กระบวนการขับเคลื่อนชุมชนรักษ์ป่าด้วยกาแฟเชิงพุทธบูรณาการของหมู่บ้านอูมฮวม จังหวัดตาก
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) พัฒนากิจกรรมการสร้างชุมชนรักษ์ป่ากาแฟในหมู่บ้านอูมฮวม จังหวัดตาก 2) ขับเคลื่อนกิจกรรมชุมชนรักษ์ป่ากาแฟเชิงพุทธบูรณาการ และ 3) สร้างเครือข่ายชาวบ้านในการขับเคลื่อนชุมชนรักษ์ป่ากาแฟเชิงพุทธบูรณาการของหมู่บ้านอูมฮวมจังหวัดตาก ใช้วิธีวิจัยเชิงคุณภาพแบบปฏิบัติการมีส่วนร่วม เก็บข้อมูลจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 48 คน (ผู้นำชุมชน พระสงฆ์ เกษตรกร ผู้แปรรูป เยาวชน สตรี ครู เจ้าหน้าที่รัฐ และผู้คั่ว ผู้ซื้อ) ใช้เครื่องมือในการวิจัย ได้แก่ (1) แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง (2) แบบสังเกตแบบมีส่วนร่วม (3) แบบบันทึกกิจกรรม และ (4) ภาพถ่ายและคลิปวิดีโอ การเก็บข้อมูลโดยการสังเกตแบบมีส่วนร่วม การสัมภาษณ์เชิงลึก การสนทนากลุ่ม และการวิเคราะห์กิจกรรมในพื้นที่จริง การวิเคราะห์ข้อมูลใช้วิธีการวิเคราะห์เนื้อหาเชิงพรรณนาและตีความ เชื่อมโยงกับแนวคิดในพระพุทธศาสนาและการพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืน
ผลการวิจัยพบว่า 1) พัฒนากิจกรรมการสร้างชุมชนรักษ์ป่ากาแฟในหมู่บ้านอูมฮวม จังหวัดตาก โดยยึดหลักพุทธธรรมเป็นแกนกลาง เริ่มจากการสำรวจทุนทางธรรมชาติและวัฒนธรรมของชุมชน การวิเคราะห์หลักธรรมที่เกี่ยวข้อง อาทิ อิทัปปัจจยตา ปฏิจสมุปบาท อริยมรรคมีองค์ 8 และพรหมวิหาร 4 แล้วนำมาบูรณาการกับการออกแบบกิจกรรม เช่น การปลูกต้นกล้าควบคู่เจริญสติ การเขียนป้ายเตือนใจด้วยธรรมะในไร่กาแฟ และการจัดค่ายธรรมชาติสำหรับเยาวชน 2) การขับเคลื่อนกิจกรรมทั้ง 3 ชุด ได้แก่ ต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำด้วยวิถีธรรม เรียนรู้เชิงพุทธนิเวศ และ เยาวชนบ่มเพาะจิต ปลูกปัญญา ช่วยให้ชุมชนเกิดการตื่นรู้ทางจิตใจ เกิดความสัมพันธ์ใหม่ระหว่างคนกับธรรมชาติ และพัฒนาความเข้าใจเรื่องเศรษฐกิจพอเพียงเชิงคุณธรรมอย่างมั่นคง 3) การสร้างเครือข่าย ชาวบ้านได้รวมตัวกันเป็นชุมชนแห่งการปฏิบัติ โดยมีพระสงฆ์เป็นผู้นำทางปัญญาและมีบทบาทสำคัญในการถ่ายทอดหลักธรรมที่เข้าใจง่ายสู่การใช้ชีวิต เช่น กาแฟเติบโตในดินแห่งสติ หรือปลูกต้นไม้ด้วยเมตตา ซึ่งกลายเป็นพลังจิตวิญญาณในการดูแลชุมชนและรักษาป่าอย่างมีส่วนร่วม
องค์ความรู้ภายใต้ C.P.LIFE Model อันประกอบด้วย 5 มิติ ได้แก่ (1) C-Coffee กาแฟคือพื้นที่แห่งการเรียนรู้และพัฒนา (2) P-Paññā ปัญญาคือรากฐานของการเปลี่ยนแปลง (3) Life Integration การหลอมรวมวิถีชีวิตกับธรรมะและธรรมชาติ (4) Forest & Ethics ป่าและคุณธรรมคือหัวใจของความยั่งยืน (5) มิติความสัมพันธ์แบบพึ่งพาเกื้อกูล เครือข่ายชาวบ้านกลายเป็นชุมชนแห่งธรรม ที่ดำเนินกิจกรรมด้วยเมตตา สติ และจิตสำนึกร่วม
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ทัศนะและความคิดเห็นที่ปรากฏในบทความในวารสาร ถือเป็นความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความนั้น และไม่ถือเป็นทัศนะและความรับผิดชอบของกองบรรณาธิการ ยินยอมว่าบทความเป็นลิขสิทธิ์ของวารสาร
เอกสารอ้างอิง
Community Forest Act B.E. 2562. (2024, February 19). Unofficial English Translation. Open Development Cambodia. Retrieved May 3, 2025, from https://data.opendevelopmentcambodia.net/laws_record/community-forestry-act-b-e-2562-2019
Darlington, S. M. (2012). The Ordination of a Tree: The Thai Buddhist Environmental Movement. Retrieved May 3, 2025, from https://www.jstor.org/stable/jj.18253559
Kochaseni, J. (2010). Fundamental Ecology (4th ed.). Bangkok: Chulalongkorn University Press.
Manson, S. (2024). Effect of Shade on Biodiversity within Coffee Farms: A Meta-Analysis. Science of the Total Environment. Retrieved May 3, 2025, from https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0048969724000160
Masawat, C., Pradappetchrat, P., & Kaewmanee, J. (2019). Environmental Education Management at the Upper-Secondary Level in the Three Southern Border Provinces. (Research Report). Yala Rajabhat University. Yala.
Phra Dhammapitaka (P. A. Payutto). (2000). Thais and the Forest. Bangkok: The Teachers’ Council of Thailand (Kurusapa), Department of Academic Affairs.
Phra Mahasuksan Sukwattano, Phra Metheevorayan, & Lamoolphat, S. (2021). Developing a Community Participation Model for Sustainable Ecological Stewardship in Temples According to Buddhist Principles. Journal of Buddhist Social Sciences and Anthropology (MCU), 6(4), 386–401.
Phra Metheethammaphorn (Prayoon Thammachitto). (1995). Dhamma and Environmental Conservation. Bangkok: Sahathammik Co., Ltd.
Phrakhrupariyattikittiwan (Veera Kittivanno) et al. (2024). Prototype Buddhist Community Friendly to the Environment toward Sustainable Development: A Case Study of Kantawacharamuan Village, Prasat District, Surin Province. Journal of Buddhist Studies Vanam Dongrak, 11(2), 114–156.
RECOFTC. (2021). Scaling Community Forestry for Climate, Biodiversity and Social Inclusion: 2020–2021 Annual Report. Retrieved May 3, 2025, from https://www.recoftc.org/scaling-community-forestry-climate-biodiversity-and-social-inclusion/welcome-2020-2021-annual-report
Smithsonian Migratory Bird Center. (n.d.). Ecological Benefits of Shade-Grown Coffee. National Zoo & Conservation Biology Institute. Retrieved May 3, 2025, from https://nationalzoo.si.edu/migratory-birds/ecological-benefits-shade-grown-coffee
Specialty Coffee Association. (2024b, November 4). The SCA Officially Adopts CVA Descriptive and Affective Assessments as Its Cupping Standards. Retrieved May 3, 2025, from https://sca.coffee/sca-news/sca-new-cva-cupping-standards
Swearer, D. K. (2004). Culture and Environment: Buddhist Ecology in Thailand—Buddhadasa Bhikkhu and Phra Dhammapitaka. (S. Sunthornphesatch, Trans.). Chiang Mai: Chiang Mai University.
Thai PBS. (2023). The Way of “People Above the Dam”: Ban Um Hwam, Ban Na Subdistrict, Sam Ngao District, Tak Province [Video]. Retrieved May 3, 2025, from https://www.youtube.com/watch?v=aoR8tcdLQzo
WCS Thailand. (n.d.). Western Forest Complex. Retrieved May 3, 2025, from https://thailand.wcs.org/en-us/Wild-Places/Western-Forest-Complex.aspx
