การตีความกรอบเวลาในการฟ้องคดีปกครองภายใต้หลักนิติธรรม : ปัญหาและข้อเสนอเชิงหลักการ
DOI:
https://doi.org/10.65205/jhssrru.2026.e292120คำสำคัญ:
ระยะเวลาฟ้องคดีปกครอง, ศาลปกครอง, หลักนิติธรรม, การฟ้องคดีปกครองบทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์หลักเกณฑ์เกี่ยวกับกรอบระยะเวลาการฟ้องคดีปกครองตามมาตรา 49 แห่งพระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 โดยพิจารณาภายใต้หลักนิติธรรมและหลักความมั่นคงแน่นอนทางกฎหมาย ควบคู่กับหลักการเข้าถึงกระบวนการยุติธรรม ซึ่งเป็นหัวใจของรัฐประชาธิปไตย ใช้วิธีการศึกษาจากเอกสาร การทบทวนวรรณกรรม แนวคิด ทฤษฎี กฎหมายที่เกี่ยวข้อง ทำการวิเคราะห์เนื้อหาเชิงพรรณนา ผลการศึกษาพบว่า การกำหนดระยะเวลา 90 วันนับแต่วันที่ผู้ฟ้องคดีรู้หรือควรรู้ถึงเหตุแห่งการฟ้อง แม้มีวัตถุประสงค์เพื่อความรวดเร็วและความแน่นอนในกระบวนการยุติธรรมแต่ในทางปฏิบัติกลับส่งผลกระทบต่อสิทธิของประชาชนผู้ด้อยโอกาสในการเข้าถึงความยุติธรรม โดยเฉพาะในกรณีที่ขาดทรัพยากร ข้อมูล หรือความรู้ทางกฎหมาย อีกทั้งการตีความวันที่ควรรู้ยังมีลักษณะไม่แน่นอนส่งผลให้เกิดความเสี่ยงในการเสียสิทธิและลดทอนความไว้วางใจในศาลปกครอง บทความนี้เสนอให้มีการตีความหลักเกณฑ์ระยะเวลาการฟ้องอย่างยืดหยุ่น โดยคำนึงถึงหลักความเป็นธรรมและความเสมอภาคเพื่อให้สอดคล้องกับเจตนารมณ์ของหลักนิติธรรมและคุ้มครองสิทธิขั้นพื้นฐานของประชาชนอย่างแท้จริง
Downloads
เอกสารอ้างอิง
Administrative Court and Office of the Administrative Court. (2023). Announcement of the Administrative Court on the determination of timeframes for case proceedings in the Administrative Courts B.E. 2566 (2023). https://www.admincourt.go.th/admincourt/site/08 public_ detail.php?ids=23836.
Bannon, A., & Adelstein, J. (2020). The impact of video proceedings on fairness and access to justice in court. Brennan Center for Justice at New York University School of Law.
Barak, A. (2005). Purposive interpretation in law. Princeton University Press.
Cappelletti, M., & Garth, B. G. (1978). Access to justice: the worldwide movement to make rights effective : a general report. AW Sijthoff.
Cornell Law School. (2020). Legal Information Institute. https://www.law.cornell.edu/wex/laches.
Dicey, A. V. (1959). Introduction to the Study of the Law of the Constitution (10th ed.). Macmillan.
Donphrai, P. (2020). Time limits for administrative litigation in Thailand : A study of problems concerning the admissibility of claims involving continuing torts (Master’s thesis, Sripatum University). Bangkok, Thailand.
Durkheim, E. (1994). The division of labor in society. In Social Stratification, Class, Race, and Gender in Sociological Perspective, Second Edition (pp. 178-183). Routledge.
Dworkin, R. (1997). Taking rights seriously. Harvard University Press.
Gormley, C., & Watson, N. (2021). Inaccessible justice: Exploring the barriers to justice and fairness for disabled people accused of a crime. The Howard Journal of Crime and Justice, 60(4), 493-510. https://doi.org/10.1111/hojo.12433.
Haltom, W., & McCann, M. (2009). Distorting the law : Politics, media, and the litigation crisis. University of Chicago Press.
Ithisan, N. (2003). Judicial control of the legality of administrative regulations and the legal effects of annulled regulations by the Administrative Court (Master’s thesis, Thammasat University). Bangkok, Thailand. https://digital.library.tu.ac.th/tu_dc/frontend/ Info/item/dc:115019.
Khanarat, N. (2023). Case analysis : An action seeking revocation of a first-instance administrative order and an appellate decision (Supreme Administrative Court Judgment No. AorPhor 508/2021). Administrative Court Academic Journal, 23(2), 160–168. https://so09. tci-thaijo.org/index.php/admcJ/article/view/1003.
Kurunczi, G. (2025). The role of public participation and legal certainty in lawmaking in a special legal order–with particular reference to Central European practice. Frontiers in Political Science, 7, 1-9. https://doi.org/10.3389/fpos.2025.1568066.
Lucy, W. (2020). Access to Justice and the Rule of Law. Oxford Journal of Legal Studies, 40(2), 377-402. https://doi.org/10.1093/ojls/ gqaa012.
Malasukhum, W. (2023). The bridge to success of the Thai legal system in resolving administrative disputes arising from public–private partnership contracts in the judicial system: A legal content analysis. Thammasat Law Journal, 52(3), 509–639. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/tulawjournal/article/view/264843.
OECD. (2020). Access to Justice and the COVID-19 Pandemic. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2020/ 09/access-to-justice-and-the-covid-19-pandemic_0ea1b2a3/09a621ad-en.pdf.
Office of the Administrative Court, Administrative Case Management Development Division. (2009). Summary of Supreme Administrative Court rulings for the year B.E. 2550 (2007) on issues concerning conditions for filing administrative lawsuits. Office of the Administrative Court.
Office of the Administrative Court. (2022). Administrative litigation manual for the public. Doodee Advertising. https://www.admincourt. go.th/admincourt/site/08doc _detail.php?ids=23754.
Office of the Constitutional Court. (1997). The Constitution of the Kingdom of Thailand B.E. 2540 (1997). Office of the Constitutional Court. https://elibrary.constitutionalcourt.or.th/research/detail.php?ID=138.
Pathumanont, R. (2015). Principles for determining conditions in filing administrative lawsuits. Naresuan University Law Journal, 8(1), 7–26. https://so04.tci-thaijo.org/ index.php/lawnujournal/article/download/98729/pdf_10.
Phitchaem Manjit, N., & Lertphaitoon, S. (2022). Rights of people and communities to bring actions against state agencies to enforce Section 51 of the Constitution of the Kingdom of Thailand B.E. 2560 (2017) and Section 45 of the Organic Act on Procedures of the Constitutional Court B.E. 2561 (2018). Thammasat Law Journal, 51(3), 505–528. https://so05.tci-thaijo.org/ index.php/tulawjournal/ article/ view/257605.
Phongachan, R. (2021). Legal status issues concerning announcements for recruitment into government service. Journal of the Ombudsman, 14(2), 113–142. https://so04.tci-thaijo.org/index.php/ombudsman/article/view/253700/173499.
Photisai, A. (2021). The right of the people to access justice. Chulanit, The Senate, 145–146. https://www.senate.go.th/assets/portals/93/ fileups/272/files/Sub_Jun/11all/all89.Pdf.
Samartkul, B. (2016). Administrative cases filed after the expiration of the statutory time limit due to other necessary reasons. Graduate Law Journal, Thammasat University, 9, 543–554. https://so01.tci-thaijo.org/index.php/gradlawtujournal/article/ download/147788/ 108799/.
Schwarze, J. (2012). European administrative law in the light of the Treaty of Lisbon. European public law, 18(2), 285-304. https://doi.org/ 10.54648/euro2012016.
Shcherbanyuk, O., Gordieiev, V., & Bzova, L. (2023). Legal nature of the principle of legal certainty as a component element of the rule of law. Juridical Tribune-Review of Comparative and International Law, 13(1), 21-31. https://www.ceeol.com/search/article-detailid =1222655.
Thuenchai, S. (2023). Obstacles faced by the public in accessing administrative justice. Journal of Humanities and Social Sciences, Bansomdejchaopraya Rajabhat University, 17(1), 267–313. https://so08.tci-thaijo.org/index.php/jhusocbru/article/view/1535.
Tridimas, T. (2006). The general principles of EU law. Oxford University Press.
Tyler, T. R. (2006). Why do People Obey the Law. 33-41. https://www.researchgate.net/publication/220011500_Why_do_People_ Obey_the_Law .
Tyler, T. R. (2006). Why people obey the law. Princeton university press.
United Nations Human Rights. (1990). Basic Principles on the Role of Lawyers. https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/ instruments/basic-principles-role-lawyers.
UNODC. (2016). UNODC annual report covering activities during 2016. United Nations Office on Drugs and Crime. https://www.unodc. org/documents/AnnualReport2016 /2016_UNODC_Annual_Report.pdf.
