สถานะองค์ความรู้ว่าด้วยภาพแทนของโรคจิตเวชในสื่อ (พ.ศ. 2547-2566)
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสำรวจสถานะองค์ความรู้ว่าด้วยภาพแทนของโรคจิตเวชในสื่อ โดยใช้วิธีวิจัยเชิงเอกสาร รวบรวมและวิเคราะห์งานศึกษาภาพแทนของโรคจิตเวชในสื่อทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ ดำเนินการวิจัยเชิงเอกสาร (documentary research) โดยสืบค้นจากฐานข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ Google Scholar ย้อนหลังตั้งแต่ปี พ.ศ. 2547–2566 (ค.ศ. 2004–2023) จากนั้นนำวรรณกรรมที่สืบค้นได้และผ่านการคัดเลือกจำนวน 55 รายการ มาวิเคราะห์เนื้อหาแบบกำหนดทิศทางไว้ล่วงหน้า โดยนำองค์ความรู้จากวรรณกรรมมาจัดประเด็นตามกรอบการศึกษา ผลการวิเคราะห์สถานะองค์ความรู้ภาพแทนของโรคจิตเวชในสื่อ 3 ด้าน ได้แก่
1) ด้านการสื่อสารภาพแทนของโรคจิตเวช งานศึกษาในอดีตมักระบุว่าสื่อนำเสนอภาพแทนของโรคจิตเวชในเชิงลบและไม่ถูกต้อง ทว่ามีงานศึกษาในระยะหลังที่เสนอว่าตัวละครในสื่อบันเทิงมีอาการตรงตามเกณฑ์วินิจฉัยโรค แม้สื่อจะนำเสนอแบบเกินจริง ทั้งยังมีงานศึกษาที่เสนอว่าการนำเสนอข้อมูลเกี่ยวกับโรคจิตเวชในเชิงบวกและถูกต้องอาจมิได้นำไปสู่การลดการตีตราหรือความรู้ความเข้าใจ เพราะการสื่อสารยังขึ้นอยู่กับบริบท
2) ด้านผลกระทบของสื่อที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับโรคจิตเวชต่อผู้ป่วยและสังคม ประกอบด้วย ผลกระทบเชิงลบ ได้แก่ การสร้างการรับรู้ที่ผิด การตีตรากล่าวโทษ และการนำไปสู่การเลือกปฏิบัติ ส่วนผลกระทบเชิงบวก ได้แก่ การสร้างการรับรู้ที่ถูกต้อง การนำไปสู่การเปิดรับ/ยอมรับผู้ป่วย และการเสนอแนวทาง/นโยบายแก้ไขปัญหา
3) ด้านการใช้สื่อในฐานะเครื่องมือสร้างการรับรู้ที่มีผลต่อการเปลี่ยนแปลงทัศนคติเกี่ยวกับโรคจิตเวชในสังคม ได้แก่ การพัฒนาสื่อเพื่อสร้างความรู้ความเข้าใจ และการทดลองนำสื่อที่มีอยู่ คือ ซีรีส์เกาหลี มาใช้เป็นเครื่องมือสร้างการรับรู้ที่มีผลต่อการเปลี่ยนแปลงทัศนคติ
Article Details
เอกสารอ้างอิง
บุณยาพร กิตติสุนทโรภาศ และนิธิดา แสงสิงแก้ว. (2562). ภาพตัวแทนของตัวละครที่มีภาวะจิตเภทในภาพยนตร์ไทย. วารสารนิเทศศาสตร์, 37(3), 67-80.
มนต์ศักดิ์ เกษศิรินทร์เทพ, สมคเน วรวิวัฒน์, และประยุกต์ ศรีทองกูล. (2563). การสื่อสารในภาพยนตร์สารคดีเชิงละครโทรทัศน์สะท้อนชีวิตของผู้ป่วยโรคบุคลิกภาพแปรปรวนชนิดกํ้ากึ่งเรื่อง “ใต้รอยกรีด”. วารสารนิเทศสยามปริทัศน์, 19(1), 68-84.
ศิริพร แก้วอาษา, จารุวรรณ ธรรมวัตร, และราชันย์ นิลวรรณาภา. (2558). ตัวละครฝ่ายร้ายในละครโทรทัศน์ ช่อง 3. วารสารมหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม (มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์), 9(2), 241–254.
Benbow, A. (2007). Mental illness, stigma, and the media. The Journal of Clinical Psychiatry, 68(2), 31-35.
Van Beveren, L., Rutten, K., Hensing, G., Spyridoula, N., Schønning, V., Axelsson, M., Bockting, C., Buysse, A., De Neve, I., Desmet, M., Dewaele, A., Giovazolias, T., Hannon, D., Kafetsios, K., Meganck, R., Øverland, S., Triliva, S., & Vandamme, J. (2020). A critical perspective on mental health news in six European countries: How are “mental health/illness” and “mental health literacy” rhetorically constructed?. Qualitative Health Research, 30(9), 1362–1378. https://doi.org/10.1177/1049732320912409
Cortez, R. (2022). The problem with dissociative identity disorder in the media: Misrepresentation, or inadequate diagnostic criteria? [Senior theses, University of South Carolina]. South Carolina Scholar Commons.
Foucault, M. (2006). History of madness (J. Murphy & J. Khalfa, Trans.). Routledge.
Global Burden of Disease Collaborative Network. (2018). Global Burden of Disease Study 2017: All-cause mortality and life expectancy 1950-2017. Institute for Health Metrics and Evaluation.
Hall, S. (Ed.). (1997). Representation: Cultural representations and signifying practices. Sage Publications; Open University Press.
Khataniar, A. (2018). The idea of knowledge: A philosophical attempt towards a provisional definition. Journal of Emerging Technologies and Innovative Research, 5(7), 1142-1148. http://www.jetir.org/papers/JETIR180Z058.pdf
Lawson, A., & Fouts, G. (2004). Mental illness in Disney animated films. The Canadian Journal of Psychiatry, 49(5), 310-314. https://doi.org/10.1177/070674370404900506
Maj, M. (2012). From “madness” to “mental health problems”: Reflections on the evolving target of psychiatry. World Psychiatry, 11(3), 137-138. https://doi.org/10.1002/j.2051-5545.2012.tb00113.x
Morse, M. (2021). A critical history of the DSM. Medium. https://queeringthedots.medium.com/a-critical-history-of-the-dsm-a247590e8e9e
Park, V. M. T., Diwata, J. S., Win, N., Vy, T., Nam, B., Rajabally, W., & Jones, V. C. (2020). Promising results from the use of a Korean drama to address knowledge, attitudes, and behaviors on school bullying and mental health among Asian American college-aged students. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(5). https://doi.org/10.3390/ijerph17051523
Park, V. M. T., Olaisen, R. H., Vuong, Q., Rosas, L. G., & Cho, M. K. (2019). Using Korean dramas as a precision mental health education tool for Asian Americans: A pilot study. International Journal of Environmental Research and Public Health, 16(11). https://doi.org/10.3390/ijerph16112046
Stout, P. A., Villegas, J., & Jennings, N. A. (2004). Images of mental illness in the media: Identifying gaps in the research. Schizophrenia Bulletin, 30(3), 543-561. https://doi.org/10.1093/oxfordjournals.schbul.a007099
Vega-Encabo, J. (2016). The concept of knowledge: What is it for?. Disputatio, 8(43), 187-202. https://doi.org/10.2478/disp-2016-0011
Wahl, O. F. (1992). Mass media images of mental illness: A review of the literature. Journal of Community Psychology, 20(4), 343-352. https://doi.org/10.1002/1520-6629(199210)20:4<343::AID-JCOP2290200408>3.0.CO;2-2
Wahl, O. F. (1995). Media madness: Public images of mental illness. Rutgers University Press.
World Health Organization. (2004). Prevention of mental disorders: Effective interventions and policy options. World Health Organization.
