การประยุกต์หลักพุทธธรรมเพื่อส่งเสริมการตายอย่างสันติในสังคมไทย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
งานวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์การวิจัย 3 ข้อ ดังนี้ 1) เพื่อศึกษาวิเคราะห์สภาพ ปัญหา และความจำเป็นการตายในสังคมไทย 2) เพื่อวิเคราะห์แนวคิด ทฤษฎีตามหลักศาสตร์สมัยใหม่และหลักพุทธธรรมที่เอื้อต่อการประยุกต์หลักพุทธธรรมเพื่อส่งเสริมการตายอย่างสันติในสังคมไทย และ
3) เพื่อนำเสนอการประยุกต์หลักพุทธรรมเพื่อส่งเสริมการตายอย่างสันติในสังคมไทย ใช้รูปแบบการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยการสัมภาษณ์เชิงลึกกับกลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 1) ด้านพระพุทธศาสนาและพุทธสันติวิธี 2) ด้านพระสงฆ์ที่ทำงานเกี่ยวข้องกับผู้ป่วยระยะท้าย 3) ด้านผู้ที่ขับเคลื่อนที่เกี่ยวข้องกับความตายและผู้ที่ผ่านกระบวนการเรียนรู้การตายอย่างสันติ และ 4) ด้านผู้ดูแลผู้ป่วยและหมอพยาบาลรวม 20 ท่าน วิเคราะห์ข้อมูลเชิงพรรณนา
ผลการวิจัยพบว่า 1) ปัญหาในสังคมไทย ไม่มีการเตรียมตัวตาย ใช้ชีวิตโดยประมาท ขาดการเตรียมตัวตายอย่างสันติ คนไทยเป็นโรคซึมเศร้ามากขึ้น และไม่เข้าใจหลักพุทธธรรม มุมมองตามหลักพุทธธรรม ความตายคือสัจธรรม เป็นธรรมชาติที่ไม่มีใครหลีกเลี่ยงได้ เป็นเพียงการ "เปลี่ยนผ่าน" ตามกฎแห่งกรรม ไม่ใช่จุดจบ การเจริญมรณานุสติ ทำให้ไม่ประมาทในชีวิต และเห็นคุณค่าของชีวิตมากขึ้น แนวทางการเตรียมตัวตาย ฝึกสติ สมาธิ ภาวนา ปล่อยวางอัตตา ทางกายภาพและทางโลก: วางแผนเรื่องพินัยกรรม บริจาคอวัยวะ จัดการทรัพย์สิน ความสัมพันธ์ ให้อภัย แบ่งปัน สื่อสารความรัก ไม่ทิ้งภาระใจ การตายอย่างสันติ จิตสงบ ไม่ยึดติด ไม่ทุกข์ทางกาย เข้าใจไตรลักษณ์ (อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา) ได้รับการดูแลทางการแพทย์ที่เหมาะสม มีการเตรียมตัวล่วงหน้า และการสนับสนุนจากครอบครัว 2) การตายอย่างสันติในพุทธศาสนา 4 แบบ คือ ตายเพราะสิ้นอายุขัย ตายเพราะสิ้นกรรม ตายเพราะสิ้นทั้งอายุและกรรม และตายเพราะกรรมตัดรอน แนวคิดพุทธศาสนาเรื่องการตายอย่างสันติ ตายอย่างมีสติ จิตผ่องใส ไม่ยึดติด รูปแบบการตาย ตายกะทันหัน ตายด้วยโรคภัย ตายตามอายุขัย ตายด้วยการฝึกจิต (เช่น พระอรหันต์) เครื่องมือเตรียมจิตให้พร้อม มรณานุสติ, สติปัฏฐาน 4, ภาวนา, การปล่อยวาง มีผู้ช่วยดึงสติ หลักธรรมที่ส่งเสริม ไตรลักษณ์, อริยสัจ 4, ไตรสิกขา, พรหมวิหาร 4, อัปปมาทธรรม, กุศลกรรมบถ 10, สัมมาทิฏฐิ การประยุกต์ใช้ในสังคมไทย สร้างความเข้าใจเรื่องความตายตั้งแต่วัยเรียน บูรณาการธรรมะในโรงเรียน ชุมชน โรงพยาบาล จัดกิจกรรม “เตรียมใจตาย อย่างสงบ” ใช้เทคโนโลยีและสื่อธรรมะดิจิทัล 3) การประยุกต์ “สยาม 3 ไตร” เพื่อส่งเสริมการตายอย่างสันติ 1. ไตรรัตน์ (พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์) เป็นที่พึ่งทางจิตวิญญาณ พระพุทธเจ้า: แบบอย่างของผู้พ้นทุกข์ พระธรรม: แนวทางดำเนินชีวิตด้วยสติ พระสงฆ์: ผู้นำทางจิตช่วงสุดท้าย “พุทฺโธ เม นาโถ” 2.ไตรสิกขา (ศีล สมาธิ ปัญญา) กระบวนการฝึกฝนตลอดชีวิต ศีล ควบคุมกาย วาจา ใจ สมาธิ ทำจิตสงบ มั่นคง ปัญญา เข้าใจความจริงของชีวิตและความตาย “สะสมเสบียง” และ 3. ไตรลักษณ์ (อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา) ปล่อยวาง ทุกสิ่งไม่เที่ยง เป็นทุกข์ และไม่ใช่ของเรา เข้าใจไตรลักษณ์ = วางใจได้เมื่อต้องตาย แนวทางตามช่วงชีวิต ต้นทาง: ยึดรัตนตรัย ระหว่างทาง: ปฏิบัติตามไตรสิกขา ปลายทาง: เข้าใจไตรลักษณ์และปล่อยวาง เครื่องมือสนับสนุน สติปัฏฐาน 4 มรณานุสติ และอัปปมาทธรรม
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ทัศนะและความคิดเห็นที่ปรากฏในบทความในวารสาร ถือเป็นความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความนั้น และไม่ถือเป็นทัศนะและความรับผิดชอบของกองบรรณาธิการ ยินยอมว่าบทความเป็นลิขสิทธิ์ของวารสาร
เอกสารอ้างอิง
Akkayagorn, L. (2018). Death Acceptance. Chulalongkorn Medical Journal, 62(5), 761–772.
An Accessible Research-Based Article by HSRI. (2013). Facing Death with Peace: Knowledge Worth Having. Retrieved October 17, 2024, from https://www.hsri.or.th/media-issue/497
Chaiyo, W. (2020). The Attitude Towards the Meaning of Life and Death of Adolescents. In Proceedings of the 12th NPRU National Academic Conference: King’s Philosophy and Research for Life Balance in Disruptive Technology Era (pp. 2555–2556). Bangkok: Research and Development Institute, Nakhon Pathom Rajabhat University.
Kunbunya, P. (2020). The Ways for Coping with Dying and Death Preparation Model of the Elderly in Buddhist Perspective. Journal of Buddhist Social Science and Anthropology, 5(10), 196–212.
Mahachulalongkornrajavidyalaya University. (1996). Thai Tripitakas. Bangkok: MCU Press.
Ngamgam, S., & Sangchart, B. (2016). Buddhist Monks’ Perceptions Concerning Good Death. In The National and International Graduate Research Conference 2016 (pp. 645–655). Khon Kaen: Khon Kaen University.
Phra Bawon Sundaro (Wangkiri). (2020). An Analytical Study of Death Perception in Theravada Buddhist Philosophy. (Master’s Thesis). Mahamakut Buddhist University. Nakhon Pathom.
Phra Khrupaladsuwatbuddhaguna (Pramuan Phanich), & Wongpornpavan, Ch. (2021). An Analytical Study of Buddhist Epistemology in Foundations of Mindfulness. Journal of Graduate MCU KhonKaen Campus, 8(2), 249–260.
Phra Thep Piyasílo (Phuengthongkham), & Namsena, S. (2025). How to Rely on the Triple Gem in Daily Life. The Journal of Research and Academics, 8(2), 331–346.
Phrakhrusutaphaattharatharatham. (2020). Thai Funeral Rituals According to Buddhist Principles. Journal of Social Studies MBU Program in Teaching Social Studies Faculty of Education Mahamakut Buddhist University, 1(1), 51–65.
Phramaha Suprot Dhammaramo (Somsiri). (2011). The Attitude Towards Death in Theravada Buddhism: A Case Study of Students from the Classroom of Wat Chaichumbhonchanasongkram. (Master’s Thesis). Mahachulalongkornrajavidyalaya University. Ayutthaya.
Phrasiriphanyakhun, Phrakhrukositwattananukul, & Phrakrukosolattakit. (2019). An Analytical Study of Guidelines Dealing with Death in Scripture of Theravada Buddhism. Journal of MCU Nakhondhat, 6(4), 1813–1826.
Sritong, S. (2021). Death Preparation Based on Buddhist Concepts. RTNA Journal of Social Sciences, Humanities and Education, 8(1), 55–66.
Sukhawandee, Bh., & Pookonglee, S. (2020). The Ideal Life as Conceived in Theravada Buddhism. RTNA Journal of Social Sciences, Humanities and Education, 7(1), 31–41.
Sutjakul, N. (2014). Death and Mindfulness of Death in Phra Paisal Visalo’s Viewpoint. (Master’s Thesis). Thammasat University. Bangkok.
Tungphaisal, D., Wongrujira, M., & Chanrungmaneekul, U. (2022). Death-Related Communication Between Healthcare Providers and Cancer Patients Receiving Palliative Care. Journal of Health Science, 31(5), 860–870.
Wichaino, Ph. (2023). Dying Prepared: When the Digital Generation Starts Coming to Terms with Death. Retrieved October 21, 2023, from https://www.theprachakorn.com/newsDetail.php?id=815
