ป่าเว้น: จารีตรักษาป่าของชุมชนควนโส

บทคัดย่อ

       การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความเป็นมาของป่าเว้นและจารีตในการใช้ ประโยชน์จากป่าของชุมชนควนโส อำเภอควนเนียง จังหวัดสงขลา ใช้วิธีวิจัยเชิงคุณภาพ การสัมภาษณ์แบบเจาะลึกจากผู้นำชุมชน จำนวน 7 คน และการสนทนากลุ่มร่วมกับชาวบ้าน ชุมชนควนโส จำนวน 10 คน

ผลการวิจัยพบว่า ป่าเว้นของชุมชนควนโส เป็นแหล่งทรัพยากรที่สำคัญ ชุมชนมีวิถี ชีวิตผูกพันกับป่าในทุกๆ ด้าน อาทิ เป็นแหล่งอาหาร การประกอบอาชีพ การสร้างที่อยู่อาศัย และเป็นสถานที่พักผ่อนหย่อนใจ ป่าเว้นจึงเปรียบเสมือนชีวิตของชุมชน เพราะเป็นแหล่ง พึ่งพิงของระหว่างชุมชน ด้วยเหตุนี้จึงเกิดเป็นจารีตรักษ์ป่า กล่าวคือ ชุมชนไม่ตัดไม้เสม็ด จนกว่าจะโตเต็มที่หรือโตได้ขนาดที่ต้องการนำไปใช้ประโยชน์ ป่าเว้นได้รับการดูแลจากคน ในชุมชน เป็นการใช้ภูมิปัญญาในการจัดการทรัพยากรและการใช้ประโยชน์ควบคู่ไปกับการ อนุรักษ์ เพื่อให้ป่ามีความอุดมสมบูรณ์ มีความยั่งยืนทางธรรมชาติ

อย่างไรก็ตามเมื่อความเจริญและการจัดการจากหน่วยงานของรัฐเข้ามาสู่ชุมชนควนโส ทำให้ชุมชนควนโสใช้ประโยชน์จากป่าเว้นได้ลดน้อยลง แต่ป่าถูกทำลายมากขึ้นจากกลุ่ม นายทุนที่ลักลอบตัดไม้ไปใช้ในอุตสาหกรรมโรงงาน ชุมชนซึ่งเป็นเจ้าของทรัพยากรกลับไม่รู้สึก ถึงความเป็นเจ้าของ เนื่องจากคิดว่าป่าเว้นไม่ใช่ของชุมชนอีกต่อไป ด้วยเหตุนี้จารีตรักษา ป่าจึงจางหายไปจากชุมชนในที่สุด