เพลงช้า เพลงเร็ว: การรำถวายมือในพิธีไหว้ครูโขน-ละคร

บทคัดย่อ

 บทความวิชาการฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความเป็นมา ความสำคัญ โอกาสในการรำ และกระบวนท่ารำเพลงช้า เพลงเร็ว ที่ใช้สำหรับการรำถวายมือในพิธีไหว้ครูโขน-ละคร ของวิทยาลัยนาฏศิลป โดยศึกษาค้นคว้าข้อมูลจากหนังสือ เอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ตลอดจนสัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญทางด้านนาฏศิลป์ไทยและประสบการณ์ของคณะผู้เขียนมาวิเคราะห์ข้อมูล ผลการศึกษาพบว่า การรำถวายมือ เป็นการรำของบรรดาศิษย์นาฏศิลป์ในพิธีไหว้ครูโขน-ละคร ปัจจุบันปรากฏอยู่ในช่วงของพิธีครอบและรับมอบเพื่อบูชาครูและบำเรอถวายครู โดยผู้รำแต่งกายสวมเสื้อสีขาว นุ่งโจงกระเบน รำหันหน้าเข้าปรัมพิธี โดยตัวพระอยู่ทางซ้ายและตัวนางอยู่ทางขวา โครงสร้างท่ารำประกอบด้วย การรำเพลงช้า เพลงเร็ว และเพลงลา ในระยะแรกนั้นกระบวนท่ารำใช้เป็นการตัดทอนจากเพลงช้า (ทำนองเพลงสร้อยสน) และเพลงเร็ว (ทำนองเพลงแม่วอนลูก) ที่ใช้ฝึกปฏิบัติท่ารำพื้นฐานของนักเรียนนาฏศิลป์ไทย (ละคร) เรียกว่า “เพลงช้า เพลงเร็ว แบบตัด” ต่อมาในปี พ.ศ. 2514 ครูลมุล ยมะคุปต์ และครูเฉลย ศุขะวณิช ได้ตัดทอนกระบวนท่ารำเพลงช้า (ทำนองเพลงเต่าเห่) ให้เหลือ 11 ท่า ต่อด้วยท่ารำเพลงเร็วจากท้ายระบำสี่บท จำนวน 6 ท่า และจบด้วยเพลงลา 3 ท่า มาใช้ในการรำถวายมือเพื่อให้กระบวนท่ารำของตัวพระและตัวนางเป็นรูปแบบเดียวกัน เกิดความพร้อมเพรียงและงดงาม แสดงให้เห็นถึงภูมิปัญญาทางด้านนาฏศิลป์ไทยของบรมครู ตลอดจนธรรมเนียมปฏิบัติที่ยึดถือเป็นแบบแผนมาจนถึงปัจจุบัน ควรค่าแก่การอนุรักษ์ สืบทอดให้คงอยู่คู่เอกลักษณ์ของชาติสืบไป