การศึกษาคติชนกับการละเล่นพื้นบ้านในฐานะมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยว เชิงวัฒนธรรมในประเพณีทำขวัญผึ้งของตำบลศรีคีรีมาศ อำเภอคีรีมาศ จังหวัดสุโขทัย

Main Article Content

สุรเชษฐ์ คูหาเลิศ
บงกชกร ทองสุก

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาการละเล่นพื้นบ้านที่ปรากฏในประเพณีทำขวัญผึ้ง 2) ศึกษาบทบาทหน้าที่ของคติชนกับการละเล่นพื้นบ้านในประเพณีทำขวัญผึ้ง และ 3) ศึกษาแนวทางการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมในประเพณีทำขวัญผึ้ง เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพใช้แนวคิดบทบาทหน้าที่ของคติชน การท่องเที่ยว
เชิงวัฒนธรรมและการจัดการทรัพยากรวัฒนธรรมเป็นกรอบการวิจัย พื้นที่วิจัยคือ ตำบลศรีคีรีมาศ อำเภอคีรีมาศ จังหวัดสุโขทัย กลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 3 กลุ่ม คือ 
1) กลุ่มผู้ประกอบพิธีกรรม 2) กลุ่มผู้แสดงการละเล่นพื้นบ้าน 3) กลุ่มผู้เข้าร่วมงานประเพณี โดยการสัมภาษณ์เชิงลึกและการสนทนากลุ่ม เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยคือ 
แบบสัมภาษณ์การวิจัย วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหาแล้วเขียนบรรยายเชิงพรรณนา 
ผลการวิจัยพบว่า การละเล่นพื้นบ้าน 3 ชนิด ได้แก่ 1) การละเล่นพ่อผึ้ง แม่ผึ้งและลูกผึ้ง 2) การละเล่นขโมยผึ้ง และ 3) การรำทิงนอย ส่วนบทบาทหน้าที่ของคติชนพบ 
4 ประการ ได้แก่ 1) บทบาทหน้าที่ในการสร้างความบันเทิง 2) บทบาทหน้าที่ในการรักษาแบบแผนพฤติกรรมอันเป็นที่ยอมรับทางสังคมวัฒนธรรม 3) บทบาทหน้าที่ในการอธิบายอัตลักษณ์และพิธีกรรมทางวัฒนธรรมของกลุ่ม 4) บทบาทหน้าที่ในการส่งเสริมการฟื้นฟูระบบนิเวศวิทยาทางธรรมชาติและวัฒนธรรมในพื้นที่ และแนวทางการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมพบ 3 ประการ ได้แก่ 1) การมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนผ่านการบูรณาการร่วมกัน 2) สร้างการรับรู้และการเข้าถึงข้อมูลทางวัฒนธรรมผ่านการประชาสัมพันธ์
หลากหลายช่องทาง 3) การจัดกิจกรรมการเรียนรู้วัฒนธรรมเชิงสร้างสรรค์

Article Details

รูปแบบการอ้างอิง
คูหาเลิศ ส., & ทองสุก บ. (2026). การศึกษาคติชนกับการละเล่นพื้นบ้านในฐานะมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยว เชิงวัฒนธรรมในประเพณีทำขวัญผึ้งของตำบลศรีคีรีมาศ อำเภอคีรีมาศ จังหวัดสุโขทัย. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสุราษฎร์ธานี, 18(1), 27–54. สืบค้น จาก https://so03.tci-thaijo.org/index.php/jhsc/article/view/294766
ประเภทบทความ
บทความวิจัย

เอกสารอ้างอิง

กรมส่งเสริมวัฒนธรรม. (ม.ป.ป.). ประเพณีทำขวัญผึ้ง. มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม.

https://ich-thailand.org/heritage/detail/65a646c63a1da799f478c863

ขวัญชนก นัยจรัญ, และ กฤษณา ชาญณรงค์. (2561). บทบาทหน้าที่ของมรดกภูมิปัญญา

ทางวัฒนธรรมในการสร้างอัตลักษณ์ชุมชน ตำบลหนองกะท้าว อำเภอนครไทย

จังหวัดพิษณุโลก. Veridian E-Journal ฉบับภาษาไทย สาขามนุษยศาสตร์

สังคมศาสตร์และศิลปะ, 11(3), 329–344. https://he02.tci-thaijo.org/

index.php/Veridian-E-Journal/article/view/152516

ชิตาวีร์ สุขคร. (2562). การท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมในประเทศไทย. วารสารเพื่อการ

พัฒนาการท่องเที่ยวสู่ความยั่งยืน, 1(2), 1–7. https://so04.tci-thaijo.org/in

dex.php/JSTD/article/view/254119

ธัญทรณ์ ศรีทิพรัตน์. (2562). ความเปลี่ยนแปลงของประเพณีทำขวัญผึ้ง พิธีกรรมและ

คุณค่าต่อชาวบ้านท่าดินแดง ตำบลศรีคีรีมาศ อำเภอคีรีมาศ จังหวัดสุโขทัย.

วิทยานิพนธ์ ศศ.บ. (ประวัติศาสตร์). พิษณุโลก: มหาวิทยาลัยนเรศวร.

นิภา สายสุด, และ บุญเกียรติ การะเวกพันธุ์. (2562). การอนุรักษ์และสืบสานประเพณีการ

ทำขวัญผึ้งของชาวตำบลศรีคีรีมาศ อำเภอคีรีมาศ จังหวัดสุโขทัย. http://www.

pol.ru.ac.th/graduate/index.php/is/sukhothai/sukhothai-1?start=40

บุญเลิศ จิตตั้งวัฒนา. (2548). การพัฒนาการท่องเที่ยวแบบยั่งยืน. กรุงเทพฯ: ศูนย์วิชาการ

ท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย.

ประจักษ์ สายแสง. (ม.ป.ป.). เท่าที่จำได้. กรุงเทพฯ: ทริปเพิ้ล กรุ๊ป.

ศิราพร ณ ถลาง. (2554). ทฤษฎีคติชนวิทยา: วิธีวิทยาในการวิเคราะห์ตำนาน-นิทานพื้น

บ้าน (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ศิริพร ถาวรวิสิทธิ์, และ เสรี วงษ์มณฑา. (2564). แนวทางการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิง

วัฒนธรรมของจังหวัดน่าน. วารสารสมาคมนักวิจัย, 26(1), 244-256. http://

www.ar.or.th/ImageData/Magazine/40053/DL_30505.

pdf?t=637638494492254116

สภาวัฒนธรรมอำเภอคีรีมาศ. (ม.ป.ป.). ประเพณีทำขวัญผึ้ง ตำบลศรีคีรีมาศ อำเภอ

คีรีมาศ จังหวัดสุโขทัย. สุโขทัย: สภาวัฒนธรรมอำเภอคีรีมาศ.

สายฝน สุเอียนทรเมธี. (2568). การจัดการทรัพยากรทางสังคมวัฒนธรรม (พิมพ์ครั้งที่ 2).

ปทุมธานี: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดสุโขทัย. (ม.ป.ป.). เทศกาล การแสดงศิลปะ วัฒนธรรม

ประเพณีท้องถิ่น จังหวัดสุโขทัย. สุโขทัย: สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดสุโขทัย.

สุรเชษฐ์ คูหาเลิศ (ผู้ถ่ายภาพ). การรำทิงนอย. ณ วัดศรีคีรีสุวรรณาราม ตำบลศรีคีรีมาศ

อำเภอคีรีมาศ จังหวัดสุโขทัย. ถ่ายเมื่อวันที่ 31 มกราคม 2568.

สุรเชษฐ์ คูหาเลิศ (ผู้ถ่ายภาพ). การละเล่นขโมยผึ้ง. ณ วัดศรีคีรีสุวรรณาราม ตำบลศรี

คีรีมาศ อำเภอคีรีมาศ จังหวัดสุโขทัย. ถ่ายเมื่อวันที่ 31 มกราคม 2568.

สุรเชษฐ์ คูหาเลิศ (ผู้ถ่ายภาพ). การละเล่นพ่อผึ้ง แม่ผึ้งและลูกผึ้ง. ณ วัดศรีคีรีสุวรรณาราม

ตำบลศรีคีรีมาศ อำเภอคีรีมาศ จังหวัดสุโขทัย. ถ่ายเมื่อวันที่ 31 มกราคม 2568.

สุรเชษฐ์ คูหาเลิศ (ผู้ถ่ายภาพ). การสาธิตตีรังผึ้ง. ณ วัดศรีคีรีสุวรรณาราม ตำบลศรีคีรีมาศ

อำเภอคีรีมาศ จังหวัดสุโขทัย. ถ่ายเมื่อวันที่ 31 มกราคม 2568.

องค์การบริหารส่วนจังหวัดสุโขทัย. (2545). ขนบธรรมเนียมประเพณีท้องถิ่นในแต่ละ

อำเภอของจังหวัดสุโขทัย. สุโขทัย: องค์การบริหารส่วนจังหวัดสุโขทัย.

องค์การบริหารส่วนตำบลศรีคีรีมาศ. (ม.ป.ป). ประวัติความเป็นมาพิธีทำขวัญผึ้ง. แผ่นพับ.

อภิวัฒน์ สุธรรมดี. (2565). คติชนกับการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม: กรณีศึกษาศาลพันท้าย

นรสิงห์ จังหวัดสมุทรสาคร. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัย

มหาสารคาม, 41(1), 139-152. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/

humsujournal/article/view/250583

บุคลานุกรม

ประจักษ์ สายแสง (ผู้ให้สัมภาษณ์) สุรเชษฐ์ คูหาเลิศ (ผู้สัมภาษณ์). ณ บ้านเวียงด้ง หมู่ที่

ตำบลน้ำแพร่ อำเภอหางดง จังหวัดเชียงใหม่. เมื่อวันที่ 10 สิงหาคม 2568.

ประหยัด ผ่องศรี (ผู้ให้สัมภาษณ์) สุรเชษฐ์ คูหาเลิศ และ บงกชกร ทองสุก (ผู้สัมภาษณ์).

ณ บ้านท่าดินแดง หมู่ที่ 1 ตำบลศรีคีรีมาศ อำเภอคีรีมาศ จังหวัดสุโขทัย.

เมื่อวันที่ 14 กุมภาพันธ์ 2568.

ปราศรัย ทับเอม (ผู้ให้สัมภาษณ์) สุรเชษฐ์ คูหาเลิศ และ บงกชกร ทองสุก (ผู้สัมภาษณ์).

ณ บ้านโนนป่าแดง หมู่ที่ 10 ตำบลศรีคีรีมาศ อำเภอคีรีมาศ จังหวัดสุโขทัย.

เมื่อวันที่ 12 กันยายน 2568.

มนตรี มุสิกาพรรณ (ผู้ให้สัมภาษณ์) สุรเชษฐ์ คูหาเลิศ และ บงกชกร ทองสุก (ผู้สัมภาษณ์).

ณ บ้านบ้านศรีชุม หมู่ที่ 10 ตำบลเมืองเก่า อำเภอเมือง จังหวัดสุโขทัย. เมื่อวันที่

พฤษภาคม 2568.

วีรวรรณ เฟื่องอิ่ม (ผู้ให้สัมภาษณ์) สุรเชษฐ์ คูหาเลิศ และ บงกชกร ทองสุก (ผู้สัมภาษณ์).

ณ บ้านโนนป่าแดง หมู่ที่ 10 ตำบลศรีคีรีมาศ อำเภอคีรีมาศ จังหวัดสุโขทัย.

เมื่อวันที่ 12 กันยายน 2568.

สมใจ ครุฑบุตร (ผู้ให้สัมภาษณ์) สุรเชษฐ์ คูหาเลิศ และ บงกชกร ทองสุก (ผู้สัมภาษณ์).

ณ บ้านโนนป่าแดง หมู่ที่ 10 ตำบลศรีคีรีมาศ อำเภอคีรีมาศ จังหวัดสุโขทัย.

เมื่อวันที่ 12 กันยายน 2568.

อนัน ปิ่นโตนด (ผู้ให้สัมภาษณ์) สุรเชษฐ์ คูหาเลิศ และ บงกชกร ทองสุก (ผู้สัมภาษณ์).

ณ บ้านโนนป่าแดง หมู่ที่ 10 ตำบลศรีคีรีมาศ อำเภอคีรีมาศ จังหวัดสุโขทัย.

เมื่อวันที่ 12 กันยายน 2568.