ควายน้ำ: วงจรชีวิตที่เปลี่ยนไปท่ามกลางกระแสสังคม

บทคัดย่อ

             การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาวงจรชีวิตของควายน้ำที่เปลี่ยนไปท่ามกลางกระแสสังคมในพื้นที่ตำบลบ้านขาว อำเภอระโนด จังหวัดสงขลา ใช้วิธีวิจัยเชิงคุณภาพโดยการสัมภาษณ์เชิงลึกกับคนในพื้นที่จำนวน 3 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มคนเลี้ยงควายจำนวน 5 คน กลุ่มคนเลิกเลี้ยงควายจำนวน 5 คน และ การสนทนากลุ่มย่อย (focus group) จำนวน 3 คน

ผลการศึกษาพบว่า เดิมควายถูกเลี้ยงไว้เพื่อใช้ประโยชน์ด้านแรงงานในการทำเกษตรกรรมของคนบ้านขาว ผู้เลี้ยงจะปล่อยควายออกจากคอกในเวลาเช้า เพื่อให้ควายหากินหญ้าบริเวณป่าพรุ และต้อนควายกลับเข้าคอกในเวลาเย็น ต่อมาควายถูกปรับเปลี่ยนจากการเลี้ยงไว้เพื่อใช้แรงงานมาเป็นการประกอบอาชีพเพื่อสร้างรายได้ให้กับผู้เลี้ยง วิธีการเลี้ยงจึงแตกต่างจากเดิม มีการดูแลควายตั้งแต่เริ่มปล่อยออกจากคอกในตอนเช้าตรู่จนกระทั่งต้อนควายกลับเข้าคอก สะท้อนให้เห็นรูปแบบการเลี้ยงควายที่เน้นการดูแลเอาใจใส่มากขึ้น ผู้เลี้ยงจะขายควายเมื่อมีความจำเป็นด้านการเงินโดยมีพ่อค้าคนกลางมารับซื้อในราคาตั้งแต่ตัวละ 10,000 บาทขึ้นไป เมื่อเกิดการบุกรุกพื้นที่ของนายทุน เพื่อสร้างแหล่งเกษตรกรรมเชิงพาณิชย์และอุตสาหกรรม ซึ่งเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้พื้นที่เลี้ยงควายน้อยลง ส่งผลให้หลายๆ ครัวเรือนเลิกเลี้ยงควายในที่สุด ยิ่งไปกว่านั้นแนวโน้มของคนที่ประกอบอาชีพเลี้ยงควายจะลดลงเรื่อยๆ อาจต้องจบอาชีพนี้ลงในอนาคตอันใกล้ วงจรชีวิตของควายน้ำ จึงถูกปรับเปลี่ยนไปตามกระแสสังคม ภาพของควายกินหญ้าในป่าพรุ อาจไม่มีให้คนรุ่นหลังได้เห็นอีกต่อไป