การพัฒนาอาชีพกลุ่มเปราะบางที่เป็นผู้สูงอายุในตำบลอ่างคีรี อำเภอมะขาม จังหวัดจันทบุรี

พระครูสุจิตรกิตติวัฒน์ (กิตติ สุจิตฺโต); ขวัญชนก เหล่าสุนทร; พระมหาวิเศษ กนฺตธมฺโม (มั่งคั่ง); พระปลัดเวชยันต์ ฐิตสทฺโธ (แววเพ็ชร์); พระครูสุธีกิตติบัณฑิต (กฤษฎา กิตฺติโสภโณ); พระครูสังฆวิริยกิจ (ระพิน พุทฺธิสาโร)

ผู้แต่ง

พระครูสุจิตรกิตติวัฒน์ (กิตติ สุจิตฺโต) คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
ขวัญชนก เหล่าสุนทร คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
พระมหาวิเศษ กนฺตธมฺโม (มั่งคั่ง) คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
พระปลัดเวชยันต์ ฐิตสทฺโธ (แววเพ็ชร์) คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
พระครูสุธีกิตติบัณฑิต (กฤษฎา กิตฺติโสภโณ) คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
พระครูสังฆวิริยกิจ (ระพิน พุทฺธิสาโร) คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

คำสำคัญ:

การพัฒนาอาชีพ, ผู้สูงอายุเปราะบาง, ภูมิปัญญาท้องถิ่น, หลักพุทธธรรม, การพัฒนาชุมชน

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. สำรวจและศึกษาอาชีพที่เหมาะสมกับกลุ่มเปราะบางที่เป็นผู้สูงอายุ 2. วิเคราะห์องค์ความรู้ที่สามารถนำมาใช้ในการพัฒนาอาชีพ และ 3. ประเมินผลการพัฒนาอาชีพกลุ่มเปราะบางที่เป็นผู้สูงอายุในตำบลอ่างคีรี อำเภอมะขาม จังหวัดจันทบุรี โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสานวิธี ประกอบด้วย การเก็บข้อมูลเชิงปริมาณจากผู้สูงอายุ จำนวน 200 คน ซึ่งได้จากสูตรของ Taro Yamane (ค่าความคลาดเคลื่อน 0.07) และการเก็บข้อมูลเชิงคุณภาพจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 25 คน ได้แก่ ผู้นำชุมชน ผู้ประกอบการ นักพัฒนาชุมชน และผู้สูงอายุที่ประสบความสำเร็จ โดยใช้การเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้คือ แบบสอบถามที่ผ่านการตรวจสอบความเที่ยงตรงเชิงเนื้อหา (IOC = 0.87) และมีค่าความเชื่อมั่นของแบบสอบถาม (Cronbach’s α = 0.92) รวมทั้งแบบสัมภาษณ์เชิงลึกและการสนทนากลุ่มย่อย ข้อมูลเชิงปริมาณวิเคราะห์ด้วยสถิติเชิงพรรณนาและการทดสอบค่าทีแบบกลุ่มสัมพันธ์ (Paired Sample t-test) ส่วนข้อมูลเชิงคุณภาพใช้การวิเคราะห์เชิงเนื้อหา (Content Analysis)

ผลการวิจัยพบว่า 1. อาชีพที่เหมาะสมกับผู้สูงอายุในพื้นที่มี 5 กลุ่ม ได้แก่ เกษตรกรรมยั่งยืน หัตถกรรมพื้นบ้าน อาหารและเครื่องดื่มแปรรูป บริการและการดูแล และการค้าขาย 2. ผู้สูงอายุมีองค์ความรู้ท้องถิ่น จำนวน 12 สาขา เช่น เกษตรผสมผสาน สมุนไพรพื้นบ้าน การแปรรูปผลไม้ การทอผ้า และการจักสาน ซึ่งเชื่อมโยงกับหลักพุทธธรรม ได้แก่ ความพอเพียง ความอดทน และการแบ่งปัน และ 3. หลังจากเข้าร่วมโครงการ ผู้สูงอายุมีรายได้เฉลี่ยเพิ่มขึ้นร้อยละ 38.6 (p < .01) มีความพึงพอใจต่อกิจกรรม ( $\bar{x}$ = 4.42, S.D. = 0.51) อยู่ในระดับมากที่สุด และสามารถนำองค์ความรู้ไปประกอบอาชีพจริง ร้อยละ 91.7 ส่งผลให้เกิดโมเดลบูรณาการพุทธ–ภูมิปัญญาชุมชน (Buddha–Local Livelihood Integration Model: BLLIM) ซึ่งเป็นรูปแบบการพัฒนาอาชีพอย่างยั่งยืนบนฐานพุทธธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่น

เอกสารอ้างอิง

กรมพัฒนาที่ดิน. (2561). รายงานข้อมูลการใช้ที่ดินจังหวัดจันทบุรี. กรุงเทพฯ: กระทรวงเกษตรและสหกรณ์.

จรัญญา วงษ์พรหม และคณะ. (2558). การมีส่วนร่วมของชุมชนเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ. Veridian E-Journal, Silpakorn University (Humanities, Social Sciences and Arts), 8(3), 41-54.

ดวงพร กิจอาทร และคณะ. (2560). การพัฒนากลุ่มอาชีพผู้สูงอายุขององค์การบริหารส่วนตำบลมะเกลือใหม่อำเภอสูงเนิน จังหวัดนครราชสีมา. วารสารวิชาการบริหารธุรกิจ สมาคม สถาบันอุดมศึกษาเอกชนแห่งประเทศไทย ในพระราชูปถัมภ์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี, 6(2), 74-85.

พระธรรมปิฎก (ป. อ. ปยุตฺโต). (2556). พุทธธรรม (ฉบับขยาย). กรุงเทพฯ: มูลนิธิพุทธธรรม.

มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย. (2568). รายงานสถานการณ์ผู้สูงอายุประเทศไทย พ.ศ. 2568. กรุงเทพฯ: มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย.

สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอมะขาม. (2566). รายงานข้อมูลกลุ่มเปราะบางผู้สูงอายุในพื้นที่อำเภอมะขาม จังหวัดจันทบุรี. จันทบุรี: กรมการพัฒนาชุมชน.

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2564). รายงานสถิติประชากรและสังคมไทย พ.ศ. 2564. กรุงเทพฯ: กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม.

_____. (2566). รายงานสถิติประชากรและสังคมไทย พ.ศ. 2566–2567. กรุงเทพฯ: กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม.

องค์การบริหารส่วนตำบลอ่างคีรี. (2566). ข้อมูลพื้นฐานตำบลอ่างคีรี อำเภอมะขาม จังหวัดจันทบุรี. จันทบุรี: องค์การบริหารส่วนตำบลอ่างคีรี.

อุบล วุฒิพรโสภณ และคณะ. (2560). การพัฒนานโยบายและศักยภาพขององค์กรชุมชนในการเสริมสร้างสุขภาวะผู้สูงอายุอำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม. วารสารสันติศึกษา ปริทรรศน์ มจร, 6(1), 61–72.

Creswell, J. W. (2014). Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches (4th ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.

Maurer, T. C. (2001). Career-Relevant Learning and Development, Worker Age, and Beliefs About Self-Efficacy for Development. Journal of Management, 27, 123–140.

Yamane, T. (1973). Statistics: An Introductory Analysis (3rd ed.). New York: Harper and Row.