ศักยภาพและการพัฒนาเส้นทางท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ด้วยนวัตกรรมของชุมชน เพื่อหนุนเสริมเศรษฐกิจฐานราก บ้านเกาะหัวช้าง อำเภอแม่พริก จังหวัดลำปาง

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมนี้มีวัตถุประสงค์ 1) วิเคราะห์ศักยภาพและทุนเดิมบ้านเกาะหัวช้าง 2) ศึกษาความต้องการและประยุกต์ใช้ทุนเดิมในการพัฒนาเส้นทางท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ด้วยนวัตกรรมของชุมชนเพื่อเสริมเศรษฐกิจฐานรากบ้านเกาะหัวช้าง 3) พัฒนาเส้นทางท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ด้วยนวัตกรรมของชุมชนเพื่อหนุนเสริมเศรษฐกิจฐานราก บ้านเกาะหัวช้าง อำเภอแม่พริก จังหวัดลำปาง และ 4) ประเมินความพึงพอใจเส้นทางท่องเที่ยวสร้างสรรค์ด้วยนวัตกรรมของชุมชนเพื่อหนุนเสริมเศรษฐกิจฐานราก บ้านเกาะหัวช้าง อำเภอแม่พริก จังหวัดลำปาง เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม ผู้ให้ข้อมูลหลัก คือ กลุ่มบุคคลที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์บ้านเกาะหัวช้าง จำนวน 3 กลุ่ม จำนวน 85 คน คือ (1) ตัวแทนภาครัฐและองค์กรท้องถิ่น (2) ตัวแทนภาคเอกชนและผู้ประกอบการรายเดี่ยว และ (3) ตัวแทนภาคชุมชนและกลุ่มต่าง ๆ ในชุมชนที่มีประสบการณ์ เครื่องมือวิจัย คือ แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้างและแบบสอบถาม เก็บข้อมูลผ่านเวทีเสวนากลุ่ม การสัมภาษณ์เชิงลึก การประชุมกลุ่มย่อย การปฏิบัติการพัฒนากิจกรรมท่องเที่ยว กลุ่มที่ 4 คือ นักท่องเที่ยวภายนอกผ่านการสำรวจความพึงพอใจ จำนวน 105 คน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาและจัดหมวดหมู่ข้อมูล สถิติพรรณนาหาค่าร้อยละและค่าเฉลี่ย ผลวิจัยพบว่า 1) บ้านเกาะหัวช้างมีศักยภาพเด่น 5 ด้าน ได้แก่ อาชีพเกษตรผลผลิตท้องถิ่นหลากหลายโดยเฉพาะส้มเกลี้ยง การพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยวโดยชุมชน การมีส่วนร่วมของชาวบ้านในกิจกรรมพัฒนาท้องถิ่น และการสนับสนุนจากภาครัฐและเครือข่ายชุมชน สำหรับทุนเดิมของชุมชนมี 5 ด้านสำคัญ ได้แก่ ทุนทรัพยากรธรรมชาติ และสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการเจริญเติบโตของพืชตระกูลส้มที่ต้องการความแตกต่างของอุณหภูมิระหว่างกลางวันและกลางคืน ดินในพื้นที่แม่พริกส่วนใหญ่เป็น ดินร่วนปนทรายหรือดินร่วนเหนียว ซึ่งมีการระบายน้ำดีและมีค่าความเป็นกรด-ด่าง (pH) อยู่ในช่วง 5.5-6.5 ซึ่งเหมาะสมกับการปลูกส้ม ซึ่งเป็นผลิตภัณฑ์ GI ที่มีอัตลักษณ์ ทุนมนุษย์ที่มีทักษะการแปรรูปและหัตถกรรม ทุนวัฒนธรรมที่สะท้อนภูมิปัญญาท้องถิ่น ทุนทางสังคมจากการมีส่วนร่วมของชุมชน และทุนการท่องเที่ยวที่ได้รับการส่งเสริมให้เป็นหมู่บ้าน OTOP เพื่อการท่องเที่ยว 2) การวิเคราะห์ความต้องการและประยุกต์ใช้ทุนเดิมในการพัฒนาเส้นทางท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ด้วยนวัตกรรม พบว่ามีความต้องการพัฒนาการท่องเที่ยวผ่านการส่งเสริมอัตลักษณ์และทรัพยากรท้องถิ่น ด้วยการพัฒนากิจกรรมท่องเที่ยวที่เน้นการเรียนรู้และประสบการณ์ของนักท่องเที่ยว เพื่อสร้างรายได้ให้กับคนในชุมชน 3) การพัฒนาเส้นทางท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ด้วยนวัตกรรมของชุมชนเพื่อหนุนเสนิมเศรษฐกิจฐานราก พบว่าการจัดเส้นทางการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ชุมชนได้ร่วมกันวางแผนในการจัดเส้นทางท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ โดยมีฐานกิจกรรมการท่องเที่ยว ซึ่งเป็นการสร้างนวัตกรรมผลิตภัณฑ์ จำนวน 10 ฐาน โดยจัดในลักษณะการเดินทางแบบไปเช้าเย็นกลับ และ 4) การประเมินความพึงพอใจเส้นทางท่องเที่ยวสร้างสรรค์ของนักท่องเที่ยวทั้ง ในกิจกรรมท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ 10 แห่ง พบว่า ผลิตภัณฑ์สะท้อนอัตลักษณ์ชุมชนมากที่สุด ด้านสถานที่จัดงานได้รับความพึงพอใจระดับมาก ผู้ประกอบการมีอัธยาศัยดีและเน้นการเรียนรู้แบบลงมือทำโดยรวมความพึงพอใจอยู่ในระดับมาก