ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการนำหลักปฏิบัติการจัดการแบบลีนไปใช้ในอุตสาหกรรมเครื่องประดับในประเทศไทย: การศึกษาผลการปฏิบัติงานของพนักงาน บริษัทผลิตเครื่องประดับ

สายชล พึ่งแย้ม; สุรสิทธิ์ บุญชูนนท์; โอปอล์ สุวรรณเมฆ

ผู้แต่ง

สายชล พึ่งแย้ม โครงการปรัชญาดุษฎีบัณฑิตทางสังคมศาสตร์ บริหารธุรกิจ มหาวิทยาลัยรามคำแหง
สุรสิทธิ์ บุญชูนนท์ โครงการปรัชญาดุษฎีบัณฑิตทางสังคมศาสตร์ บริหารธุรกิจ มหาวิทยาลัยรามคำแหง
โอปอล์ สุวรรณเมฆ คณะบริหารธุรกิจ สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง

คำสำคัญ:

การจัดการแบบลีน, สภาพแวดล้อมการทำงานทางกายภาพ, คุณลักษณะของงาน, ผลการปฏิบัติงานของพนักงาน, อุตสาหกรรมเครื่องประดับ

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้วิเคราะห์ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อประสิทธิภาพการทำงานของพนักงานบริษัทผู้ผลิตเครื่อง ประดับในประเทศไทย โดยศึกษาการปฏิบัติการจัดการแบบลีนเป็นตัวแปรต้น สภาพแวดล้อมการทำงานทางกายภาพและคุณลักษณะของงานเป็นตัวแปรส่งผ่าน และผลการปฏิบัติงานของพนักงานเป็นตัวแปรตาม การวิจัยใช้วิธีการแบบผสมผสาน เก็บข้อมูลเชิงปริมาณจากแบบสอบถามพนักงาน 335 ตัวอย่าง และสัมภาษณ์เชิงลึกกับผู้จัดการระดับปฏิบัติการ วิเคราะห์ข้อมูลโมเดลสมการโครงสร้างภายใต้กรอบทฤษฎีที่ยอมรับ ผลการศึกษาพบว่า หลักปฏิบัติการจัดการแบบลีนมีอิทธิพลต่อสภาพแวดล้อมการทำงานทางกายภาพและคุณลักษณะของงานอย่างมีนัยสำคัญ ส่วนคุณลักษณะของงานมีบทบาทสำคัญในการส่งผ่านอิทธิพลระหว่างหลักปฏิบัติการจัดการแบบลีนไปการปฏิบัติงานของพนักงาน โดยเน้นย้ำถึงความสำคัญเชิงกลยุทธ์ของการออกแบบงานในการนำลีนไปใช้อย่างประสบความสำเร็จ ขณะที่สภาพแวดล้อมการทำงานทางกายภาพไม่มีอิทธิพลโดยตรงต่อการปฏิบัติงานของพนักงาน ข้อเสนอแนะเน้นการประยุกต์ใช้การจัดการแบบลีนและการพัฒนาคุณลักษณะของงานเพื่อเสริมสร้างประสิทธิภาพการทำงาน อีกทั้งแนะนำให้บูรณาการและพัฒนาองค์ประกอบด้านบุคลากรควบคู่กับเทคนิคกระบวนการเพื่อการเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืน ผลการวิจัยส่งเสริมมุมมองใหม่ในการบริหารงานผลิตและเสนอแนวทางต่อยอดสำหรับการศึกษาในอนาคตรวมถึงการขยายผลสู่อุตสาหกรรม ภาคธุรกิจ และผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง

เอกสารอ้างอิง

กมลพิพัฒน์ ชนะสิทธิ์ และประสพชัย พสุนนท์. (2561). การสุ่มตัวอย่างและการผสานข้อมูลตามแบบแผนการวิจัยแบบผสมวิธี. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยธนบุรี, 12(3). 147-158.

สายชล พึ่งแย้ม, สุรสิทธิ์ บุญชูนนท์ และโอปอล์ สุวรรณเมฆ. (2566). ความสัมพันธ์ของอุตสาหกรรม 4.0 ลีน 4.0 การผลิตแบบลีน และการนำไปปฏิบัติใช้ ในอุตสาหกรรมการผลิต. วารสารมนุษย์ศาสตร์และสังคมศาสตร์ร่มพฤกษ์, 41(3). 193-212.

สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2565). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 (พ.ศ. 2566 - 2570). สืบค้นจาก https://www.nesdc.go.th/the-national-economic-and-social-development-plan/the-thirteenth-plan-2023-2027/

Ali, K. & Johl, S. K. (2021). Soft and hard TQM practices: future research agenda for industry 4.0. Total Quality Management & Business Excellence, 33(13–14), 1625–1655. https://doi.org/10.1080/14783363.2021.1985448

Addis, S., Dvivedi, A., & Beshah, B. (2019). Quality management as a tool for job satisfaction improvement in low-level technology organizations: the case of Ethiopia. Production Planning & Control, 30(8), 665-681. doi.org/10.1080/09537287.2019.1574510.

Afunwa, R. A., Ezeanyinka, J., Afunwa, E. C., Udeh, A. S., Oli, A. N., Unachukwu, M. (2020). Multiple Antibiotic Resistant Index of Gram-Negative Bacteria from Bird Droppings in Two Commercial Poultries in Enugu, Nigeria. Open Journal of Medical Microbiology, 10(4). 171-181.

Agustiady, T. K. & Cudney, E. A. (2018). Total productive maintenance. Total Quality Management & Business Excellence, 1-8. https://doi.org/10.1080/14783363.2018.1438843

Arabi, S., Chafi, A., Bajjou, M. S., & El Hammoumi, A. (2021). Lean manufacturing implementation in Moroccan SMEs: Barriers and success factors. Journal of Manufacturing Technology Management, 32(2), 3907-3925. doi.org/ 10.15282/ijame.18.4.2021.14.0717.

Belekoukias, I., Garza-Reyes, J. A., & Kumar, V. (2014). The impact of lean methods and tools on operational performance. International Journal of Production Research, 52(18), 5346-5366. doi.org/10.1080/ 00207543.2014.903348.

Bortolotti, T., Boscari, S., & Danese, P. (2015). Successful lean implementation: Organizational culture and soft lean practices. International Journal of Production Economics, 160, 182-201. doi.org/10.1016/ j.ijpe.2014.10.013.

Bouranta, N., Psomas, E., & Antony, J. (2021). Human factors involved in lean management: a systematic literature review. Total Quality Management & Business Excellence, 33(1), 1-33. doi.org/ 10.1080/14783363.2021.1936481.

Boxall, P., Hutchison, A., & Wassenaar, B. (2015). How do high-involvement work processes influence employee outcomes? An examination of the mediating roles of skill utilisation and intrinsic motivation. The International Journal of Human Resource Management, 26(13), 1737–1752. https://doi.org/10.1080/09585192.2014.962070

Chandler, A. D. (1962). Strategy and Structure: Chapters in the History of American Enterprise. Boston: MIT Press

Cherns, A. B. (1976). The principles of sociotechnical design. Human Relations, 29(8), 783-792. https://doi.org/10.1177/001872677602900806

Cherns, A. B. (1990). Principles of socio-technical design. In E. Trist & H. Murray (Eds.), The social engagement of social science: A Tavistock anthology-The socio-technical perspective (pp. 315–329). Philadelphia: University of Pennsylvania Press.

Creswell, J. W. & Creswell, J. D. (2023). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (6th ed.). California: SAGE Publications

Cua, K. O., McKone, K. E., & Schroeder, R. G. (2001). Relationships between implementation of TQM, JIT, and TPM and manufacturing performance. Journal of Operations Management, 19(6), 675-694. doi.org/10.1016/S0272-6963(01)00066-3.

Cua, K. O., McKone-Sweet, K. E., & Schroeder, R. G. (2006). Improving Performance through an Integrated Manufacturing Program. Quality Management Journal, 13(3), 45-60. doi.org/10.1080/10686967. 2006.11918561.

Diamantopoulos, A. & Siguaw, J. A. (2000). Introducing LISREL: A guide for the uninitiated. United States: SAGE Publications.

DeVellis, R. F. (2017). Scale development: Theory and applications (4th ed.). Los Angelis: Sage publications

Dibia, I. K. (2017). Lean workplace design. Boca Raton: CRC Press.

Elkhairi, A., Fedouaki, F., & El Alami, S. (2019). Barriers and critical success factors for implementing lean manufacturing in SMEs. Ifac-Papersonline, 52(13), 565-570. doi.org/10.1016/j.ifacol.2019.11.303.

Elnadi, M., Gheith, M. H., Troise, C., Bresciani, S., & Abdallah, Y. O. (2025). Examining the interplay of industry 4.0, lean, agile, and circular manufacturing practices on sustainability performance. Tec novation, 146, 103290. doi.org/10.1016/ j.technovation.2025.103290.

Fornell, C. & Larcker, D. F. (1981). Structural Equation Models with Unobservable Variables and Measurement Error: Algebra and Statistics. Journal of Marketing Research, 18, 382-388. http://dx.doi.org/10.2307/3150980

Fullerton, R. R. & Wempe, W. F. (2009). Lean manufacturing, non-financial performance measures and financial performance. International Journal of Operations & Production Management, 29(3), 214-240. doi.org/10.1108/01443570910938970.

Gaiardelli, P., Resta, B., & Dotti, S. (2019). Exploring the role of human factors in lean management. International Journal of Lean Six Sigma, 10(1), 339-366. doi.org/ 10.1108/IJLSS-08-2017-0094.

Hackman, J. R. & Oldham, G. R. (1976). Motivation through the design of work. Organizational Behavior and Human Performance, 16(2), 250–279. doi.org/10.1016/0030-5073(76) 90016-7.

Hackman, J. R. & Oldham, G. R. (1980). Work redesign. United States: Addison-Wesley.

Hair, J. F. Jr., Hult, G. T. M., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2014). Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM): An Emerging Tool in Business Research. European Journal of Tourism Research, 26, 106-121.

https://doi.org/10.1108/EBR-10-2013-0128

Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2019). Multivariate data analysis (8th ed.). United States: Cengage Learning.

Hasle, P. (2014). Lean production-An evaluation of the possibilities for an employee supportive lean practice. Nordic Journal of Working Life Studies, 24(1), 40-53. doi.org/ 10.1002/hfm.20350

Jackson, D. L., Gillaspy, J. A., & Stephenson, A. P. (2009). Reporting practices in confirmatory factor analysis: an overview and some recommendations. Psychol Methods, 14(1), 6-23. doi: 10.1037/a0014694.

Jöreskog, K. G., Olsson, U. H., & Wallentin, F. Y. (2016). Multivariate Analysis with LISREL. United States: Springer.

Khalfallah, M. & Lakhal, L. (2021). The relationships between TQM, TPM, JIT and agile manufacturing: An empirical study in industrial companies. The TQM Journal, 33(8), 1735-1752. doi.org/10.1108/TQM-12-2020-0306.

Kline, R. B. (2016). Principles and practice of structural equation modeling. New Yor: Guilford.

Kline, R. B. (2023). Principles and practice of structural equation modeling. New York: Guilford.

Krommuang, A. & Suwunnamek, O. (2020). A structural equation model of a lean production system, quality of work life, and organizational performance of the auto parts industry in Thailand. Acta Logistica, 8(4), 353-367. doi.org/10.22306/al. v8i4.238.

Lawrence, P. R. & Lorsch, J. W. (1967). Organization and environment: Managing differentiation and integration. Boston: Harvard Business School Press.

McKone, K. E., Schroeder, R. G., & Cua, K. O. (2001). The impact of total productive maintenance practices on manufacturing performance. Journal of Operations Management, 19(1), 39-58. doi.org/10.1016/ S0272-6963(00)00030-9.

Morgeson, F. P. & Campion, M. A. (2021). Job and team design. In G. Salvendy & W. Karwowski (Eds.), Handbook of human factors and ergonomics (5th ed.). New Jersey: Wiley.

Nunnally, J. C. & Bernstein, I. H. (1994). Psychometric theory (3rd ed.). New York: McGraw-Hill.

Oldham, G. R. & Hackman, J. R. (2010). Not what it was and not what it will be: The future of job design research. Journal of Organizational Behavior, 31(2-3), 463-479. https://doi.org/10.1002/job.678.

Raja, M. I. (2011). Lean manufacturing-an integrated socio-technical systems approach to work design (Unpublished doctoral dissertation). Clemson University: United States.

Reza, J. R. D., Alcaraz, G. J. L., Ramírez, C. S., López, J. A. G., Vargas, A. R., & Álvarez, R. J. L. (2025). Achieving strategic goals by continuous improvement and lean manufacturing implementation: A structural equation model -system dynamics approach. Sustainable Futures, 9, 100551. doi.org/10.1016/j.sftr.2025.100551.

Rodríguez, D., Buyens, D., Landeghem, V. H., & Lasio, V. (2016). Impact of Lean Production on Perceived Job Autonomy and Job Satisfaction: An Experimental Study. Hum Factors Man, 26, 159-176. https://doi.org/10.1002/hfm.20620.

Sahoo, S. (2020). Lean manufacturing practices and performance: the role of social and technical factors. International Journal of Quality & Reliability Management, 37(5), 732-754. doi.org/10.1108/IJQRM-03-2019-0099.

Sahoo, S., & Yadav, S. (2020). Influences of TPM and TQM Practices on Performance of Engineering Product and Component Manufacturers. Procedia Manufacturing, 43, 728-735. doi.org/ 10.1016/ j. promfg.2020.02.111.

Sakthi, T. N. & Jeyapaul. R. (2021). An empirical investigation on association between human factors, ergonomics and lean manufacturing. Production Planning & Control, 32(16), 1-15

Salvendy, G. & Karwowski, W. (2021). Handbook of human factors and ergonomics (5th ed.). New Jersey: Wiley.

Samuel, O. O. & Henry, E. O. (2022). Effect of the Physical Work Environment on Employees Performance in selected Manufacturing Firms in Nigeria. Gusau Journal of Business Administration (GUJOBA), 1(1), 1-10. https://gujoba.com.ng/index.php/gujoba/ article/view/9.

Schumacker, R. E. & Lomax, R. G. (2016). A Beginner’s Guide to Structural Equation Modeling (4th ed.). New York: Routledge.

Shah, R. & Ward, P. T. (2007). Defining and developing measures of lean production. Journal of Operations Management, 25(4), 785-805. doi.org/10.1016/j.jom.2007.01.019.

Singh, P., Samir, S., Kumar, K., & Singh, J. (2024). Performance improvement in milk product manufacturing using supply chain strategies-an empirical investigation. International Journal of Productivity and Performance Management, 74(6), 1971-2003. doi.org/10.1108/IJPPM-03-2024-0192.

Slack, N., Jones, B. A., & Johnston, R. (2013) Operations Management (7th ed.). Upper Saddle: River.Prentice

Slack, N. & Jones, A B. (2018). Operations and process management: principles and practice for strategic impact. United States: Pearson

Supsomboon, S. (2019). Simulation for jewelry production process improvement using line balancing: A case study. Management and Production Engineering Review, 10(3), 127-137. doi.org/10.24425/mper. 2019.129944.

Tingsabhat, C. & Tiraviphawat, S. (2016). Applying Lean Principle to Improve a Silver Jewelry Manufacturing Process. Life Sciences and Environment Journal, 17(2), 293-304.

Tortorella, G. L., Saurin, T. A., Filho, M. G., Samson, D., & Kumar, M. (2021). Bundles of Lean Automation practices and principles and their impact on operational performance. International Journal of Production Economics, 235, 108106. doi.org/10.1016/ j.ijpe.2021.108106.

Heuvel, M. V. D., Demerouti, E., Bakker, A. B., Hetland, J., & Schaufeli, W.B. (2020). How do Employees Adapt to Organizational Change? The Role of Meaning-making and Work Engagement. The Spanish Journal of Psychology, 23, e56. doi:10.1017/SJP.2020.55

Wickramasinghe, V. & Wickramasinghe, G. L. D. (2020). Implementation of lean production practices and manufacturing performance: The role of lean duration. Journal of Manufacturing Technology Management, 32(1), 31-51. doi.org/10.1108/JMTM-08-2016-0112.

Yazdani, M. (2022). Uncontrolled Oxygen Levels in Cultures of Retinal Pigment Epithelium: Have We Missed the Obvious?. Current Eye Research, 47(5), 651–660. https://doi.org/10.1080/02713683.2022.2050264