วัฒนธรรม “จาก” เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวทางวัฒนธรรม: กรณีศึกษา ตำบลบางใบไม้ อำเภอเมือง จังหวัดสุราษฎร์ธานี

บทคัดย่อ

 บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาทรัพยากรวัฒนธรรม “จาก” ในพื้นที่ตำบลบางใบไม้ อำเภอเมือง จังหวัดสุราษฎร์ธานี และ 2) ศึกษาภูมิปัญญาการใช้ประโยชน์จาก “จาก” และพัฒนาภูมิปัญญาการใช้ “จาก” เพื่อใช้เป็นแหล่งท่องเที่ยวทางวัฒนธรรม เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลเอกสารที่เกี่ยวข้อง และข้อมูลภาคสนามด้วยวิธีการสังเกต การสัมภาษณ์เชิงลึกและจัดประชุมกลุ่มย่อย วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพ และนำเสนอผลการวิจัยด้วยวิธีการพรรณนาวิเคราะห์
ผลการวิจัยพบว่า 1) ทรัพยากรวัฒนธรรม “จาก” ในพื้นที่ตำบลบางใบไม้ อำเภอเมือง จังหวัดสุราษฎร์ธานี เป็นสิ่งที่มีมาพร้อมกับการเข้ามาอาศัยตั้งถิ่นฐานของผู้คนในพื้นที่ เป็นไปตามทฤษฎีนิเวศวิทยาวัฒนธรรม (Cultural Ecology) และการปรับตัว (Adaptation) เข้ากับสภาพแวดล้อม โดยมีสภาพแวดล้อมธรรมชาติมาเป็นเงื่อนไขในการดำรงชีวิต เนื่องจากในพื้นที่ตำบลบางใบไม้ มีต้นจากจำนวนมาก และ 2) ภูมิปัญญาการใช้ประโยชน์จาก “จาก” สั่งสมและสืบทอดต่อกันมาและได้นำส่วนต่าง ๆ ของจากมาใช้ประโยชน์แบบบูรณาการเป็นส่วนหนึ่งในวิถีชีวิตตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน การใช้ประโยชน์จาก “จาก” มีการใช้ราก ต้น ทางจาก ใบ ก้าน งวง ดอก และลูก เป็นภูมิปัญญาชาวบ้านที่ปรับใช้ในชีวิต ครอบคลุมถึงการใช้เป็นอาหาร ประกอบอาชีพ สร้างที่อยู่อาศัยและนำมาเป็นสิ่งของเครื่องใช้ในครัวเรือน และการพัฒนาภูมิปัญญาการใช้ “จาก” เป็นแหล่ง
ท่องเที่ยวทางวัฒนธรรม พบแนวทางการพัฒนา 2 ประเด็นสำคัญ คือ (1) การพัฒนา        ภูมิปัญญาการใช้ “จาก” ในวิถีแบบดั้งเดิม และ (2) การพัฒนาองค์ประกอบอื่น ๆ ซึ่ง
การพัฒนาภูมิปัญญาการใช้ “จาก” เป็นการพัฒนาความรู้เรื่องจาก แหล่งเรียนรู้ และผลิตภัณฑ์จาก “จาก” โดยสร้างจุดการเรียนรู้เกี่ยวกับจาก และการพัฒนาองค์ประกอบอื่น ๆ มุ่งที่การพัฒนาคน การประชาสัมพันธ์ การจัดทำผลิตภัณฑ์และของที่ระลึก การจัดกิจกรรมท่องเที่ยว และการจัดให้มีพิพิธภัณฑ์ชุมชน