แรงงานนอกระบบในภาคบริการและช่องว่างกฎหมายประกันสังคม: ประสบการณ์การทำงานและการเข้าถึงบริการภาครัฐของแรงงานข้ามชาติ ชาวเมียนมาในเขตปริมณฑลของประเทศไทย

บทคัดย่อ

          บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาประสบการณ์การทำงานของแรงงานข้ามชาติ
ชาวเมียนมาที่ทำงานในภาคบริการนอกระบบในเขตปริมณฑล 2) ศึกษาช่องว่างกฎหมายประกันสังคมและหลักคุ้มครองด้านแรงงานที่เกี่ยวข้องกับแรงงานกลุ่มดังกล่าวและ 3) ศึกษาประสบการณ์ อุปสรรค และข้อจำกัดในการเข้าถึงบริการภาครัฐของแรงงานข้ามชาติชาวเมียนมาในภาคบริการนอกระบบ งานวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพโดยใช้การวิจัยเอกสาร และเก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์
เชิงลึกและการสนทนากลุ่มเชิงพื้นที่กับแรงงานข้ามชาติชาวเมียนมาใน 5 จังหวัดของเขตปริมณฑล ได้แก่ สมุทรปราการ นนทบุรี ปทุมธานี นครปฐม และสมุทรสาคร โดยใช้การคัดเลือกแบบเจาะจง (Purposive Sampling) ประกอบด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึก 14 คน และการสนทนากลุ่มเชิงพื้นที่
5 กลุ่ม รวมผู้เข้าร่วม 50 คน วิเคราะห์ด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาและเชิงประเด็น

          ผลการวิจัยพบว่า แรงงานข้ามชาติชาวเมียนมาในภาคบริการนอกระบบเผชิญความไม่มั่นคง
ในการจ้างงาน รายได้ไม่แน่นอน ข้อจำกัดด้านภาษา เอกสาร และสถานะทางกฎหมาย ซึ่งส่งผลต่อ
การเข้าถึงสิทธิประกันสังคมและบริการภาครัฐ ช่องว่างกฎหมายประกันสังคมปรากฏชัดในรูปแบบ
ที่นายจ้างไม่ขึ้นทะเบียนเนื่องจากลักษณะงานรายวัน มีการเปลี่ยนงานบ่อยจนคงสถานะผู้ประกันตนไม่ได้ และขาดความเข้าใจขั้นตอนการใช้สิทธิ ทำให้สิทธิที่กฎหมายรับรองไม่สามารถแปรเป็นสิทธิที่ใช้ได้จริง การเข้าถึงบริการของรัฐต้องพึ่งพาคนกลาง ในการแปลภาษา จัดเตรียมเอกสาร และติดต่อหน่วยงานรัฐ ผลการศึกษาชี้ว่า ช่องว่างเชิงโครงสร้างนี้มิได้เกิดจากข้อจำกัดของแรงงานรายบุคคล
หากเป็นผลจากโครงสร้างตลาดแรงงาน ระบบประกันสังคม และระบบบริการสาธารณะที่ยัง
ไม่สอดคล้องกับชีวิตการทำงานของแรงงานนอกระบบในภาคบริการ