การศึกษาเปรียบเทียบตำแหน่งการปกครองคณะสงฆ์ไทยตามพระราชบัญญัติลักษณะปกครองคณะสงฆ์ ร.ศ. 121 พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2484 และพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505

Main Article Content

ปิยะภพ เอนกทวีกุล

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาความเป็นมาและเปรียบเทียบตำแหน่งการปกครองคณะสงฆ์ไทยตามพระราชบัญญัติลักษณะปกครองคณะสงฆ์ ร.ศ. 121 พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2484 และพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 และ 2) ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างตำแหน่งทางสมณศักดิ์ของพระสงฆ์กับตำแหน่งการปกครองคณะสงฆ์ไทย วิธีการศึกษาเป็นการศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพ แบบการวิจัยเอกสาร โดยศึกษาจากการวิเคราะห์เอกสาร บทความ หนังสือ งานวิจัย หนังสือพิมพ์ และสิ่งพิมพ์ต่าง ๆ โดยนำข้อมูลที่ได้มารวบรวมวิเคราะห์ แล้วทำการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงพรรณนา โดยใช้แนวคิดอำนาจทางการเมืองในทรรศนะของพุทธศาสนา การเข้าสู่อำนาจทางการปกครอง และการศึกษาเชิงประวัติศาสตร์ทางการเมือง


ผลการศึกษาพบว่า 1) การดำรงตำแหน่งการปกครองคณะสงฆ์เป็นเรื่องที่มีความสัมพันธ์กับการเมืองการปกครอง คือ การปกครองคณะสงฆ์เป็นส่วนหนึ่งของวิวัฒนาการการเมืองการปกครองที่มีการจัดระเบียบรูปแบบการปกครองของคณะสงฆ์ในแต่ละยุค โดยโครงสร้างและตำแหน่งการปกครองคณะสงฆ์ตามพระราชบัญญัติลักษณะปกครองคณะสงฆ์ ร.ศ. 121 และพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 มีรูปแบบของการรวมศูนย์อำนาจอยู่ที่มหาเถรสมาคม สมเด็จพระสังฆราชใช้อำนาจการปกครองคณะสงฆ์ร่วมกับมหาเถรสมาคม ในขณะที่การปกครองคณะสงฆ์ตามพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2484 มีรูปแบบการปกครองที่มีการแบ่งอำนาจออกเป็นสังฆสภา สังฆมนตรี และคณะวินัยธร และ 2) ตำแหน่งการปกครองคณะสงฆ์และสมณศักดิ์ของพระสงฆ์มีความสัมพันธ์กับการเข้าสู่อำนาจทางการปกครองทั้งรูปแบบของจารีตประเพณีผ่านการใช้พระราชอำนาจของพระมหากษัตริย์ในการแต่งตั้งพระสงฆ์ให้ดำรงตำแหน่งทางปกครองและสมณศักดิ์ รูปแบบของบารมีผ่านการที่พระสงฆ์ซึ่งมีอาวุโสทางพรรษาและสมณศักดิ์ และมีความรู้ความสามารถดำรงตำแหน่งทางการปกครอง และรูปแบบของกฎหมายผ่านการที่พระสงฆ์ได้รับการแต่งตั้งดำรงตำแหน่งทางการปกครองในตำแหน่งสมเด็จพระสังฆราช มหาเถรสมาคม และพระสังฆาธิการ รวมถึงสมณศักดิ์ของพระสงฆ์ในทุกระดับ โดยมีกฎหมายและกฎระเบียบการปกครองคณะสงฆ์รองรับ

Article Details

รูปแบบการอ้างอิง
เอนกทวีกุล ป. . . (2026). การศึกษาเปรียบเทียบตำแหน่งการปกครองคณะสงฆ์ไทยตามพระราชบัญญัติลักษณะปกครองคณะสงฆ์ ร.ศ. 121 พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2484 และพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 14(2), 852–869. สืบค้น จาก https://so03.tci-thaijo.org/index.php/journal-peace/article/view/294595
ประเภทบทความ
บทความวิจัย

เอกสารอ้างอิง

Academic Staff of Mahachulalongkornrajavidyalaya University. (2017). Thai Sangha Administration. Phra Nakhon Si Ayutthaya: MCU Press.

Anuphongphat, N. (2003). The Impact of the Sangha Act of 1902 on the Thai Sangha Administration. (Master’s Thesis). Chulalongkorn University. Bangkok.

Boonnoon, C. (1998). Concepts and Models of Thai Sangha Administration. Journal of Buddhist Studies Chulalongkorn University, 5(2-3), 77–92.

Chantabutr, K. (1985). The First Movement of Thai Young Sangha 1934-1945. Bangkok: Thammasat University Press.

Charaschanyawong, N. (2021). Chapter 5 “Sects of Sangha Melting” Great Sangha Ceremony of the People’s Party, Buddhist Ordination Ceremony of Phraya Phahon, 1941. In N. Charaschanyawong. The People Revolution of 1932 (pp. 317–363). Bangkok: Matichon.

Heinze, R.-I. (1977). The Role of the Sangha in Modern Thailand. Taipei: The Chinese Association for Folklore.

Jeenchaona, C. (2024). A Comparison on the Development of Buddhism in ASEAN. Journal of Humanities and Social Sciences for Sustainable Development, 7(1), 89–105.

Jindasawat, N. (2015). The Sangha Administration in Thailand: A Case Study of Sangha Supreme Council. (Independent Study). Thammasat University. Bangkok.

Limmanee, A. (2018). The Political Explanation and Analysis: Concepts and Arguments in Philosophical Social Sciences. (2nd ed.). Bangkok: Siamparitut.

Mahamakut Royal Academy. (1978). A Brief History of the Thai Sangha Administration and the Characteristics of the Thai Sangha Administration. Bangkok: Mahamakut Royal Academy.

McCargo, D. (2004). Buddhism, Democracy and Identity in Thailand. Democratization, 11(4), 155–170.

Na-Rangsi, S. (1996). Administration of the Thai Sangha: Past, Present and Future. Journal of Buddhist Studies Chulalongkorn University, 3(3), 5–21.

Ngamchitcharoen, W. (2013). Honorific Ranks: Advantages and Disadvantages. (Research Report). Bangkok: Chulalongkorn University Centre for Buddhist Studies.

Phra Dhammapitaka (Prayudh Payutto). (1997). Buddhism in Asia. Bangkok: Thammasapa.

Phra Jakkrit Matarak. (2017). The Ecclesiastical Hierarchies of Buddhist Monk Administration in Kingdom of Cambodia. Buddhist ASEAN Studies Journal, 2(2), 23–50.

Phra Narong Wutthimethee. (2015). Problems of Thailand’s Sangha Administrative Authority and Suggested Solutions. (Master’s Thesis). Thammasat University, Bangkok.

Phra Thossapol Janthawangso. (2010). The Appointment of Somdet Phrarachakhana, 1947-1989. (Master’s Thesis). Chulalongkorn University. Bangkok.

Phramaha Vichien Siriwatthano. (2021). The Ecclesiastical Administrative Positions of Thai Sangha and the Monastic Honorary Ranks Rattanakosin Era. (2nd ed.). Chachoengsao: MCU Buddhasothorn.

Phramaha Viravad Vichakkhano. (2020). Study of Models in Laos Sangha Administration. Sueksitalai Journal, 1(2), 15–28.

Phramaha Vorachai Voramethee. (1996). Thai Sangha Government under the Sangha Act of 1941. (Master’s Thesis). Chulalongkorn University. Bangkok.

Phumathon, M., Duangloy, D., Visetsiri, V., & Phrapalad Raphin Buddhisaro. (2018). Buddhism in Myanmar: Sect, Controlling, and Priest’s Ranks. Journal of MCU Social Science Review, 2(2-2), 441–458.

Potjanalawan, P. (2019). Thaipitakas: On Contemporary History of Buddhism in Thailand. Bangkok: Illuminations Editions.

Sangpaisan, W. (2016). Buddhist Monastic Order Administration under the Monastic Order Act 2505 BE: Study the Problems Obstacles and Solution. (Independent Study). Thammasat University. Bangkok.

Suksamran, S. (1984). Buddhism and Social and Political Change. Bangkok: Chulalongkorn University Press.

Suk-ueng, D. (2005). The Sangha Administration and the Development of Samanasak and Padyot During 1902-1912. (Master’s Thesis). Srinakharinwirot University. Bangkok.

Takhananan, B. (2008). Nation-Building Sangha During King Rama V. Bangkok: Matichon.

The Sangha Act of B.E. 2484. (1941, October 14). Government Gazette, No. 58, 1391–1410.

The Sangha Act of B.E. 2505. (1962, December 31). Government Gazette, 79(115), 29–44.

The Sangha Act of B.E. 2535. (1992, March 4). Government Gazette, 109(16), 5–11.

The Sangha Administration Act of R.E. 121. (1902, June 29). Government Gazette, No. 19, 214–223.

Thongprasert, J. (2011). History of Buddhism in Southeast Asia. (3rd ed.). Bangkok: Duangkamol.

Udomsri, S. (1990). Thai Sangha Administration. Bangkok: Mahachulalongkornrajavidyalaya Press.

Weber, M. (1958). The Three Types of Legitimate Rule. Society and Institutions, 4(1), 1–11.