ชาติพันธุ์ฺวรรณนาแห่งการสื่อสาร: กรณีศึกษางานประเพณีบุญบั้งไฟ ตำบลสร้างมิ่ง อำเภอเลิงนกทา จังหวัดยโสธร

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์โครงสร้างของสถานการณ์สื่อสารในงานประเพณี          บุญบั้งไฟตำบลสร้างมิ่ง อำเภอเลิงนกทา จังหวัดยโสธร ว่าประกอบด้วยเหตุการณ์สื่อสารใดบ้างและเพื่อวิเคราะห์องค์ประกอบของเหตุการณ์สื่อสารต่างๆที่เกิดขึ้น  โดยเก็บรวบรวมข้อมูลจากงานประเพณีบุญบั้งไฟ ตำบลสร้างมิ่ง อำเภอเลิงนกทา จังหวัดยโสธร ในช่วงเดือนเมษายน -พฤษภาคม พ.ศ. 2552 และ พ.ศ. 2553

            ผลการวิจัยพบว่า ประเพณีบุญบั้งไฟตำบลสร้างมิ่ง อำเภอเลิงนกทา จังหวัดยโสธร เกิดขึ้นจากความเชื่อเรื่องพญาแถนว่าสามารถบันดาลฝนให้ตกลงมาและทำให้การทำเกษตรในปีนั้นๆ ได้ผลดี นอกจากนี้ยังพบว่า สถานการณ์สื่อสารงานประเพณีบุญบั้งไฟตำบลสร้างมิ่ง อำเภอเลิงนกทา จังหวัดยโสธร ประกอบด้วยเหตุการณ์สื่อสารทั้งหมด 15 เหตุการณ์ โดยยึดเกณฑ์การเปลี่ยนวัตถุประสงค์ในการแยกเหตุการณ์สื่อสารออกจากกัน เหตุการณ์สื่อสารทั้งหมดสามารถแบ่งออกเป็น 3 ส่วน คือ เหตุการณ์สื่อสารช่วงเตรียมงาน เหตุการณ์สื่อสารช่วงวันรวม และเหตุการณ์สื่อสารช่วงวันจุดบั้งไฟ

จากการวิเคราะห์องค์ประกอบของเหตุการณ์สื่อสาร 10 ประการของ Saville Troike (1982) ซึ่งประกอบด้วย ชนิดของเหตุการณ์ หัวข้อที่สื่อสาร วัตถุประสงค์ เวลา-สถานที่ ผู้ร่วมเหตุการณ์ รูปแบบของการสื่อสาร เนื้อหาของการสื่อสาร การลำดับวัจนกรรม กฎการปฏิสัมพันธ์ และบรรทัดฐานของการตีความ พบว่า องค์ประกอบด้านชนิดของเหตุการณ์ หัวข้อ วัตถุประสงค์ เวลา-สถานที่ เนื้อหาการสื่อสารและลำดับวัจนกรรมนั้นมีลักษณะเฉพาะของแต่ละเหตุการณ์ ในขณะที่องค์ประกอบด้านรูปแบบการสื่อสาร กฎการปฏิสัมพันธ์ และบรรทัดฐานของการตีความที่ปรากฏในเหตุการณ์สื่อสารต่างๆ มีลักษณะที่ใกล้เคียงกัน กล่าวคือ รูปแบบการสื่อสารในทุกเหตุการณ์ใช้ภาษาถิ่นอีสานในการสื่อสารและใช้ท่าทางประกอบคำพูดเป็นระยะๆ ส่วนการปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้ร่วมเหตุการณ์นั้นพบว่าทุกคนแสดงความสนิทสนม เป็นกันเอง มีการพูดหยอกล้อกันเป็นระยะๆ เพื่อความสนุกสนาน ผู้ร่วมเหตุการณ์ให้ความเคารพต่อผู้ที่มีตำแหน่งหน้าที่การงาน หรือผู้ที่มีประสบการณ์สูงกว่า ซึ่งแสดงออกด้วยการให้เกียรติ เชื่อฟัง ไม่มีการซักถาม และไม่มีข้อโต้แย้งใดๆ ซึ่งสามารถนำมาตีความได้ว่า คนในสังคมให้ความเคารพยกย่องผู้มีตำแหน่งหน้าที่ทางสังคม ยกย่องความเป็นผู้ใหญ่ ข้าราชการ หรือผู้ที่มีประสบการณ์การทำงานสูง ส่วนการพูดจาหยอกล้อกันและการแสดงตลกของผู้ร่วมขบวนเซิ้งบั้งไฟ แสดงให้เห็นว่าสมาชิกในสังคมเป็นคนที่ชอบความสนุกสนาน ชอบงานรื่นเริง ซึ่งงานประเพณีบุญบั้งไฟถือเป็นการจัดงานรื่นเริงครั้งยิ่งใหญ่ของคนในชุมชนเพื่อผ่อนคลายความตึงเครียดก่อนจะที่จะเตรียมตัวลงมือทำไร่ทำนาต่อไป