บทบาทของกลุ่มเครือข่ายประมงพื้นบ้านในการอนุรักษ์และฟื้นฟูสิ่งแวดล้อมอ่าวท่าศาลา อำเภอท่าศาลา จังหวัดนครศรีธรรมราช

บทคัดย่อ

 บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาพัฒนาการของกลุ่มเครือข่ายประมงพื้นบ้าน การจัดการทรัพยากรร่วมในการอนุรักษ์และฟื้นฟูสิ่งแวดล้อม และปัจจัยแห่งความสำเร็จในการจัดทำข้อบัญญัติท้องถิ่นทางทะเลอ่าวท่าศาลา อำเภอท่าศาลา จังหวัดนครศรีธรรมราช ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ รวบรวมข้อมูล 2 แหล่ง ได้แก่ 1) ข้อมูลปฐมภูมิ และ
2) ข้อมูลทุติยภูมิ เก็บข้อมูลด้วยวิธีการสำรวจ สังเกต และ สัมภาษณ์ นำเสนอผลการวิจัยด้วยวิธีการพรรณนาวิเคราะห์ ผลการวิจัยพบว่า พัฒนาการของกลุ่มเครือข่ายประมงพื้นบ้านอ่าวท่าศาลาเกิดขึ้นหลังจากเกิดภัยคุกคามจากภายนอก ได้แก่ การทำประมงอวนรุน อวนลากขนาดใหญ่ที่ผิดกฎหมาย ส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศและวิถีชีวิตความเป็นอยู่ของชาวประมงพื้นบ้าน จึงมีการรวมกลุ่มเพื่ออนุรักษ์และฟื้นฟูสิ่งแวดล้อม ส่วนบทบาทการสร้างกลไกการจัดการทรัพยากรร่วมของกลุ่มเครือข่ายประมงพื้นบ้านในการอนุรักษ์และฟื้นฟูสิ่งแวดล้อมพบว่า เกิดขึ้นภายใต้กระบวนการมีส่วนร่วมใน 6 บทบาท ได้แก่ 1) การรวบรวมฐานข้อมูล 2) การเฝ้าระวังเรือประมงพาณิชย์ที่ทำผิดกฎหมาย 3) การผลักดันให้เกิดองค์กรเศรษฐกิจชุมชน 4) การกำหนดรูปแบบการอนุรักษ์และฟื้นฟูสิ่งแวดล้อม 5) การประสานการทำงานแบบบูรณาการระหว่างชาวประมงพื้นบ้านกับหน่วยงานของรัฐ และ 6) การจัดให้มีข้อบัญญัติท้องถิ่นทางทะเล ปัจจัยแห่งความสำเร็จในการจัดทำข้อบัญญัติท้องถิ่นทางทะเลพบว่า มี 6 ปัจจัย ได้แก่ 1) กระบวนการจัดทำข้อบัญญัติเป็นไปตามระเบียบ 2) มีช่องทาง ทางกฎหมายและนโยบายที่ให้การสนับสนุนในเรื่องสิทธิชุมชน 3) การต่อสู้ของชาวประมงพื้นบ้านและผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องไม่อยู่บนเงื่อนไขทางธุรกิจ แต่มีจิตสำนึกในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติร่วมกัน 4) ผู้นำชุมชน ผู้นำท้องถิ่น และ แกนนำชาวประมงพื้นบ้าน มีภาวะผู้นำและมีวิสัยทัศน์ 5) บทเรียนที่ชาวประมงได้รับผลกระทบจากในอดีตมาเป็นประสบการณ์ในการดำเนินงานแก้ไขปัญหา และ 6) สื่อมวลชนมีบทบาทในการนำเสนอข้อมูลข่าวสารอย่างต่อเนื่องส่งผลให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องเข้ามาบริหารจัดการและผลักดันให้เกิดการจัดทำข้อบัญญัติท้องถิ่นทางทะเล จากข้อค้นพบชี้ให้เห็นว่ากระบวนการมีส่วนร่วมขององค์กรทุกภาคส่วนมีความสำคัญในการแก้ไขปัญหาความขัดแย้งและข้อพิพาทในพื้นที่