ถอดบทเรียนการพัฒนาวิสาหกิจชุมชนสู่ชุมชนพึ่งตนเองในศตวรรษที่ 21: กรณีศึกษาชุมชนหนองสาหร่าย อำเภอพนมทวน จังหวัดกาญจนบุรี ประเทศไทย

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษารูปแบบการพัฒนาวิสาหกิจชุมชนสู่ชุมชนพึ่งตนเองในศตวรรษที่ 21 ในชุมชนหนองสาหร่าย อำเภอพนมทวน จังหวัดกาญจนบุรี ประเทศไทย ใช้การสัมภาษณ์แบบเจาะลึก และการสังเกตแบบมีส่วนร่วมและไม่มีส่วนร่วมเป็นเครื่องมือรวบรวมข้อมูลภาคสนามร่วมกับการศึกษาเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง  โดยมีผู้ให้ข้อมูลหลักคือ ประธานและสมาชิกกลุ่มวิสาหกิจชุมชนหนองสาหร่าย จำนวน 15 คน และผู้ให้ข้อมูลรอง คือกำนันตำบลหนองสาหร่าย ผู้ใหญ่บ้าน โรงเรียนหนองสาหร่าย และพัฒนากรอำเภอพนมทวน จำนวน 16 คน รวม 31 คน จากนั้นนำข้อมูลที่ได้มาวิเคราะห์เชิงเนื้อหาและเขียนรายงานผลโดยการพรรณนาวิเคราะห์

ผลการวิจัยพบว่า 1) ชุมชนหนองสาหร่ายเป็นชุมชนที่ดำเนินการแก้ไขปัญหาวิกฤตชุมชนโดยอาศัยการสร้างกลุ่มวิสาหกิจชุมชนเพื่อขับเคลื่อนและแก้ไขปัญหาด้านเศรษฐกิจที่เกิดขึ้น ซึ่งกลุ่มวิสาหกิจชุมชนหนองสาหร่ายเป็นกลุ่มที่ประสบความสำเร็จและเข้มแข็งทั้งในการดำเนินงานของสมาชิกกลุ่ม การผลิตสินค้าและบริการ เนื่องจากวิสาหกิจชุมชนหนองสาหร่ายมีกระบวนการพัฒนาวิสาหกิจชุมชนที่อยู่บนพื้นฐานของกระบวนการมีส่วนร่วมของกลุ่มเป็นสำคัญ 2) ชุมชนหนองสาหร่ายอาศัยกระบวนการพัฒนาบนพื้นฐานการมีส่วนร่วมของชุมชน ได้แก่ ร่วมเป็นสมาชิก ร่วมคิด/ร่วมแสดงความคิดเห็น ร่วมตัดสินใจ และร่วมรับผลประโยชน์ และ 3) ชุมชนหนองสาหร่ายสามารถพึ่งตนเองได้ท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงของสังคมในยุคโลกาภิวัตน์ ได้แก่ ด้านทรัพยากรธรรมชาติ ด้านภูมิปัญญา และด้านสังคมและบุคคล ซึ่งกระบวนการพัฒนาเหล่านี้เป็นกระบวนการสำคัญที่เป็นรากฐานในการพัฒนาวิสาหกิจชุมชนหนองสาหร่ายให้เข้มแข็ง ประสบความสำเร็จ และพึ่งตนเองได้ นำไปสู่การเป็นต้นแบบของการพัฒนาที่มีประสิทธิภาพมุ่งเน้นคุณภาพชีวิตที่ดีเป็นสำคัญ นำไปสู่การพัฒนาอย่างยั่งยืนต่อไป