คนจนหน้าจอ : กรณีศึกษาวาทกรรมด้านสิทธิมนุษยชนเชิงพุทธ เพื่อช่วยเหลือคนยากไร้ในมุมมองสื่อสารมวลชน
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยเรื่องนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) สังเคราะห์วาทกรรมด้านสิทธิมนุษยชนเชิงพุทธที่ปรากฏในรายการโทรทัศน์เกี่ยวกับคนยากไร้ (2) พัฒนาวาทกรรมเชิงพุทธในลักษณะรื้อสร้างอุดมการณ์และกลวิธีทางวาทกรรมเพื่อช่วยเหลือผู้ยากไร้ในมุมมองของสื่อสารมวลชน และ (3) ถอดบทเรียนการถ่ายทอดชุดวาทกรรมสิทธิมนุษยชนเชิงพุทธสำหรับการสื่อสารสาธารณะ งานวิจัยใช้ระเบียบวิธีเชิงคุณภาพ ผู้ให้ข้อมูลสำคัญได้แก่ บรรณาธิการข่าว โปรดิวเซอร์ ผู้สื่อข่าว ผู้ประกาศ ผู้เขียนสคริปต์ นักวิชาการพุทธ นักสิทธิผู้มีประสบการณ์ที่เคยปรากฏในสื่อ และผู้กำกับ รวม 30 คน มีการสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้างและการสนทนากลุ่มเป็นเครื่องมือวิจัย การเก็บข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหารายการโทรทัศน์ 30 ตอน (พ.ศ. 2559–2568) การสัมภาษณ์เชิงลึก จำนวน 20 คน และการสนทนากลุ่ม 10 คน การวิเคราะห์ข้อมูลใช้กรอบการวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์ (CDA) สามระดับ ได้แก่ ระดับข้อความ ระดับปฏิบัติการทางวาทกรรม และระดับโครงสร้างสังคม
ผลการวิจัยพบว่า (1) สื่อโทรทัศน์ผลิตซ้ำวาทกรรมหลักอย่างน้อย 5 รูปแบบ ได้แก่ เมตตากรุณา–ทาน กรรม และความเพียรส่วนบุคคล ศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ ความเกื้อกูลเชิงชุมชน และความยุติธรรมเชิงโครงสร้าง โดยกรอบเมตตากรุณาและปัจเจกนิยมปรากฏเด่นที่สุด ขณะที่กรอบศักดิ์ศรีและสิทธิมีบทบาทลดการตีตราและเปิดเผยเงื่อนไขเชิงโครงสร้างได้ชัดเจนกว่า (2) ได้พัฒนาต้นแบบวาทกรรมรื้อสร้าง 3 รูปแบบ ได้แก่ Dignity-First, Agency-Centered Help และ Community-Solidarity พร้อมเครื่องมือปฏิบัติการที่ช่วยลดการใช้ถ้อยคำและภาพที่ตีตรา และเพิ่มการสื่อสารด้านสิทธิ บริการ และนโยบายในกระบวนการผลิตข่าว (3) ถ่ายทอดองค์ความรู้ในรูปแบบ ON-AIR Model สำหรับการสื่อสารประเด็นคนยากไร้อย่างเคารพศักดิ์ศรี ประกอบด้วย 5 องค์ประกอบ ได้แก่ 1) การกำหนดประเด็นการนำเสนอผ่านสื่อ 2) การใช้ภาษาที่ไม่ตีตรา 3) การช่วยเหลือที่เน้นศักยภาพและการเข้าถึงสิทธิของบุคคล 4) การสร้างการมีส่วนร่วม ผ่านเครือข่ายชุมชน และ5) การชี้ช่องทางการเข้าถึงสิทธิ บริการ และนโยบาย ซึ่งสามารถใช้เป็นกรอบแนวทางเชิงปฏิบัติในการผลิตข่าวและสารคดี เพื่อยกระดับมาตรฐานวิชาชีพสื่อให้สอดคล้องกับหลักพุทธธรรมและหลักสิทธิมนุษยชนร่วมสมัย
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ทัศนะและความคิดเห็นที่ปรากฏในบทความในวารสาร ถือเป็นความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความนั้น และไม่ถือเป็นทัศนะและความรับผิดชอบของกองบรรณาธิการ ยินยอมว่าบทความเป็นลิขสิทธิ์ของวารสาร
เอกสารอ้างอิง
Arada, K. (2017). Television for All: Accessibility for Persons with Disabilities. Bangkok: Thammasat University Press.
Boczkowski, P. J. (2004). Digitizing the News: Innovation in Online Newspapers. Cambridge, MA: MIT Press.
Chouliaraki, L. (2006). The Spectatorship of Suffering. London, England: Sage Publications.
Costanza-Chock, S. (2020). Design Justice: Community-Led Practices to Build the Worlds We Need. Cambridge, MA: MIT Press.
Entman, R. M. (1993). Framing: Toward Clarification of a Fractured Paradigm. Journal of Communication, 43(4), 51–58.
Fairclough, N. (2013). Critical Discourse Analysis: The Critical Study of Language. (2nd ed.). New York, NY: Routledge.
Goffman, E. (1974). Frame Analysis: An Essay on the Organization of Experience. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Harvey, P. (2000). An Introduction to Buddhist Ethics: Foundations, Values, and Issues. Cambridge, England: Cambridge University Press.
Keown, D. (2005). Buddhist Ethics: A Very Short Introduction. Oxford, England: Oxford University Press.
Kolb, D. A. (1984). Experiential Learning: Experience as the Source of Learning and Development. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.
McIntyre, K. (2019). Solutions Journalism: The Effects of Including Solution Information in News Stories About Social Problems. Journalism, 20(4), 1–18.
Parinyasuthinan, U. (2013). Restorative Justice and Conflict Management in the Khuan So Community. Bangkok: Chulalongkorn University.
Pongsudhirak, T., & Kanchoochat, V. (2004). Thai Media Personnel: Problems and Development Pathways. (Research Report). Bangkok: Thailand Research Fund.
Reason, P., & Bradbury, H. (Eds.). (2008). The SAGE Handbook of Action Research: Participative Inquiry and Practice. (2nd ed.). London, England: SAGE Publications.
Rogers, E. M. (2003). Diffusion of Innovations. (5th ed.). New York, NY: Free Press.
Schein, E. H. (2010). Organizational Culture and Leadership. (4th ed.). San Francisco, CA: Jossey-Bass.
Shoemaker, P. J., & Reese, S. D. (2014). Mediating the Message in the 21st Century: A Media Sociology Perspective. (3rd ed.). New York, NY: Routledge.
van Dijk, T. A. (2008). Discourse and Power. New York, NY: Palgrave Macmillan.
Wenger, E. (1998). Communities of Practice: Learning, Meaning, and Identity. Cambridge, England: Cambridge University Press.
Wutiattasan, W. (2013). Communication and the Construction of Identity Among Thai Deaf People. Bangkok: Thammasat University.
