่นที่ปรากฏในสิ่งตีพิมพ์อื่นมาแล้ว ผู้นิพนธ์ต้องขออนุญาตเจ้าของลิขสิทธิ์ก่อน พร้อมทั้งแสดงหนังสือที่ได้รับการยินยอมต่อบรรณาธิการ ก่อนที่บทความจะได้รับการตีพิมพ์ หากไม่เป็นไปตามข้อกำหนดเบื้องต้น ทางวารสารจะถอดบทความของท่านออกโดยไม่มีข้อยกเว้นใดๆ ทั้งสิ้น
