รู้ทันจริต พิชิตนิสัย แก้ไขพฤติกรรมด้วยหลักพุทธธรรม เชิงสติประยุกต์

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มุ่งนำเสนอนิสัยเบื้องลึกที่ฝังรากแน่นภายในจิตใต้สำนึกซึ่งมีอิทธิพลอย่างยิ่งต่อพฤติกรรมการแสดงออกและการใช้ชีวิตของบุคคล การจะปรับเปลี่ยนให้เป็นพฤติกรรมเชิงสร้างสรรค์อย่างถาวรนั้นจะต้องปรับแก้พื้นเพของนิสัยในขั้นบุคลิกภาพที่เรียกว่า “จริต” ซึ่งตามหลักพุทธธรรมแบ่งนิสัยของมนุษย์ออกเป็น 6 ประเภท ได้แก่ 1) รักสวยรักงาม (ราคจริต) 2) โกรธเคืองรำคาญ (โทสจริต) 3) ลุ่มหลงมัวเมา (โมหจริต) 4) ศรัทธาเชื่อมั่น (สัทธาจริต) 5) ปัญญาเหตุผล (พุทธิจริต) และ 6) กังวลฟุ้งซ่าน (วิตกจริต) แต่ละบุคคลจะมีหลาย ๆ จริตปะปนกันไปแต่จะมีเพียงจริตเดียวเท่านั้นที่เด่นชัดและแต่ละจริตจะมีลักษณะเฉพาะแตกต่างกันไม่ว่าจะเป็นรูปแบบการใช้ชีวิต กิริยาท่าทาง จุดแข็งจุดอ่อนรวมทั้งวิธีแก้ไข หลักพุทธธรรมได้นำเสนอวิธีการปรับจริตด้วยการฝึกสติและการใช้ปัญญาพิจารณาให้เห็นตามความเป็นจริง หากรู้จักใช้หลักธรรมเชิงสติประยุกต์ให้สอดคล้องกับจริตตัวเองย่อมจะเปลี่ยนแปลงนิสัยด้านลบให้เป็นบวกได้ซึ่งจะส่งผลให้เกิดความเจริญงอกงามในการใช้ชีวิต