จากวรรณคดีราชสำนักสู่การเป็นวรรณกรรมของปวงชน: บทบาทและสถานะของพระอภัยมณีที่ปรับเปลี่ยน ตามมิติทางสังคม

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบทบาทและสถานะของวรรณคดีเรื่อง พระอภัยมณี ที่ปรับเปลี่ยนตามมิติทางสังคม โดยวิเคราะห์จากเอกสาร คือ พระอภัยมณี ที่ประพันธ์โดย สุนทรภู่ และบทเพลงที่เกี่ยวข้องกับวรรณคดี พระอภัยมณี ที่เผยแพร่ผ่านช่องทางยูทูป จำนวน 10 บทเพลง ผลการศึกษาพบว่า พระอภัยมณี ปรับเปลี่ยนบทบาทไปตามมิติทางสังคม 4 ด้าน ได้แก่ 1) พระอภัยมณีในบทบาทของวรรณคดีมรดก 2) พระอภัยมณีในบทบาทของวรรณคดีในหนังสือเรียน 3) พระอภัยมณีในบทบาทของวรรณกรรมเพลง 4) พระอภัยมณีในบทบาทของการนำเสนอสถานที่ท่องเที่ยว โดยพระอภัยมณีในบทบาทของวรรณคดีมรดกและวรรณคดีในหนังสือเรียนนั้นอยู่ในฐานะเป็นแหล่งศึกษาเรียนรู้เอกลักษณ์ความเป็นชาติไทยและเพื่อการอนุรักษ์สืบทอด ส่วนพระอภัยมณีในบทบาทของวรรณกรรมเพลงและสถานที่ท่องเที่ยวอยู่ในฐานะเป็นแรงบันดาลใจให้ศิลปินนำมาดัดแปลงเป็นสื่อร่วมสมัยหรือสร้างสรรค์เป็นศิลปกรรมแขนงอื่น ซึ่งช่วยดึงดูดความสนใจจากปวงชน ทำให้คนในสังคมเข้าถึงวรรณคดีง่ายขึ้น และช่วยขจัดความรู้สึกว่าเก่าแก่ล้าหลังมาสู่ความทันสมัย และที่สำคัญการเปลี่ยนแปลงรูปแบบจากต้นฉบับมาสู่สื่อสมัยใหม่และงานศิลปกรรมแขนงอื่น ทำให้เกิดพลังซอฟต์พาวเวอร์ (Soft Power) ที่ช่วยสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจ