ความสัมพันธ์ระหว่างภาษากับวัฒนธรรมในเพลงลูกทุ่งอีสานประเภทอินดี้

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอการศึกษากลวิธีการใช้ภาษาและความสัมพันธ์ระหว่างภาษากับวัฒนธรรมในเพลงลูกทุ่งอีสานประเภทอินดี้ ซึ่งเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพโดยรวบรวมเพลงจากเครือข่ายสังคมออนไลน์ประเภทยูทูบ จำนวน 432 เพลง ตั้งแต่ พ.ศ. 2561-2565 ผลการศึกษา พบว่า กลวิธีการใช้ภาษาระดับคำมีความโดดเด่นคือ ภาษาไทยถิ่นอีสานที่ถ่ายทอดคุณค่าเชิงวัฒนธรรม วิถีชีวิต ความนึกคิดของชาวอีสาน กลวิธีการใช้ภาษาวรรณศิลป์โดดเด่นในการใช้ผญา (ภาษิตอีสาน) ที่แฝงคติ เชื่อมโยงให้ผู้ฟังเข้าถึงสาระทางวัฒนธรรม

ส่วนความสัมพันธ์ระหว่างภาษากับวัฒนธรรม พบว่า วัฒนธรรมสาขามนุษยศาสตร์โดดเด่น ด้านประเพณีแต่งงานและบายศรีสู่ขวัญ ส่วนฮีต 12 ได้แก่ บุญข้าวจี่ บุญบั้งไฟ บุญข้าวสาก ทอดกฐิน แสดงถึงความศรัทธาด้านพระพุทธศาสนาที่พบคำสอนเรื่องเบญจศีล การเวียนว่ายตายเกิด ด้านความเชื่อเรื่องภูตผีวิญญาณ พญานาค สิ่งศักดิ์สิทธิ์และขวัญที่ยึดโยงกับสิ่งเหนือธรรมชาติ สาขาศิลปะ ได้แก่ ด้านวรรณกรรมนิทานเรื่องผาแดงนางไอ่ ก่องข้าวน้อยฆ่าแม่ ด้านศิลปะการแสดง ได้แก่ พิณแคนและวงดนตรีรถแห่ที่ประยุกต์เข้าด้วยกัน และหมอลำ ด้านทัศนศิลป์ ได้แก่ พระธาตุ เถียงนา เฮือน สาขาการช่างฝีมือ ได้แก่ การทอผ้าซิ่น การจักสานแหดาง และเครื่องปั้นดินเผาทั้งไหและครก สาขา คหกรรมศิลป์ ได้แก่ ด้านอาหารที่มักกล่าวถึงข้าวเหนียว อาหารจากธรรมชาติ และปลาแดก ด้านเครื่องนุ่งห่ม ได้แก่ การแต่งกายสมัยนิยมในชีวิตประจำวันส่วนในเทศกาลและพิธีกรรมพบผ้าซิ่น ด้านอาชีพ ได้แก่ อาชีพเกษตรกรรมและอุตสาหกรรม การใช้ภาษาไทยถิ่นอีสานในบทเพลงแม้ว่าผู้ประพันธ์จะเขียนเพื่อตอบสนองความทันสมัยและลักษณะของสังคมออนไลน์ แต่ยังทำหน้าที่ถ่ายทอดวัฒนธรรมที่ผสานวิถีชีวิต ภูมิปัญญาอันสะท้อนอัตลักษณ์อีสาน