บทบาทของผู้นำองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในการสื่อสารนโยบายรองรับสังคมสูงวัย

จารึก ไชยรักษ์; หฤทัย ปัญญาวุธตระกูล; กานต์ บุญศิริ

ผู้แต่ง

จารึก ไชยรักษ์ สาขาวิชานิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
หฤทัย ปัญญาวุธตระกูล สาขาวิชานิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
กานต์ บุญศิริ สาขาวิชานิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช

คำสำคัญ:

สังคมสูงวัย, การสื่อสารนโยบาย, บทบาทของผู้นำองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

บทคัดย่อ

ประเทศไทยก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัยโดยสมบูรณ์แล้ว ซึ่งการเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างรวดเร็วส่งผลกระทบและความท้าทายต่อทุกมิติของสังคม รวมถึงภาระทางการคลังและความท้าทายในการจัดบริการสาธารณะขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ผู้นำจึงมีบทบาทสำคัญยิ่งในการแปลงนโยบายระดับชาติไปสู่การปฏิบัติในพื้นที่ หัวใจสำคัญของความสำเร็จในการเตรียมความพร้อมรองรับสังคมสูงวัยอยู่ที่การสื่อสารนโยบายอย่างมีประสิทธิภาพของผู้นำที่มีบทบาทหลัก 3 ด้าน คือ 1. ผู้เชื่อมโยงและถ่ายทอดนโยบายสู่การปฏิบัติ 2. ผู้สร้างการมีส่วนร่วมและเป็นเจ้าของปัญหาร่วมกัน และ 3. ผู้ส่งเสริมศักดิ์ศรีและคุณค่าของผู้สูงอายุ บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบทบาทของผู้นำองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในการสื่อสารนโยบายรองรับสังคมสูงวัย จากการสังเคราะห์เอกสาร บทความวิจัย และงานวิชาการที่เกี่ยวข้องในการขับเคลื่อนนโยบายรองรับสังคมสูงวัย ผู้นำองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นควรใช้กลยุทธ์การสื่อสาร 5 ด้าน ได้แก่ 1. กลยุทธ์การนำเสนอสาร เน้นการเปลี่ยนมุมมองจากการดูแลเป็นการส่งเสริมศักยภาพ 2. กลยุทธ์การใช้สื่อ เน้นสื่อบุคคลและสื่อดั้งเดิมในท้องถิ่นควบคู่กับการประยุกต์ใช้สื่อใหม่เพื่อการบริหารจัดการ 3. กลยุทธ์การโน้มน้าวใจ สร้างแรงบันดาลใจผ่านเรื่องเล่าความสำเร็จของผู้สูงอายุ และเน้นการพึ่งพาตนเอง รวมถึงใช้ความน่าเชื่อถือของผู้รู้ในชุมชน 4. กลยุทธ์การมีส่วนร่วม จัดเวทีสานพลังและใช้เทคนิค T-E-A-M เพื่อส่งเสริมการร่วมคิดร่วมทำในการพัฒนา และ 5. กลยุทธ์เครือข่าย บูรณาการการทำงานกับทุกภาคส่วนและสร้างเครือข่ายการเรียนรู้ระหว่างองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น องค์ความรู้จากบทความนี้ คือ องค์ความรู้ทางวิชาการเรื่องบทบาทของผู้นำองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในการสื่อสารนโยบายรองรับสังคมสูงวัย และการนำองค์ความรู้ทางวิชาการเรื่องการสื่อสารเพื่อนำไปประยุกต์ใช้ในการสื่อสารนโยบายอื่น ๆ ของผู้นำองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

เอกสารอ้างอิง

กมลรัฐ อินทรทัศน์. (2566). สังคมผู้สูงอายุไทยกับการสื่อสารนโยบายการเตรียมความพร้อมเข้าสู่เศรษฐกิจผู้สูงวัย. วารสารอิเล็กทรอนิกส์การเรียนรู้ทางไกลเชิงนวัตกรรม, 13(1), 77–89.

กรมกิจการผู้สูงอายุ. (2561). ยุทธศาสตร์กรมกิจการผู้สูงอายุ 20 ปี พ.ศ. 2561–2580. กรุงเทพฯ: กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์.

กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น. (2566). กฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการกระจายอำนาจให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น. สืบค้น 30 กันยายน 2568, จาก https://shorturl.asia/sA2SW

คณะกรรมการอำนวยการและคณะทำงานเพื่อขับเคลื่อนระบบรองรับสังคมสูงวัยขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น. (2567). คู่มือแผนขับเคลื่อสังคมสูงวัยขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น. กรุงเทพฯ: สำนักงานประสานนโยบายสาธารณะรองรับสังคมสูงวัย (สป.สว.).

ชิดชนก พวงเพ็ชร์. (2567). บทบาทขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงวัย: กรณีศึกษา เทศบาลตำบลธัญบุรี จังหวัดปทุมธานี (วิทยานิพนธ์รัฐประศาสนศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชารัฐประศาสนศาสตร์). กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

เบญจพร พึงไชย. (2566). บทบาทขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในการดูแลผู้สูงอายุเพื่อการพึ่งพาตนเอง กรณีศึกษาองค์การบริหารส่วนตำบลบางรักใหญ่ อ.บางบัวทอง จ.นนทบุรี. บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยสวนดุสิต, 19(2), 55-68.

วิลาวัณย์ ภูมี และคณะ. (2566). การพัฒนารูปแบบการสื่อสารสุขภาพเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ. วารสารสังคมศาสตร์และวัฒนธรรม, 7(12), 35-47.

สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ. (2568). Social Transformation สังคมแห่งความพร้อม ‘สูงวัย’ อย่างมีสุขภาวะ. สืบค้น 12 ตุลาคม 2568, จาก https://shorturl.asia/FdW56

สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ. (2568). สช.ผนึกกำลัง กขป. ทั่วประเทศเคลื่อนงานพัฒนารองรับสังคมสูงวัย มุ่งวางทิศชี้ทาง บูรณาการร่วม-เน้นทำบนฐานข้อมูลพื้นที่เป็นหลัก. สืบค้น 9 ตุลาคม 2568, จาก https://shorturl.asia/hvJ9y

สำนักงานเลขาธิการวุฒิสภา. (2566). รายงานการพิจารณาการศึกษาเรื่องการสานพลังเชิงระบบรับมือสังคมสูงวัย. กรุงเทพฯ: สำนักการพิมพ์ สำนักงานเลขาธิการวุฒิสภา.

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2567). การสำรวจประชากรสูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2567. สืบค้น 11 ตุลาคม 2567, จาก https://shorturl.asia/NHCGj

สุนทรชัย ชอบยศ. (2568). การสื่อสารเพื่อสร้างความร่วมมือในการส่งเสริมกิจกรรมผู้สูงอายุผ่านการอนุรักษ์วัฒนธรรมท้องถิ่น: กรณีหมอลำสินไซ. พัฒนวนัมรุง มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์, 2(1), 34–57.

สุรพงษ์ โสธนะเสถียร และสุภาภรณ์ ศรีดี. (2566). ประเด็นสาระที่ 1 ทฤษฎีการสื่อสารกับปรากฏการทางสังคม. ใน เอกสารการสอนชุดวิชาหลักและทฤษฎีการสื่อสารทางการเมืองและการปกครองท้องถิ่นขั้นสูง. (น. 1-4.). นนทบุรี: มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.

สุรพงษ์ โสธนะเสถียร. (2556). ทฤษฎีการสื่อสาร (พิมพ์ครั้งที่ 4). โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

อนันต์ อนันตกูล. (2560). สังคมสูงวัย...ความท้าทายประเทศไทย. สืบค้น 30 กันยายน 2568, จาก http://legacy.orst.go.th/wp-content/uploads/2017/12/สังคมสูงวัย3.pdf

Sunthonnon, T. (2024). Communication Guidelines for Community Engagement in Promoting Health to Support the Aging Society with the T-E-A–M Technique. Public Health Policy and Laws Journal, 10(2), 419–431.